VOYAGA YETMAGANLARNI IJTIMOIY-PSIXOLOGIK QÒLLAB QUVVATLASH

Аннотация

Mazkur maqolada voyaga yetmaganlarni ijtimoiy-psixologik qo‘llab-quvvatlashning mazmuni, ahamiyati va asosiy yo‘nalishlari yoritilgan. O‘smirlarning ruhiy barqarorligi, jamiyatga moslashuvi, o‘qishdagi muvaffaqiyati va salbiy omillarga qarshi immunitetini shakllantirishda ijtimoiy-psixologik yondashuvning o‘rni ochib berilgan. Shuningdek, oilaviy, maktab va jamoatchilik institutlarining hamkorlikdagi faoliyati orqali voyaga yetmaganlarni qo‘llab- quvvatlash strategiyalari tahlil qilingan. Maqolada psixologik maslahat, emotsional intellektni rivojlantirish, ijtimoiy kompetensiyalarni oshirish usullari amaliy misollar asosida bayon etilgan. Kalit so‘zlar: Voyaga yetmaganlar, ijtimoiy-psixologik yordam, psixologik maslahat, emotsional barqarorlik, oilaviy qo‘llab-quvvatlash, maktab psixologi, salbiy omillarning oldini olish, ijtimoiy moslashuv, o‘smirlik davri, ruhiy salomatlik. Bugungi globallashuv, texnologik taraqqiyot va jamiyatda yuz berayotgan o‘zgarishlar fonida voyaga yetmagan yoshlarning shaxsiy rivojlanishi, emotsional holati va psixologik barqarorligi muhim masalaga aylanmoqda. O‘smirlar o‘zlarining biologik va psixologik o‘sishi jarayonida ko‘plab muammolar, bosimlar, ichki qarama- qarshiliklar bilan to‘qnash keladilar. Shu sababli, ularni ijtimoiy-psixologik qo‘llab- quvvatlash, bu yo‘nalishda kompleks yondashuvni amalga oshirish dolzarb ahamiyat kasb etadi. https://scientific-jl.org/obr 2 2 8 Выпуск журнала №-69 Часть–7_ Мая –2025 ОБРАЗОВАНИЕ НАУКА И ИННОВАЦИОННЫЕ ИДЕИ В МИРЕ 2181-3187 Ijtimoiy-psixologik qo‘llab-quvvatlash deganda, shaxsning ruhiy holatini barqarorlashtirish, salbiy tashqi omillarga qarshi tura olish qobiliyatini oshirish, ijtimoiy muhitga moslashuvini yengillashtirishga qaratilgan chora-tadbirlar yig‘indisi tushuniladi. Bu qo‘llab-quvvatlash turi bolalar va o‘smirlar uchun nihoyatda muhim, chunki ular ko‘proq ta’sirchan va nozik psixologik tuzilishga ega. Voyaga yetmaganlarga psixologik yordam ko‘rsatish o‘z ichiga quyidagilarni oladi: Emotsional holatini tushunish va tahlil qilish. O‘zini anglash va o‘z-o‘zini baholash darajasini rivojlantirish. Ijtimoiy ko‘nikmalarni shakllantirish. Stressga bardoshlilikni oshirish. O‘smirlik davri shaxsiy o‘zgarishlar bosqichi bo‘lib, bu davrda quyidagi xususiyatlar kuzatiladi: Jismoniy va jinsiy yetilishga oid o‘zgarishlar. Mustaqillikka intilish, ota-onalarga bo‘lgan tanqidiy munosabatning kuchayishi. O‘z-o‘zini anglash, ichki inqirozlar va shaxsiy qarama-qarshiliklar. Guruhlar ta’siriga tez tushish. Ushbu xususiyatlar o‘smirlarning ruhiy holatini beqarorlashtiradi, bu esa ularni ijtimoiy-psixologik qo‘llab-quvvatlash zarurligini taqozo etadi. Voyaga yetmaganlarni qo‘llab-quvvatlashda bir nechta asosiy yordam shakllari mavjud: Psixolog bilan yakkama-yakka ishlash orqali bola o‘z muammolarini ochiq gapira oladi, o‘zini anglaydi, muammoli vaziyatlardan chiqish yo‘llarini topadi. https://scientific-jl.org/obr 2 2 9 Выпуск журнала №-69 Часть–7_ Мая –2025 ОБРАЗОВАНИЕ НАУКА И ИННОВАЦИОННЫЕ ИДЕИ В МИРЕ 2181-3187 Bir nechta o‘smirlar birgalikda muhokama qiladigan psixologik mashg‘ulotlar orqali ular o‘zaro ijtimoiy aloqalarni rivojlantiradi, empatiya va o‘zini tutish madaniyatini o‘rganadi. Psixologlar nafaqat bolalar, balki ularning ota-onalari bilan ham ishlashadi. Bu orqali oilaviy muhit sog‘lomlashtiriladi, tarbiya usullari takomillashtiriladi. Voyaga yetmaganlar uchun birinchi va eng muhim ijtimoiy institut bu – oila hisoblanadi. Sog‘lom ijtimoiy-psixologik muhit bola shaxsining barkamol rivojlanishi uchun zamin yaratadi. Oila quyidagi jihatlar orqali farzandni qo‘llab-quvvatlashi mumkin: Doimiy muloqot va tinglash. Ijobiy baholash va rag‘batlantirish. Sevgi, ishonch va tushunishga asoslangan munosabatlar. Shaxsiy namuna ko‘rsatish. Agar oilada e’tiborsizlik, zo‘ravonlik, murosasizlik ustun bo‘lsa, bu o‘smirda salbiy psixologik o‘zgarishlarga olib keladi. Maktab – o‘smirlar ko‘p vaqtini o‘tkazadigan muhit bo‘lib, ularning rivojlanishida muhim rol o‘ynaydi. Maktabda ijtimoiy-psixologik qo‘llab-quvvatlash quyidagi shakllarda amalga oshiriladi: Maktab psixologlari faoliyati: Har bir o‘quvchining ruhiy holatini kuzatish, muammolarini aniqlash va yordam ko‘rsatish. Sinfdoshlar bilan sog‘lom muhitni yaratish: Jamoaviy o‘yinlar, tadbirlar, rolli o‘yinlar orqali ijtimoiy ko‘nikmalarni rivojlantirish. Psixologik treninglar va seminarlar: Stress, agressiya, o‘z-o‘zini nazorat qilish bo‘yicha mashg‘ulotlar o‘tkazish. https://scientific-jl.org/obr 2 3 0 Выпуск журнала №-69 Часть–7_ Мая –2025 ОБРАЗОВАНИЕ НАУКА И ИННОВАЦИОННЫЕ ИДЕИ В МИРЕ 2181-3187 Psixologik salomatlikni mustahkamlash usullari Voyaga yetmaganlarni ijtimoiy-psixologik jihatdan qo‘llab-quvvatlashda quyidagi usullar muhim: Bola o‘z his-tuyg‘ularini anglay olish, boshqalarni tushunish va ijtimoiy munosabatlarni boshqarish qobiliyatiga ega bo‘lishi lozim. Nafas olish mashqlari, musiqiy terapiya, san’at bilan shug‘ullanish orqali o‘quvchilarda stressga bardoshlilik shakllantiriladi. Nutq madani