AHADQULI HOLMUHAMMAD OʻGʻLINING “SAVDOGARLAR USTOZI” ASARIDAGI VOQEALAR TALQINI

Аннотация

This article is about the work “The Teacher of Merchants” by Ahadquli Holmuhammad oglu. It is an instructive work of advice written about the culture of trade, moral values, and honest work. It describes the life of merchants, their virtues, business ethics, and social responsibility through wise stories. The work highly values such human qualities as honesty, justice, trust, patience, and thoughtfulness. The stories are written in a simple, folk language, which attracts the reader and encourages deep reflection. “The Teacher of Merchants” is still relevant today and can be an important source for educating the younger generation in the spirit of honesty and hard work Key https://scientific-jl.org/obr 7 9 Выпуск журнала №-69 Часть–4_ Мая –2025 ОБРАЗОВАНИЕ НАУКА И ИННОВАЦИОННЫЕ ИДЕИ В МИРЕ 2181-3187 words: honesty, Numon ibn Thabit, merchant, charity, purposefulness, Businessmen’s Forum, investment. Аннотация: В статье речь идет о произведении «Хозяин купцов» Ахадкули Холмухаммеда оглы. Это поучительный труд, содержащий советы о деловой культуре, моральных ценностях и честном труде. В нем посредством мудрых историй рассказывается о жизни торговцев, их добродетелях, деловой этике и социальной ответственности. В произведении высоко ценятся такие человеческие качества, как честность, справедливость, доверие, терпение и вдумчивость. Рассказы написаны простым народным языком, который увлекает читателя и побуждает к глубоким размышлениям. «Учитель купечества» актуален и сегодня и может стать важным источником воспитания подрастающего поколения в духе честности и трудолюбия. Ключевые слова: честность, Нуман ибн Сабит, торговец, благотворительность, целеустремленность, Форум предпринимателей, инвестиции. “Haqiqiy omad kaliti yoxud Savdogarlar ustozi” nomini olgan ushbu asar Abdulloh ibn Muborak haqida. Otasi Muborak bir qozining uzumzorida ishlovchi xizmatchi boʻladi. Kunlarning birida, qozining huzuriga mehmonlar kelganda unga umum olib kelishini buyuradi. Bir necha marotaba nordon uzum olib kelgandan soʻng, uzumlardan totib koʻradimi, yoʻqmi soʻraydi. Shunda Muborak “Siz meni uzumzorga uzum yeyish uchun emas, bogʻni qorovullab, parvarishlashga buyurgansiz”-deydi. Ushbu voqeadan keyin qozi koʻplab beklar soʻrayotgan qizini unga nikohlab beradi. Muborakning taqvosiga yana bir ishora u nikohdan keyin 40 kun ayoliga yaqinlashmaydi. Qozi soʻraganda “Siz qozisiz, shubhali taomlar, pullar boʻlishi mumkin, shuning uchun 40 kun halol luqma yedirdim va bu ishni solih farzand uchun qildim”-deydi. Ana shunday insonlarning farzandi boʻlgan Abdulloh Xorazimdagi barcha madrasalarda oʻqiydi. Oʻtasi Qur’on yodlashi uchun unga oʻzi yoqtirgan sport bilan shugʻullanishiga ruhsat beradi, masalan, bir ber yod olsa jang qilishiga, ikki bet https://scientific-jl.org/obr 8 0 Выпуск журнала №-69 Часть–4_ Мая –2025 ОБРАЗОВАНИЕ НАУКА И ИННОВАЦИОННЫЕ ИДЕИ В МИРЕ 2181-3187 yod olsa ot minishga ruhsat beradi. Yetti yoshga toʻlmasdan otasi savdo ishlari boʻyicha oʻz koʻnikmalarini oʻrgata boshlaydi. Tijorat ishlarida arab tili kerak boʻlganligi uchun agar uni oʻrgansa ot sovgʻa qilishini aytadi. Xorazmdagi madrasalarni tugatgach Iroq, Yaman, Jazoir, Misr va Shom kabi davlatlarda ham oʻqib, ham tarjimonlik qildi, shu bilan birga savdo ishlari bilan shugʻullandi. Bir kun ustozi Kufadagi Numon ibn Sobit ya’ni Imomi Aʼzam bilan uchrashishini aytdi. U butun islom olamidagi olim va buyuk savdogar edi. Abdulloh undan din va tijorat boʻyicha koʻp bilimlarni oʻrgandi. Shu bilan birga “Qur’on tavsiri” kitobini yozdi. Bir kun ular birgalikda xurmozorga bordilar. Uchta xurmozor bor edi, har biri har-xil edi. Eng serhosil bogʻ bir kambagʻal dehqonga tegishli edi. Bundan bir xulosaga kelishgandi: Omad-omadsizlar qilishni istamagan ishni qilishdir. U savdo sohasida oʻz koʻrsatmalari va bajargan ishlari bilan oʻchmas iz qoldirgan boʻlib, har bir inson uchun dasturulamal boʻladigan bir gapni aytadi: “Maqsadlaringizni aniq qilib yozing va unga har kun qarang zero qalbga oʻrnashgan narsaning taʼsiri azolarda seziladi. Maqsadi yoʻqlar maqsadi borlar uchun ishlaydi”. U ellik yoshga yetganda har olti oyda dunyodagi yirik savdogarlar bilan yigʻilishni tashkil etdi va unda narxlarni pasaytirish va xalqqa oson boʻlishi uchun qiymatni barqaror saqlash boʻyicha masalalarni muhokama qildilar. Barcha savdogarlar bilan bitim tuzildi lekin oltita savdogar bunga norozi boʻldi. Shu tariqa ilk Biznesmenlar forumi tashkil etildi. Abdulloh biznes qilishni istagan insonlar uchun oʻnta oltin qoida yaratdi. Ular: taqdirga rozi boʻlish, Halol va haromni toʻri anglash va shubhali narsalardan voz kechish, erta tongdan ishga kirishish, barcha narsani oʻziga qulay holatga keltirish ya’ni oson qilish, mahsulotining sifatini pasaytiradigan va narxiga taʼsir etuvchi omillarni boʻlsa uni ochiq aytib sotish, foizlardan qochish, Sabr, dunyo moliga qiziqmaslik, barchasi Allohning nazdida foniy ekanligini bilish, molining narxini ushlash yani togʻri baholash va har doim rostgoʻy boʻlishdir. https