Научные статьиM.H.Sayidova, S.U.Pulatova2025
INGLIZ VA O‘ZBEK TILLARIDAGI OMOGRAF VA GETERONIMLAR XUSUSIDA
GETERONIMLAR XUSUSIDA · Jo‘raeva Zuleyxa Ag‘amuratovna · Ilmiy rahbar:Xamrayeva M. G‘
Образование наука и инновационные идеи в мире · 673-723 · 2025
Аннотация
This article is devoted to a deep comparative analysis of homographs and heteronyms in English and Uzbek. It provides detailed definitions of these language units, existing classifications, phonetic and semantic features, along with linguistic and cultural aspects. It also extensively analyzes the complex role of homographs and heteronyms in cognitive perception, mechanisms for resolving lexical ambiguity, and their versatile use in creating various stylistic meanings in fiction. The article sheds light on the https://scientific-jl.org/obr 2 2 5 Выпуск журнала №-69 Часть–6_ Мая –2025 ОБРАЗОВАНИЕ НАУКА И ИННОВАЦИОННЫЕ ИДЕИ В МИРЕ 2181-3187 reasons for the emergence of homographs and heteronyms in the example of two languages, their similarities and differences based on in-depth linguistic research. Keywords: Homograph, heteronym, comparative analysis, cognitive linguistics, lexical ambiguity, fiction, stylistic device. Аннотация: Статья посвящена углубленному сравнительному анализу омографов и гетеронимов в английском и узбекском языках. В нем приводятся подробные определения этих языковых единиц, существующие классификации, а также всесторонний обзор их фонетических и семантических свойств, а также лингвистических и культурных аспектов. Подробно анализируется также сложная роль омографов и гетеронимов в когнитивном восприятии, механизмы разрешения лексической неоднозначности и их многогранное использование в создании различных стилистических значений в художественной литературе. В статье на основе глубоких лингвистических исследований на примере двух языков рассматриваются причины появления омографов и гетеронимов, их сходства и различия. Ключевые слова: Омограф, гетероним, сравнительный анализ, когнитивная лингвистика, лексическая неоднозначность, художественная литература, стилистический прием. Ma’lumki, omonimiya tilshunoslikning muhim va serqirra hodisasi sifatida, turli tillarning leksik tizimida o‘ziga xos ko‘rinishlarga ega. Xususan, omonimiyaning ikki asosiy turi – omograflar (yozuvi bir xil bo‘lgan, ammo talaffuzi va ma’nosi butunlay farq qiluvchi so‘zlar) va geteronimlar (yozuvi bir xil bo‘lgan, ammo talaffuzi va ma’nosi farq qiluvchi so‘zlar) til o‘rganuvchilar, tarjimonlar va tilshunoslar uchun doimiy qiziqish uyg‘otib kelgan. Statistik ma’lumotlar shuni ko‘rsatadiki, omograf va geteronimlar kundalik nutqda va yozma matnlarda sezilarli o‘rin egallaydi va ularni noto‘g‘ri talqin qilish kommunikativ buzilishlarga hamda tarjima jarayonida xatoliklarga olib kelishi mumkin. Zamonaviy lingvistik tadqiqotlarda ingliz va o‘zbek tillarining leksik semantikasi, ko‘p ma’nolilik va omonimiya kabi hodisalar intensiv https://scientific-jl.org/obr 2 2 6 Выпуск журнала №-69 Часть–6_ Мая –2025 ОБРАЗОВАНИЕ НАУКА И ИННОВАЦИОННЫЕ ИДЕИ В