Отражение национальности в турецком переводе романа «Откан Кунлар»

Аннотация

The works of Abdullah Kadiri, who have attracted the attention of local and foreign readers interested in Uzbek literature for nearly hundred years, have been translated into dozens of world languages, including Turkish. This article analyzes the Turkish translation of the novel “Days gone by” (“O‘tkan Kunlar” – “Ötgen Künler (Geçmiş Günler)”). It deals with the degree of recreation of the national identity of the original in translation. From the point of view of comparison, the author also turns to the Russian translation of the novel “Days gone by”. In the article, the author gives his assessment of the work of the Turkish translator, who had to deeply understand the subtleties of the meaning of each word of the original, the culture and national identity of the Uzbek people. The author’s proposals and conclusions made during the study show not only the achievements of the translator, but also indicate some controversial points in the translation of the novel by an outstanding Uzbek writer. As it is known, in translation studies there are a lot of questions related to the transfer of elements reflecting the national indentity of the original in literary translation. When translating the novel “Days gone by”, which can be called with confidence the gallery of Uzbek national specific words, the translator should have the same talent and abilities as the author. However, its achieving is not an easy task. This can be seen in the example of translations of national specifications that reflect the national identity, culture and social life, traditions and customs, spirituality and worldview of the Uzbek people. After all, the translation of national specific words requires a special approach from the translator. It is impossible to single out such words among thousands of words and simply translate into another language. However, the fact that the Uzbek and Turkish languages belong to the same language family, and that many words have the same form and meaning in both languages, allowed the translator to translate the text without difficulty. However, despite this, the Turkish translator had to pay special attention to the fact that such words were not false equivalents, and had to study in depth the etymology of such words. This article emphasizes this aspect of the question. Keywords and expressions: artistic translation, translator, reality, Abdullah Kadiri, the novel “Days gone by”, the Uzbek language, the Turkish language, hero, image. Кириш. ХХ аср ўзбек адабиётининг адиб асарлари таржималари таҳлил этилган атоқли намояндаси, таниқли адиб Абдулла илмий ишлардан ҳам англаб олиш мумкин. Қодирийнинг асарлари салкам юз йилдан Дарҳақиқат, мустақиллик йилларида хо- бери нафақат ўзбек китобхонлари, балки ду- рижда, жумладан, Туркияда ҳам ўзбек ада- нёнинг кўпгина мамлакатларидаги ўзбек биётига қизиқиш янада кучайди. Ўзбек ада- адабиёти ихлосмандларининг ҳам эътибо- биёти намояндаларининг асарлари таржима рини тортиб келади. Бунда адиб асарлари қилиниб, турк китобхонларига армуғон таржималарининг савияси, таржимонлар этилди. Жумладан, А. Қодирийнинг “Ўткан маҳорати, аслият ва таржима тилини билиш кунлар”, Ойбекнинг “Навоий” романлари, даражаси муҳим омил ҳисобланади. Буни А. Қаҳҳор ҳикоялари, П. Қодировнинг “Юл- 59 SHA RQ MA SH’ A LI дузли тунлар”, О. Ёқубовнинг “Улуғбек этишган ва илмий мунозаралар давом эт- хазинаси”, “Кўҳна дунё” романлари, “Адо- моқда. Ана шу масалани ёритиш мақсадида лат манзили” қиссаси ва ҳикоялари, Х. Тўх- тайёрланган мазкур тадқиқотда илгари су- табоевнинг “Сариқ девни миниб”, Ў. Ҳоши- рилган таклиф ва мулоҳазалар, назарий ху- мовнинг “Дунёнинг ишлари” қиссалари, лосалар ўзбек адабиёти намуналарининг турк С. Аҳмад ҳикоялари, М. Юсуф шеърлари ва тилига таржимаси таҳлилларига асосланади. достонлари, турк тилига ўгирилиб, китобхон- “Ўткан кунлар” романининг туркча тар- ларга тортиқ қилинди. Булар орасида А. Қоди- жимаси хусусида. Ушбу тадқиқотда Абдулла рийнинг “Ўткан кунлар” 1 (“Ötgen Künler Қодирийнинг “Ўткан кунлар” романининг (Geçmiş Günler)”2), О. Ёқубовнинг “Адолат 1958 йилдаги нашри7 ва 2012 йилда лотин манзили”3 (“Adalet Menzili”4), Ў. Ҳошимов- алифбосидаги янги қайта нашри 8 ҳамда нинг “Дунёнинг ишлари”5 (“Dünyanın İşleri”6) асарнинг 1958 йилда Л. Бать и В. Смирновалар асарлари алоҳида ўрин эгаллайди. томонидан рус тилига ағдарилиб, нашр Сўнгги йилларда туркча бадиий асарлар- қилинган илк таржимаси9, 2009 йилда Муҳам- ни ўзбек тилига таржима қилиш ишлари маднодир Сафаров томонидан қайтадан рус янада жадаллашди. Бунда ўзбек таржимон- тилига таржима қилиниб, 2012 йилда нашр ларининг ҳиссаси катта. Бироқ, ўзбек ада- этилган янги таржимаси10, 2005 йилда турк биёти намуналарининг туркча таржимаси тилига ўгирилиб, Истанбулда нашр этилган хусусида бундай дейиш қийин. Нашр таржимаси11 кўриб чиқилди. этилган таржималардаги камчилик ва нуқ- Миллий адабиётларнинг бебаҳо бойлиги- сонларга келинса, айрим таржимонларнинг га айланган “Ўткан кунлар” романи таржи- бадиий таржимага жиддий ижод деб