BOSHLANG’ICH SINF ONA TILI DARSLARIDA O’QUVCHILARNING KROSS-KULTURAL KOMMUNIKATIVLIGINI RIVOJLANTIRISHDA METODLARDAN SAMARALI FOYDALANISH.

Аннотация

Mazkur maqolada boshlang‘ich sinf ona tili darslarida o‘quvchilarning kross-kultural kommunikativligini rivojlantirish masalasi tahlil qilinadi. Kross-kultural kommunikativlik o‘quvchining turli madaniyat vakillari bilan muloqot qilish qobiliyati va madaniy tafovutlarni tushunish darajasi bo‘lib, global jamiyatda muvaffaqiyatli integratsiya uchun muhim ahamiyatga ega. Maqolada mazkur kompetensiyani shakllantirishga xizmat qiluvchi pedagogik metodlar ko‘rib chiqiladi va ularning samaradorligi o‘rganiladi. Kalit so‘zlar: kross-kultural kommunikativlik, boshlang‘ich sinf, ona tili, interfaol metodlar, kommunikativ yondashuv, madaniyatlararo muloqot, o‘quvchi kompetensiyasi. Zamonaviy jamiyatda o‘quvchilarda kommunikativ kompetensiyalarni shakllantirish, ayniqsa, kross-kultural yondashuv asosida muloqot qilish qobiliyatini rivojlantirish ta’lim tizimining asosiy vazifalaridan biridir. Boshlang‘ich ta’lim bosqichida ona tili darslari ushbu maqsadga erishishda muhim vosita bo‘la oladi. Chunki ona tili darslari faqat til o‘rgatish bilan cheklanmay, balki o‘quvchilarda madaniy qadriyatlar, hurmat, muloqot madaniyati kabi tushunchalarni shakllantiradi. Mazkur maqolada boshlang‘ich sinflarda ona tili darslarini kross-kultural kommunikativlikni shakllantirish nuqtai nazaridan olib borishning metodik asoslari yoritiladi. Boshlang‘ich sinf ona tili darslarida o‘quvchilarning kross-kultural kommunikativ kompetensiyasini rivojlantirish uchun metodlardan samarali https://scientific-jl.org/obr 4 3 Выпуск журнала №-69 Часть–6_ Мая –2025 ОБРАЗОВАНИЕ НАУКА И ИННОВАЦИОННЫЕ ИДЕИ В МИРЕ 2181-3187 foydalanish bo‘yicha batafsil ma’lumot va amaliy misollar quyida keltiriladi. Bu metodlar o‘quvchilarning nafaqat til ko‘nikmalarini, balki boshqa madaniyatlarga hurmat va ochiqlik bilan yondashish qobiliyatini ham oshirishga xizmat qiladi. Interaktiv hikoyalar va ertaklar orqali o‘qitish Maqsad: O‘quvchilarni turli madaniyatlarga oid hikoyalar orqali kross-kultural tushuncha va empatiyaga o‘rgatish. Amaliy usul: - Dars rejasi: O‘zbek xalq ertagi (masalan, “Alpomish” yoki “Kaltabin”) bilan birga boshqa xalqning ertagini (masalan, rus xalq ertagi “Kolobok” yoki afrika xalq ertagi “Anansi o‘rgimchak”) o‘qish. - Jarayon: 1. O‘qituvchi ertakni o‘qib, undagi asosiy qahramonlar va madaniy elementlarni tushuntiradi. 2. O‘quvchilardan har bir ertakdagi qahramonlarning xatti-harakatlarini solishtirish so‘raladi (masalan, “Alpomish qanday qahramon? Anansi undan nimasi bilan farq qiladi?”). 3. Guruhlarda o‘quvchilar ertakning muayyan qismini sahnalashtiradi yoki uning oxirini o‘zlaricha o‘zgartirib yozadi. - Natija: O‘quvchilar turli madaniyatlardagi qadriyatlar (masalan, jasorat, aql, mehr-oqibat) o‘rtasidagi o‘xshashlik va farqlarni tushunadi. Samarali foydalanish uchun: - Ertaklarni bolalar yoshiga mos, qisqa va tushunarli tanlash. - Rangli rasmlar yoki videolar bilan hikoyalarni jonlantirish. - Har bir ertakdan keyin qisqa savol-javob o‘tkazish (masalan, “Bu ertak bizning madaniyatimizda bo‘lishi mumkinmi? Nega?”). Rollarni ijro etish (dramatizatsiya) Maqsad: O‘quvchilarni boshqa madaniyat vakillari nuqtai nazaridan fikrlashga undash va kommunikativ ko‘nikmalarini rivojlantirish. Amaliy usul: https://scientific-jl.org/obr 4 4 Выпуск журнала №-69 Часть–6_ Мая –2025 ОБРАЗОВАНИЕ НАУКА И ИННОВАЦИОННЫЕ ИДЕИ В МИРЕ 2181-3187 - Dars rejasi: “Xalqlar do‘stligi” mavzusida kichik sahna ko‘rinishi tayyorlash. - Jarayon: 1. O‘quvchilar guruhlarga bo‘linadi va har bir guruhga muayyan mamlakat yoki madaniyat beriladi (masalan, O‘zbekiston, Xitoy, Hindiston). 2. Guruhlar o‘z madaniyatlariga xos salomlashish, minnatdorchilik bildirish yoki bayram an’analarini o‘rganadi (masalan, Xitoyda “Nihao” deb salomlashish yoki Hindistonda “Namaste” ishorasi). 3. O‘quvchilar sinfda qisqa suhbatlar sahnalashtiradi, masalan, “Hindistonlik va o‘zbek bolasi do‘stlashadi” yoki “Xitoylik bola Navro‘zni nishonlashga keladi”. - Natija: O‘quvchilar boshqa madaniyatlarning muloqot uslublarini o‘rganadi va empatiya ko‘nikmalarini rivojlantiradi. Samarali foydalanish uchun: - Oddiy dialoglar va ismlardan foydalanish (masalan, “Men Anvar, sen kimsan?”). - O‘quvchilarni sahna rekvizitlari (milliy liboslar, bayroqlar) bilan rag‘batlantirish. - Har bir guruhning ijrosidan keyin ijobiy fikr bildirish va muhokama qilish. Multimadaniy loyihalar Maqsad: O‘quvchilarni tadqiqot va hamkorlik orqali boshqa madaniyatlarni o‘rganishga jalb qilish. Amaliy usul: - Dars rejasi: “Dunyo xalqlari bayramlari” loyihasi. - Jarayon: O‘quvchilar guruhlarga bo‘linadi va har bir guruhga bir bayram beriladi (masalan, O‘zbekistonning Navro‘zi, AQShning Shukronalik kuni, Yaponiyaning Sakura festivali). Guruhlar internet, kitoblar yoki o‘qituvchi taqdim etgan materiallar yordamida bayram haqida ma’lumot to‘playdi (qachon nishonlanadi, qanday an’analar bor, nima yeyiladi va h.k.). https://scientific-jl.org/obr 4 5 Выпуск журнала №-69 Часть–6_ Мая –2025 ОБРАЗОВАНИЕ НАУКА И ИННОВАЦИОННЫЕ ИДЕИ В МИРЕ 2181-3187 Har bir