AFRIKA TARIGʻINI ETISHTIRISHDA OZIQLANTIRISHNING TA'SIRI

Аннотация

According to the results of research conducted on irrigated soils of Karakalpakstan, the article presents the effect of fertilizers on the growth and development of African millet on irrigated soils of an experimental plot in the Nukus region of the Institute of Agriculture and Agrotechnologies of Karakalpakstan; changes in the soil chemical composition were studied. KEY WORDS: African millet, soil moisture, air, temperature, K,P,N. Кirish. Hozirgi vaqtda nooan’anaviy ekinlarga juda katta e’tibor berilmoqda, chunki kam oʻrganilgan yangidan kirib kelgan ekinlarning tarkibi, oʻlarga kam harajatlar talab etilishi va oʻlarning tarkibidagi elementlarning foydaligi sabab boʻlmoqda. Chorvachilik mahsuldorligini oshirish, dolzarb masalardan biri hisoblanadi. Chorvachilikda ozuqa manbayini yaratish maqsadida chetdan olib kelingan donli ekinlardan biri Afrika tarigʻi (Pennisetum glaucum) hisoblanadi. https://scientific-jl.org/obr 2 9 9 Выпуск журнала №-69 Часть–4_ Мая –2025 ОБРАЗОВАНИЕ НАУКА И ИННОВАЦИОННЫЕ ИДЕИ В МИРЕ 2181-3187 Аdabiyotlar sharhi. Afrika tarigʻi (Pennisetum glaucum)- Afrika tariq (Pennissetium tiphoideum Richt) Afrika va Osiyoning koʻpgina mamlakatlarida (Marokash, Somali, Misr, Hindiston va boshqalar) eng qadimgi don ekini hisoblanadi[1]. Kuban va Ural tajriba stansiyalarida oʻrganilmoqda. Afrika tariq silos, yashil yem, pichan va don uchun yetishtirilishini koʻrsatadi. U yuqori hosildorlikka, ozuqaviy qiymatga ega, qoramollar tomonidan yaxshi iste'mol qilinadi va zararli va zaharli moddalarni oʻz ichiga olmaydi[2]. Tadqiqot materiallari va usuli. Yuqoridagi dolzarb vazifalardan kelib chiqib, Nukus tumanida Qoraqalpogʻiston qishloq xoʻjaligi va agrotexnologiyalar instituti ilmiy tajriba maydonida sugʻoriladigan tuproqlarda olib borilmoqda. Tajriba maydoninig umumiy maydoni 600 m2, 3 tadan takrorlanishda joylashtirildi. Har bir delyanka 16 qatordan iborat boʻlib, qator oraligʻi 90 sm ni tashkil etadi. Dala tajribasining umumiy maydon 600 m2 sugʻoriladigan tuproqlar sharoitida organilmoqda. Tadqiqot ishlari Dala tajribasini oʻtkazish, fenologik kuzatuvlar tuproq va oʻsimlik namunalarini olish va tahlil qilish «Metodika polevix opitov» (B.A.Dospexov, 1985), Barcha dala kuzatuvlari ““Dala tajribalarini oʻtkazish uslublari” (Sh.Nurmatov va boshqalar, 2007) olib borildi. Tuproq tarkibidagi gumusni I. V. Tyurin usulida aniqlandi. Tuproq tarkibidagi № Tajriba tizimi 1 Nazorat (oʻgʻitsiz) harakatchang fosfor va 2 N P K 60 45 30 3 N P K 90 65 45 kaliyni B.P.Machigin va P.B.Protasov 4 N P K 120 85 60 5 20 tonna goʻng usılıda aniqlandi. Nukus tumanida 6 N P K +20t/ga goʻng 60 45 30 7 N P K +20 t/ga goʻng sugʻoriladigan tuproqlar sharoitida Afrika 90 65 45 8 N P K +20t/ga goʻng 120 85 60 tarigʻining K-4 navi oziqlantirish me’yorlari boʻyicha tajribalar olib boriladi. Afrika tarigʻining «K-4» navining oziqlantirish me’yorlari boʻyicha quyidagi tajriba tizimida olib borildi. https://scientific-jl.org/obr 3 0 0 Выпуск журнала №-69 Часть–4_ Мая –2025 ОБРАЗОВАНИЕ НАУКА И ИННОВАЦИОННЫЕ ИДЕИ В МИРЕ 2181-3187 Natijalar va ularning tahlili. Tajriba maydonida goʻng 13-mayda erni ishlov berilgan vaqtda berildi. 17-18-mayda ob-havo yogʻingarchilik boʻlgani uchun tuproq zichlashib qatqoloq foyda etdi, shuning uchun tuproqni boʻshatib chiqildi, chunki Afrika tarigʻi oʻsishiga zarar berip jibslashib, natijada urugʻlarni chiqishi va oʻshiga tosiq boladi. 3-iyunda begona oʻtlardan tozalandi. Egatlarda ekish muhim chunki Afrika tarigʻini sugʻorish davrida, uning poyalari suvga yiqilib qolishi muhim. Ekilgandan song 25-iyun kuni birinchi marta sugʻorildi. 18-iyulda N P K N P K N P K N P K +20t/ga N P K va 60 45 30, 90 65 45, 120 85 60, 90 65 45 120 85 60 N P K +20 t/ga goʻng variantlarda ruvaklar payda boldi. 120 85 60 Tariq asosan ozuqa moddalari kam boʻlgan qumli tuproqlarda oʻstiriladi, ularning oʻrtacha tuproqdagi organik moddalar miqdori 1,4%, umumiy azot 446 mg·kg/1, mavjud fosfor 8 mg·kg/1 va kaliy 78,2 mg·kg/1va suvni ushlab turish qobiliyati past bundan tashqari, fermerlar kamdan-kam hollarda almashlab ekishadi yoki oʻgʻitlarni qoʻllaydi[3]. Fosfor etishmasligi sharoitida barglar maydalashib yupqa boʻlib rivojlanadi, ularning chekkalari tepaga qarab buraladi. Fosforli oʻgʻitlari ta’sirida hosilning sifatini oshirishi ham koʻzga yaqqol tashlanadi. Eng avvalo umumiy hosil ulushini hisoblaganda don ulushi somon ulushiga nisbatan ustun keladi. Xuddi shunday oʻsimlik mahsulotining kimyoviy tarkibi yaxshilanadi[4]. Bizning tadqiqotimiz davomida tuproqning tahlil natijalariga koʻra, nazorat (oʻgʻitsiz) variantning tuproq namunasidan boshqa qatlamlardagiga nisbatan 16,7- 33,3 sm chuqurligidagi tuproq namunasidan boshqa qatlamlardagiga nisbatan eng yuqori harakatchan fosfor miqdori 332,39 mg/kg aniqlandi, N P K +20 t/ga goʻng 60 45 30 variantning 16,7-33,3 sm tuproq qatlamida tuproq namunasidan boshqa qatlamlardagiga nisbatan eng kam harakatchan fosfor miqdori 0,15 mg/kg kuzatildi. Tuproqlarni o'rganish, tarkibi, xususiyatlari ha