NEYROPSIXOLOGIK VA NEYROSENSOR BUZILISHLARDA "KRETAMIN" DORI VOSITASINING SAMARADORLIGINI TAHLIL QILISH

Аннотация

Ushbu maqolada "Kretamin" dori vositasining neyropsixologik va neyrosensor buzilishlarga qarshi samaradorligi o‘rganilgan. Klinik tadqiqot doirasida 80 nafar bemorda preparatning kognitiv, emotsional va sezgi tizimlariga ijobiy ta’siri aniqlangan. Tadqiqot natijalari asosida "Kretamin"ning kompleks neyroprotektor va metabolik faolligi asoslangan. Kalit so‘zlar: Kretamin, neyropsixologik buzilish, neyrosensor buzilish, GABA, Ginkgo biloba, serotonin, uyqu, eshitish, bosh aylanishi, depressiya. KIRISH. So‘nggi yillarda markaziy asab tizimi kasalliklarining, xususan neyropsixologik va neyrosensor buzilishlarning tarqalish darajasi ortib bormoqda. Jahon sog‘liqni saqlash tashkiloti ma’lumotlariga ko‘ra, global miqyosda kognitiv buzilishlar 60 yoshdan oshgan aholining kamida 20-25 foizida kuzatiladi (WHO, 2023). Shuningdek, bosh aylanishi, eshitishdagi o‘zgarishlar, uyqu buzilishi, kayfiyatning tushishi kabi alomatlar bilan namoyon bo‘ladigan funksional buzilishlar yoshlar orasida ham uchramoqda (Smith et al., 2021). "Kretamin" preparati o‘z tarkibida gamma-aminomoy kislotasi, Ginkgo biloba, Griffoniya ekstrakti, B guruhi vitaminlari va 5-gidroksitriptofan kabi faol moddalarga ega bo‘lib, asab tizimining ko‘plab mexanizmlariga kompleks ta’sir ko‘rsatadi. Uning neyroprotektor, antidepressant, antioksidant va vazoprotektor xususiyatlari klinik jihatdan dolzarb hisoblanadi. So‘nggi yillarda nevrologik va ruhiy kasalliklarning tarqalishi jahon sog‘liqni saqlash tizimida jiddiy muammolardan biri sifatida tan olingan. Jahon sog‘liqni saqlash https://scientific-jl.org/obr 4 6 6 Выпуск журнала №-70 Часть–1_ Мая –2025 ОБРАЗОВАНИЕ НАУКА И ИННОВАЦИОННЫЕ ИДЕИ В МИРЕ 2181-3187 tashkiloti (JSST) ma’lumotlariga ko‘ra, har yili dunyo bo‘yicha millionlab insonlarda neyropsixologik va neyrosensor buzilishlar aniqlanmoqda. Xususan, depressiya, anksiyete buzilishlari, uyqu buzilishlari, kognitiv yetishmovchiliklar, eshituv yoki ko‘rish organlarining markaziy tahliliy kasalliklari keng tarqalgan bo‘lib, ularning funksional va ijtimoiy oqibatlari jiddiy iqtisodiy va tibbiy yukni yuzaga keltirmoqda [3, 8, 17]. Neyropsixologik buzilishlar orasida xotira pasayishi, diqqat jamlanishining zaiflashuvi, fikrlashdagi sustlik, emotsional labillik, motivatsiya yetishmovchiligi singari alomatlar bilan namoyon bo‘ladi. Bu simptomlar asosan markaziy asab tizimining disfunktsiyasi bilan bog‘liq bo‘lib, ular ko‘plab nevrodegenerativ kasalliklarda, jumladan, Parkinson kasalligi, Altsgeymer kasalligi, shizofreniya va boshqa surunkali patologiyalarda uchraydi [4, 11]. Neyrosensor buzilishlar esa ko‘rish, eshitish, vestibulyar va og‘riq signallarini tahlil qilishdagi buzilishlar bilan ifodalanadi. Bu holatlar ko‘pincha neyronlararo signal uzatishdagi muammolar, neyromediatorlar notekisligi, giyohvand moddalar yoki surunkali stress fonida rivojlanadi [6, 15]. Ushbu turdagi kasalliklarning murakkab patogeneziga javoban ko‘plab farmakologik moddalarning samaradorligi o‘rganib kelinmoqda. Ulardan biri sifatida yangi avlod preparati — “Kretamin” alohida e’tiborga loyiq. U tarkibida tabiiy aminokislotalar, vitaminlar, bioflavonoidlar, koenzimlar va antioksidantlar majmuasini o‘z ichiga olgan bo‘lib, u organizmning metabolik, neyrohimiyoviy va immunologik holatini normallashtirishga qaratilgan. Tadqiqotlarda bu preparatning neyrotrofik omillar faoliyatini rag‘batlantirishi, mitoxondrial energiya almashinuvini faollashtirishi, antioksidant himoyani oshirishi va neyroregeneratsiya jarayonlarini qo‘llab-quvvatlashi isbotlangan [9, 14, 19]. Bundan tashqari, Kretamin o‘zining kombinatsiyalangan ta’siri orqali, nevrologik kasalliklarda ko‘pincha kuzatiladigan kognitiv buzilishlar, asteniya, stressga chidamsizlik, vegetativ disfunktsiyalarni bartaraf etishda ham klinik jihatdan ahamiyatli natijalar bermoqda [7, 13]. Shu sababli, mazkur ilmiy ishda “Kretamin” https://scientific-jl.org/obr 4 6 7 Выпуск журнала №-70 Часть–1_ Мая –2025 ОБРАЗОВАНИЕ НАУКА И ИННОВАЦИОННЫЕ ИДЕИ В МИРЕ 2181-3187 dorisining neyropsixologik va neyrosensor buzilishlardagi klinik samaradorligini tahlil qilish asosiy maqsad qilib belgilandi. Ushbu tadqiqotdan ko‘zlangan maqsad — "Kretamin" dori vositasining neyropsixologik va neyrosensor buzilishlar bo‘yicha samaradorligini klinik va funksional ko‘rsatkichlar asosida baholashdir. TADQIQOT MATERILAI VA METODI. Tadqiqot 2024-yilda Respublika ixtisoslashtirilgan nevrologiya markazida amalga oshirildi. Klinik kuzatuvga 25 yoshdan 55 yoshgacha bo‘lgan 80 nafar bemor jalb etildi. Ular diagnostika natijalariga ko‘ra neyropsixologik (diqqatning pasayishi, tushkunlik, uyqusizlik) yoki neyrosensor (bosh aylanishi, eshitishning pasayishi, shovqin) buzilishlar bilan ajratildi. Bemorlar ikki guruhga bo‘lindi: Asosiy guruh (n=40): "Kretamin" preparati bilan kuniga 1 mahal (og‘ir holatlarda 2 mahal) 2 oy davomida davolangan. Nazorat guruhi (n=40): simptomatik an’anaviy davolash olgan. Baholash mezonlari sifatida quyidagi testlar va o‘lchovlardan foydalanildi: M