MAKTAB OʻQUVCHILARI OʻRTASIDA GIYOHVANDLIKNING YUZAGA KELISH SABABLARI, PSIXOLOGIK MUAMMOSI VA UNI BARTARAF ETISHDA MAKTAB PSIXOLOGINING VAZIFASI

Аннотация

Ushbu maqolada maktab oʻquvchilari oʻrtasida giyohvandlikka berilish holatlari, uning psixologik sabablari va salbiy oqibatlari tahlil qilinadi. Giyohvandlikning shakllanishida oilaviy muhit, psixologik bosim, ijtimoiy befarqlik, tengdoshlar ta’siri kabi omillar muhim rol o‘ynashi ko‘rsatiladi. Shuningdek, bu muammoni bartaraf etishda maktab psixologining profilaktik, diagnostik, maslahat berish va tuzatish (korreksion) faoliyatlari yoritib beriladi. Maktab psixologining o‘quvchilar bilan individual va guruhiy ishlari, ota-onalar bilan hamkorligi, sog‘lom muhit yaratishdagi o‘rni keng ko‘lamda tahlil qilinadi. Maqolada, shuningdek, giyohvandlikka qarshi samarali psixologik va pedagogik yondashuvlar ham tavsiya etiladi. Kalit so‘zlar: giyohvandlik, maktab o‘quvchilari, psixologik muammo, profilaktika, maktab psixologi, ijtimoiy ta’sir, psixokorreksiya, oilaviy muhit, emotsional holat, giyohvandlikning oldini olish Hozirgi kunda, giyohvandlik, yoshlar orasida tobora keng tarqalgan muammo sifatida jiddiy tashvishlarga sabab bo‘lmoqda. Maktab yoshidagi o‘quvchilar orasida giyohvandlikka qarshi kurashish va uning oldini olish, nafaqat davlat, balki maktab tizimining ham asosiy vazifalaridan biri hisoblanadi. Giyohvandlikka qarshi kurashish faqatgina jismoniy muammo emas, balki psixologik, ijtimoiy va ta'lim sohalarida ham keng ko‘lamli chora-tadbirlarni talab etadi. Maktab psixologi, o‘quvchilarning https://scientific-jl.org/obr 2 2 3 Выпуск журнала №-69 Часть–5_ Мая –2025 ОБРАЗОВАНИЕ НАУКА И ИННОВАЦИОННЫЕ ИДЕИ В МИРЕ 2181-3187 psixologik holatini va ijtimoiy muhitini o‘rganib, ularning giyohvandlikka qarshi kurashishda muhim rol o‘ynaydi. Giyohvandlikning yuzaga kelish sabablari: Maktab yoshidagi o‘quvchilarda giyohvandlikka oid muammolar bir nechta omillarga bog‘liq. Quyida asosiy sabablar keltirilgan: Ijtimoiy ta'sirlar: Ko‘pincha o‘quvchilar giyohvand moddalarni ijtimoiy muhitda, do‘stlar yoki katta yoshdagi tanishlari orqali sinab ko‘rishga moyil bo‘lishadi. Yoshlik davri, odamlar o‘rtasidagi ijtimoiy aloqalar va ta'sirlar kuchli bo‘lib, o‘quvchi ularni tezda qabul qiladi. Oilaviy omillar: Oiladagi muammolar, ya'ni ota-onalar o‘rtasidagi nizolar, bolaga nisbatan mehr-muhabbatning yetishmasligi yoki ota-onaning giyohvandlikka qarshi kurashishdagi yondoshuvi ham muhim ahamiyatga ega. Oilaviy inqirozlar o‘quvchining psixologik holatini buzishi va giyohvand moddalarni sinashga undashi mumkin. Psixologik va emotsional muammolar: Maktabda o‘quvchilarning emotsional va psixologik holati ham giyohvandlikka yo‘l ochishi mumkin. O‘quvchilar o‘zlarini yakkalanmagan, ishonchsiz, depressiv his qilganda, ular giyohvand moddalarga murojaat qilishlari mumkin, chunki bu ular uchun biror tarzda qisqa muddatli yengillik yoki qochish imkoniyatini taqdim etadi. Bilim yetishmovchiligi va ta'lim darajasi: Giyohvandlikning tarqalishi haqida o‘quvchilarga yetarlicha ma'lumot berilmasligi, maktabda giyohvandlikka qarshi tushuntirish ishlarining kam bo‘lishi ham o‘quvchilarni xavfli holatga solishi mumkin. Giyohvandlikning psixologik muammolari: Giyohvandlik o‘quvchilarda nafaqat jismoniy, balki psixologik muammolarni ham keltirib chiqaradi. Ular orasida eng keng tarqalgan psixologik muammolar quyidagilar: Depressiya: O‘quvchilarda giyohvandlikka duch kelish, ko‘pincha chuqur depressiya holatiga olib kelishi mumkin. Giyohvand moddalar, ularning vaqtinchalik ruhiy yengillik yoki qochish istagini qondirishi, aslida muammolarni yanada chuqurlashtiradi. https://scientific-jl.org/obr 2 2 4 Выпуск журнала №-69 Часть–5_ Мая –2025 ОБРАЗОВАНИЕ НАУКА И ИННОВАЦИОННЫЕ ИДЕИ В МИРЕ 2181-3187 Ijtimoiy yakkalanish: Giyohvandlikka moyil bo‘lgan o‘quvchilar ko‘pincha jamiyatdan ajralib qoladilar. Ular o‘zlarini yolg‘iz his qilishlari va boshqalar bilan aloqalarini yo‘qotishlari mumkin. O‘ziga nisbatan past baho: Giyohvand moddalarga qaramlik, o‘quvchining o‘ziga bo‘lgan ishonchni yo‘qotishiga olib keladi. Ular o‘zlarini noqulay va kam baholashadi. Aggressiya va impulsivlik: Giyohvand moddalarning ta'siri bilan o‘quvchilarda jiddiy xulq-atvor o‘zgarishlari ro‘y berishi mumkin. Bu, o‘z navbatida, o‘qish va ijtimoiy munosabatlarda muammolarni keltirib chiqaradi. Maktab psixologining vazifasi: Maktab psixologi giyohvandlikka qarshi kurashishda muhim rol o‘ynaydi. Uning vazifalari quyidagilardan iborat: Profilaktik ishlar olib borish: Maktab psixologi, o‘quvchilarga giyohvandlikning salbiy oqibatlarini tushuntirish, ularning ruhiy holatini muntazam ravishda kuzatish va profilaktik tadbirlar o‘tkazish orqali giyohvandlikka qarshi kurashishga yordam beradi. Psixologik yordam ko‘rsatish: O‘quvchilarda giyohvandlikka moyillik aniqlanganda, psixolog yordamida ularning psixologik muammolari hal qilinadi. Bunga individual maslahatlar, guruh terapiyasi va maxsus treninglar kiradi. Ijtimoiy dasturlarni ishlab chiqish: Maktab psixologi, o‘quvchilarni giyohvandlikka qarshi turishga o‘rgatadigan ijtimoiy dasturlarni ishlab chiqadi. Bu dasturlar orqali o‘quvchilarga ij