МИРЕ 2181-3187 o‘rganilmoqda [Ullman 1962; 55]. Biroq, ushbu tillardagi omograf va geteronimlarning qiyosiy tahlili, ularning kognitiv va uslubiy jihatlari hali yetarli darajada o‘rganilmagan. Ushbu tadqiqotning dolzarbligi ham aynan shunda namoyon bo‘ladi. Maqolada ingliz va o‘zbek tillaridagi omograf va geteronimlarning lingvistik xususiyatlarini qiyosiy tahlil qilish, ularning kognitiv idrok etilishini ochib berish hamda badiiy adabiyotda qo‘llanilishining uslubiy imkoniyatlarini ko‘rsatadi. Omograflar va geteronimlar omonimiyaning asosiy ko‘rinishlaridan biri bo‘lib, omograflar (yunoncha homos – bir xil va graphō – yozaman) – yozuvi butunlay bir xil, ammo talaffuzi va ma’nosi farq qiluvchi so‘zlar hisoblanadi [Pinker 1994; 67]. Geteronimlar (yunoncha heteros – boshqa va onyma – ism) – yozuvi bir xil, ammo talaffuzi va ma’nosi farq qiluvchi so‘zlarga aytiladi [Fromkin 2000; 89]. Omonimiya hodisasi ko‘p ma’nolilik (polisemiya) va omofoniya (talaffuzi bir xil, yozuvi va ma’nosi farqli bo‘lgan, ammo grammatik jihatdan bir xil bo‘lgan so‘zlar) bilan o‘zaro bog‘liq. Ularning o‘rtasidagi farqlarni aniq belgilash semantik tahlil uchun muhim ahamiyatga ega [Ullman 1962; 55]. Ingliz va o‘zbek tillarining fonetik tizimlaridagi tub farqlar bu tillardagi omograflarning soni, tarkibi va xususiyatlarida o‘z aksini topadi. Ingliz tili boy unlilar tizimi, diftonglar va undoshlarning turli kombinatsiyalari hisobiga ko‘plab omograflarga ega. Masalan, lead [liːd] (yetaklamoq) va [led] (qo‘rg‘oshin) kabi butunlay turlicha talaffuz va ma’nolarga ega. Boshqa misollar: tear [tɪər] (ko‘z yoshi) va [teər] (yirtmoq), bow [baʊ] (kamon) va [boʊ] (egilmoq), read [riːd] (o‘qimoq) va [red] (o‘qidi), wind [wɪnd] (shamol) va [waɪnd] (o‘ramoq), close [kloʊz] (yopmoq) va [kləʊs] (yaqin), desert ['dezərt] (sahro) va [dɪ'zɜːt] (tark etmoq), minute ['mɪnɪt] (daqiqa) va [maɪ'njuːt] (kichik), row [roʊ] (qator) va [raʊ] (janjallashmoq), sewer ['suːər] (kanalizatsiya) va ['sʊə] (tikuvchi). Ushbu omograflar nutqda ambiguiyaga olib kelishi mumkin, ayniqsa kontekst yetarli bo‘lmagan hollarda. https://scientific-jl.org/obr 2 2 7 Выпуск журнала №-69 Часть–6_ Мая –2025 ОБРАЗОВАНИЕ НАУКА И ИННОВАЦИОННЫЕ ИДЕИ В МИРЕ 2181-3187 O‘
Доказательный фрагмент
«This article is devoted to a deep comparative analysis of homographs and heteronyms in English and Uzbek.»
Образец извлечения
Демо-превьюThis article is devoted to a deep comparative analysis of homographs and heteronyms in English and Uzbek. Полный текст публикации CiteX не хранит — доступ к первоисточнику открывается по DOI согласно лицензии издателя и выбранному плану.
- Цитирований
- 0
- Тип
- Журнал
- Страна
- Узбекистан
- Ключевые слова
- Homograph, heteronym, comparative analysis, cognitive, badiiy adabiyot, uslubiy vosita., qiyosiy tahlil, kognitiv tilshunoslik, leksik ambiguiya, Omograf, geteronim
Смежные источники
Общество и инновацииKhosiyat MAMATKULOVA2024
Журнал универсальных научных исследованийAND RESTORATION, Khatamov Orif Yusupovich2024
Магистерские диссертацииЮлдашев Ж.Х2014