Таджвиды "Олимия" на узбекском языке

Аннотация

This article presents a new information about "Olimiya" treatise by scientist of Alimkhan ibn Musakhan Tashkandi, one of the Tashkent scientists who lived in the beginning of the 20th century. The manuscript and lithography and all the composition of this work were mentioned for the first time in this article. The article will undoubtedly contribute to enriching the knowledge about Islam. The single copy of manuscript of the work “Olimia” was found in the manuscript fund of the Academy of Oriental Studies named after Abu Reykhan Beruni of the Republic of Uzbekistan and was scientifically described in the article. The book was printed in 1903 in the "Ilyin" printing house of Tashkent city. It was known under the name “Olimia”, but in fact it's real name was “Fath ut-tajvid”. Information about the author of the work "Olimia" – Alimkhan ibn Musakhan has never occured. He noted that he had finished writing his own work in 1321, on the 5th day of the "Safar Month" by the "islamic calendar" and it consists of 190 "bayts". This number falls on the "Gregorian calendar" on March 31, 1903. This means that the author had finished 44 SHA RQ MA SH’ A LI writing the book and managed to publish it in the "Ilyin" printing house. The manuscript which is saving in the fund of the Institute of Oriental Studies was written later – in July 7, 1939. In this work, the methods and rules for correct reading of "Koran" are written in a special poetic form and investigated in a peculiar style. And the names of all the scientists of Tashkent who had read the book and wrote their reviews about it, given one by one. The names of these religion scientists open the way to the study the activities of local scientists and their scientific heritage. The next part of the work starts from 16 to 23 pages and it consists of questions and answers. And the fact that the manuscript begun with Arabic sentence, means that the author knew Arabic very well. The work “Olimia” is considered as a manuscript which contains reading methods, rules of "Koran". And its significant on the scientific study at the beginning of the twentieth century in Turkistan and regard to "Koran" readers and studies about it. Keywords and expressions: tajvid (the rules of correct pronunciation of letters in reading the Koran), Koran, risala, fard, scientists, Koran reader, manuscript, Turkistan. Қадим Мовароуннаҳр халқлари ўзлари- болалар ва оддий халқ учун нашр қилинган нинг илмий мероси, илмий фаолиятлари диний адабиётлар махсус тадқиқ қилинган билан бутун ислом оламига, балки бутун эмас. Бу даврда қандай диний адабиётлар дунёга устоз бўлиб келганлар. Ўрта Осиё яратилди, исломий илмларнинг қайси соҳа- олимлари ўз даврида амалда мавжуд барча ларига эътибор берилди, уларда мавзулар ва илмий соҳаларда баракали ижод қилганлар, маълумотлар қай тарзда ва қай даражада акс илмларнинг пойдеворларини қўйганлар, ўз эттирилди? Бу каби саволлар илмда ҳануз- ижодлари билан кейинги авлодларнинг ил- гача жавобсиз қолмоқда. Мазкур даврдаги мий оламини бойитганлар. ислоҳотлар ва тадбирлар асосида “Олимия” Исломий илмларнинг асосини қуръоншу- рисоласи вужудга келди. носликка оид фанлар ташкил қилади. Улар Ўз даврининг таниқли маърифатпарвар- Қуръонни тўғри ўқиш ва тўғри тушунишга ларидан бири, тошкентлик олим ва қорилар қаратилган бўлиб, тажвид бу хилдаги хонадони вакили Олимхон ибн Мусохон илмлар орасида энг оммалашгани ҳисобла- Тошкандий Қуръон ўқиш қоидаларига ба- нади. Тажвид Қуръонни тўғри ўқиш қонун- ғишланган икки қисмли – назмий ва насрий қоидалари, шарт-шароитларига бағишланган асар битган. Китоб 1903 йили Тошкентда илм бўлиб, Мовароуннаҳр қорилари ва Ильин матбаасида чоп қилинган бўлиб, ҳофизлари ҳам бу соҳада баракали илмий унинг титул варағида китоб номи ва муал- ижод ва фаолият билан машғул бўлганлар. лифи: “Китоби “Фатҳу-т-тажвид”, таснифи Араб тилида ижод қилиб келган ота- Мулла Олим ибн Мусохон, ал-мусаммо би- боболаримиз XIX аср – XX аср бошларида, “Олимия” (“Мулла Олим ибн Мусохон асосан, форсий ва туркий тилларда ёза бош- ёзган, “Олимия” деб аталган “Фатҳу-т- лади. Бу жараён уларнинг асарларини оддий тажвид” китоби”) деб кўрсатилган. Демак, халққа ҳам яқинлаштирди. Айниқса, ХХ аср рисола “Олимия” деб аталгани билан унинг бошларидаги Марказий Осиё халқларидаги асл номи “Фатҳу-т-тажвид” бўлган. Бироқ, миллий уйғониш, жадид маърифатпарвар- рисоланинг бирор жойида бу ном айтилган ларининг кенг фаолияти, ватанпарварона эмас. ЎзР ФА Абу Райҳон Беруний номидаги юритган ишлари илмнинг барча соҳаларига Шарқшунослик институти қўлёзмалар фон- оид асарларни туркийлаштириш жараёнини дида мазкур асарнинг битта қўлёзма нусхаси бошлаб юборди. Бу даврда маърифатпарвар сақланади1. Мазкур қўлёзма нусхада ҳам боболаримиз томонидан яратилган дарслик- лар, айрим маърифий асарлар, “Ўқиш 1 Olimxon ibn Musoxon Toshkandiy. Olimiya. китоби” кабилар ўрганилган бўлса-да, бироқ O'zbekiston Respublikasi Fanlar Akademiyasi Abu 45 SHA RQ MA SH’ A LI асар номи “Тажвиди Олимия” деб берилган1. ЎзР ФА Абу Райҳо