UZATMALAR QUTISI VA TAQSIMLASH QUTISINING VAZIFALARI VA TUZILISHI

Аннотация

В данной статье подробно рассмотрено устройство вторичного вала в коробке передач автомобиля Дамас, принцип работы и технология его восстановления. Проанализированы причины износа и повреждений, описаны техническая диагностика и процедуры диагностики. Технологически обоснованы этапы реставрации, а также даны рекомендации по повышению эффективности. Транспортное обслуживание маколы имеет практическое значение, поскольку служит обеспечению надежности. Kalit so‘zlar: Damas avtomobili, uzatmalar qutisi, ikkilamchi val, yeyilish sabablari, texnik diagnostika, qayta tiklash texnologiyasi, mexanik nosozliklar. Ключевые слова: автомобиль Damas, коробка передач, вторичный вал, причины износа, техническая диагностика, технология восстановления, мексиканские неисправности. Hozirgi davrda avtomobilsozlik sanoati jadal rivojlanib borayotgan bir paytda, transport vositalarining texnik ishonchliligi va ekspluatatsiya samaradorligini https://scientific-jl.org/obr 2 9 6 Выпуск журнала №-69 Часть–5_ Мая –2025 ОБРАЗОВАНИЕ НАУКА И ИННОВАЦИОННЫЕ ИДЕИ В МИРЕ 2181-3187 ta'minlash muhim masalaga aylanmoqda. Ayniqsa, yo‘lovchi va yuk tashish xizmatlarida keng qo‘llanilayotgan kichik o‘lchamli, ixcham va ko‘p maqsadli avtomobillar — xususan, Damas rusumli avtomobillar — O‘zbekiston sharoitida o‘zining tejamkorligi, harakatchanligi va xizmat ko‘rsatish qulayligi bilan ajralib turadi. Bunday avtomobillar ko‘p holatlarda mahalliy ustaxonalarda ta’mirlanadi, shuning uchun ularning mexanik uzel va agregatlari, ayniqsa uzatmalar qutisi (korobka peredach) haqida chuqur texnik bilimga ega bo‘lish ustuvor ahamiyat kasb etadi. Uzatmalar qutisi — bu avtomobilning eng muhim va murakkab mexanizmlaridan biri bo‘lib, u dvigateldan kelayotgan aylanish momentini g‘ildiraklarga turli nisbatlarda uzatib beradi. Ushbu qutining ishonchli ishlashi avtomobilning yo‘l harakatida barqaror va xavfsiz harakatlanishini bevosita ta’minlaydi. Ayniqsa, uzatmalar qutisining ikkilamchi vali (sekundar val) uzatma mexanizmining asosiy elementlaridan biri bo‘lib, transmissiya orqali harakat uzatishda markaziy rol o‘ynaydi. Ikkilamchi valda joylashgan uzatma g‘ildiraklari, sinxronizatorlar, rulmanlar va shlitsli qismlar harakatni mexanik tarzda uzatish jarayonida doimiy yuklama ostida ishlaydi. Uzoq muddatli ekspluatatsiya davomida ushbu valning turli sirtlarida yeyilish, deformatsiya, yoriqlar, korroziya va boshqa mexanik shikastlanishlar yuzaga kelishi mumkin. Bunday nosozliklar o‘z vaqtida bartaraf etilmasa, nafaqat uzatmalar qutisining, balki butun transmissiya tizimining ishdan chiqishiga olib keladi. Shu sababli, ikkilamchi valning texnik holatini doimiy nazorat qilish va uni qayta tiklash bo‘yicha samarali texnologiyalarni ishlab chiqish zaruriyati paydo bo‘ladi. Mazkur maqola aynan shu muammoga e’tibor qaratgan bo‘lib, Damas avtomobili uzatmalar qutisining ikkilamchi valini aniqlikda diagnostika qilish, yuqori texnologiyali qayta tiklash usullarini qo‘llash va uning ishlash resursini tiklash masalalarini har tomonlama yoritib beradi. Shu bilan birga, ushbu texnologiyalar amaliyotda qanday afzalliklar berishi, iqtisodiy samaradorlik va ekologik jihatlar ham muhokama qilinadi. Mazkur ish nafaqat texnik mutaxassislar uchun, balki avtomobil ta’miri bilan shug‘ullanuvchi ustaxona xodimlari va https://scientific-jl.org/obr 2 9 7 Выпуск журнала №-69 Часть–5_ Мая –2025 ОБРАЗОВАНИЕ НАУКА И ИННОВАЦИОННЫЕ ИДЕИ В МИРЕ 2181-3187 muhandislar uchun ham muhim nazariy va amaliy qo‘llanma sifatida xizmat qilishi mumkin. Ikkilamchi val – bu uzatmalar qutisining asosiy mexanik elementlaridan biri bo‘lib, dvigatel energiyasini oraliq val orqali g‘ildiraklarga uzatadi. Damas avtomobilining uzatmalar qutisida bu valda bir nechta uzatma g‘ildiraklari, sinxronizatorlar, rulmanlar va shlitsli uchlar joylashgan bo‘lib, ular birgalikda momentni mexanik ravishda uzatadi. Avtomobilning uzatmalar qutisi tarkibidagi ikkilamchi val og‘ir me'yoriy yuklamalar ostida doimiy ravishda ishlaydi. Harakat uzatish tizimining markaziy elementi sifatida, bu valning ishlash muddati va texnik holati butun transmissiya tizimining ishonchliligi va samaradorligiga bevosita ta’sir ko‘rsatadi. Biroq, uzoq muddatli ekspluatatsiya, noto‘g‘ri ishlatish yoki texnik xizmat ko‘rsatmaslik natijasida ushbu detalda turli xildagi yeyilish va shikastlanishlar yuzaga kelishi mumkin. Quyida ularning asosiy turlari va sabablari batafsil tahlil qilinadi. kkilamchi valning ekspluatatsiya davomida quyidagi sabablar bilan nosozlanishi kuzatiladi: Yog‘lash tizimining ishdan chiqishi (notog‘ri moy tanlovi yoki moy darajasining pastligi); Haddan tashqari yuklama (avtomobil yuklama chegarasidan ortiqcha ishlatilsa); Sinxronizatorlar va podshipniklarning ishdan chiqishi; Qattiq va notekis yo‘llarda avtomobilni muntazam ekspluatatsiya qilish; Detallarning ishlab chiqarishdagi konstruktiv kamchiliklari yoki material nuqsonlari. Ushbu omillar natijasida val yuzalarida ishqalanish izlari, diametrik yeyilishlar, shlitsli qismlarda sinish,