GIPOTIREOZNING O‘ZBEKISTONDAGI TARQALISHI, DAVOLASH USULLARI VA PROFILAKTIKASI: YANGI YONDASHUVLAR VA MUAMMOLAR.

Аннотация

This article presents the relevance of hypothyroidism in the healthcare system of Uzbekistan, including its prevalence, diagnosis, treatment methods, and prevention strategies. Hypothyroidism is one of the endocrine diseases associated with reduced thyroid gland activity, which negatively impacts health. The article discusses trends in the spread of the disease, contributing factors, the latest medical approaches in Uzbekistan, and modern methods of treatment. It also emphasizes the importance of early detection and effective management of hypothyroidism. https://scientific-jl.org/obr 2 3 3 Выпуск журнала №-69 Часть–6_ Мая –2025 ОБРАЗОВАНИЕ НАУКА И ИННОВАЦИОННЫЕ ИДЕИ В МИРЕ 2181-3187 Keywords: hypothyroidism, thyroid gland, endocrine disease, diagnosis, treatment, prevention, hormones, hypothyroidism, Uzbekistan. Kirish . Gipotireoz – qalqonsimon bezning faoliyatining pasayishi bilan bog‘liq bo‘lgan va organizmda turli biokimyoviy jarayonlarni buzadigan, endokrin tizimning salbiy holati hisoblanadi. Qalqonsimon bezning gormonal faoliyati pasayganda organizmda metabolizmning barcha asosiy jarayonlari sekinlashadi, bu esa ko‘plab organlar va tizimlarning ishiga salbiy ta’sir qiladi. Gipotireozning klinik belgilari turlicha bo‘lishi mumkin: charchoq, semirish, terining qurishi, sovuqqa chidamsizlik, depressiya, yurak urishining sekinlashishi, shuningdek, bolalar va kattalarda kognitiv qobiliyatlarning pasayishi kabi simptomlar kuzatiladi. O‘zbekiston Respublikasida gipotireoz kasalligi ham sezilarli darajada tarqalgan va bu kasallikning erta tashxisi va davolanishi sog‘liqni saqlash tizimi uchun dolzarb muammo hisoblanadi. Tibbiyot sohasidagi so‘nggi yutuqlar va innovatsiyalar gipotireozni samarali davolash imkoniyatlarini yaratgan bo‘lsa-da, kasallikning oldini olishda profilaktik choralar, xalqning sog‘liqni saqlashga bo‘lgan yondashuvi va tibbiy ta’lim tizimlarining ahamiyati katta. Gipotireoz kasalligiga umumiy tushuncha Gipotireozning fiziologiyasi Qalqonsimon bez – bu bo‘yinning old tomonida joylashgan va tiroid gormonlarini ishlab chiqaruvchi endokrin organ bo‘lib, organizmning ko‘plab jarayonlari, jumladan, metabolizmni tartibga solishda muhim rol o‘ynaydi. Gipotireozda qalqonsimon bezning faoliyati kamayadi, natijada organizmda gormonlar yetishmasligi yuzaga keladi. Bu holat yurak, ovqat hazm qilish tizimi, asab tizimi va boshqa ko‘plab tizimlar ishiga salbiy ta’sir qiladi. Gipotireozning sabablari https://scientific-jl.org/obr 2 3 4 Выпуск журнала №-69 Часть–6_ Мая –2025 ОБРАЗОВАНИЕ НАУКА И ИННОВАЦИОННЫЕ ИДЕИ В МИРЕ 2181-3187 Gipotireozning asosiy sabablaridan biri qalqonsimon bezning autoimmun kasalliklaridan bo‘lgan Hashimoto tiroiditi hisoblanadi. Bu kasallikda organizmning immun tizimi qalqonsimon bezga qarshi antitanalar ishlab chiqaradi va bezning normal faoliyatini buzadi. Gipotireozga olib keladigan boshqa omillar orasida qalqonsimon bezni jarrohlik yo‘li bilan olib tashlash, gormonlarni ishlab chiqaruvchi hujayralarning zararlanishi va jiddiy stress omillari mavjud. Gipotireozning O‘zbekistondagi tarqalishi O‘zbekistonning geografik va ekologik omillari O‘zbekistonning ba’zi hududlarida ekologik omillar va qishloq xo‘jaligi ishlab chiqarishining har xil sharoitlari gipotireozning tarqalishiga ta’sir ko‘rsatishi mumkin. Bunday hududlarda yuqori miqdordagi yod yetishmovchiligi, qalqonsimon bezning to‘liq faoliyat ko‘rsatmasligiga olib keladi. Shuningdek, O‘zbekistonning ayrim viloyatlarida aholining gormonlar ishlab chiqarishni ta’minlash uchun zarur bo‘lgan yod moddasini oziq-ovqat mahsulotlariga kiritmasligi gipotireoz kasalligining rivojlanishiga olib kelmoqda. Kasallikning tarqalish statistikasi Gipotireoz O‘zbekistonda xususan ayollar o‘rtasida keng tarqalgan bo‘lib, 2023 yilgi ma’lumotlarga ko‘ra, bu kasallikning erkaklarga qaraganda ayollarda tarqalishi 5-6 marta yuqori bo‘lgan. Statistikaga ko‘ra, 2023 yilda 40 yoshdan oshgan ayollarda gipotireoz tashxisi qo‘yilgan holatlar 18% ni tashkil etgan, shu bilan birga bu raqamning har yili o‘sish tendensiyasini ko‘rsatmoqda. Bolalarda gipotireoz erta aniqlanmagan bo‘lsa, ular o‘sish va rivojlanishda kechikishlarni boshdan kechirishlari mumkin. Gipotireozni aniqlash va tashxis qo‘yish Tashxis qo‘yish usullari https://scientific-jl.org/obr 2 3 5 Выпуск журнала №-69 Часть–6_ Мая –2025 ОБРАЗОВАНИЕ НАУКА И ИННОВАЦИОННЫЕ ИДЕИ В МИРЕ 2181-3187 Gipotireozni aniqlashda eng muhim vositalardan biri tiroksin (T4) va tireotrop gormon (TTG) darajasini o‘lchashdir. Odatda, gipotireozda TTG darajasi yuqori bo‘ladi, chunki organizm gormonlarni ishlab chiqarish uchun qalqonsimon bezni ko‘proq ishlashga undaydi. TTG darajasi 10 mU/l dan yuqori bo‘lsa, bu gipotireozning belgilari ekanligini ko‘rsatadi. Klinik alomatlar va diagnostika Gipotireoz kasalligining klinik belgilari quyidagilardan iborat bo‘lishi mumkin: Charchoq va surunkali charchoq; Semirish; Depressiya va ruhiy holatning o‘zgarishi; Sovuqqa chidamsizlik; Terining qurishi va sochlarning to‘kilishi; Y