Научные статьиM.H.Sayidova, S.U.Pulatova2025
NEFT VA TABIIY GAZ MAHSULOTLARI.
Abdurahmonova Rohilaxon Solijonovna · Часть–_ Мая –
Образование наука и инновационные идеи в мире · 2025
Аннотация
Kimyo fanida ko’pchilikga qiziq bo’lgan neft mahsulotlari ,tarkibi va qayta ishlash.Tabiiy gazni qayta ishlashi haqida ma’lumotlarga ega bo’lishga yordam beradi. Kalit so'zlar: Neft,oktan,torf, yonuvchi gaz,metan,etan,propan,butan,odorizatsiya, formaldegid, izolyatsion materiallar, laklar, bo‘yoqlar, yopishtiruvchi moddalar,yashil yoqilg’i. Uglevodorodlar vodorod va uglerod atomlaridan tashkil topgan organik birikmalardir. Ushbu moddalarning asosiy manbalari yonuvchan foydali qazilmalar – neft, tabiiy gaz, ko‘mirdir. Yorug‘lik va issiqlik shaklida chiqarilgan energiya yoqilg‘ining issiqlik berish qiymati yoki o‘ziga xos yonish issiqligi sifatida aniqlanadi. Chiqarilgan energiya elektr energiyasiga aylanadi yoki turarjoy binolarini isitish, sanoat jarayonlarini amalga oshirish uchun ishlatiladi. Foydali qazilmalarning alohida guruhini har xil turdagi yoqilg‘ilar – torf, ko‘mir, neft slanetslari, neft va yonuvchi gazlar hosil qiladi. Tabiiy gaz gazsimon holatdagi foydali qazilmadir. Tabiiy gazning tarkibiy qismlari alohida foydalanish uchun undan ajratiladi va yonilg‘i sifatida ishlatiladi. Tabiiy gaz nimadan iborat? Tabiiy gazning 98% ini metan CH4 – eng oddiy uglevodorod tashkil etadi. Tabiiy gaz tarkibida odatda og‘irroq uglevodorodlar, metan gomologlari: etan (C2H6), propan (C3H8), butan (C4H10) va ba’zi uglevodorod bo‘lmagan aralashmalar ham mavjud. Tabiiy gaz ma’lum jinslar qatlamlarida joylashgan gaz konlari shaklida, neft ustida gaz qopqog‘i shaklida, shuningdek erigan yoki kristall shaklda mavjud bo‘lishi mumkin. Gaz hidi qizig‘i shundaki, bu gazlarning https://scientific-jl.org/obr 2 0 8 Выпуск журнала №-70 Часть–2_ Мая –2025 ОБРАЗОВАНИЕ НАУКА И ИННОВАЦИОННЫЕ ИДЕИ В МИРЕ 2181-3187 hech birida rang yoki hid yo‘q. Kundalik hayotda deyarli har bir kishi duch kelgan xarakterli yoqimsiz hid sun’iy ravishda gazga qo‘shiladi, bu odorizatsiya deb ataladi. Odorantlar, ya’ni yoqimsiz hidli moddalar sifatida odatda oltingugurtni o‘z ichiga olgan birikmalar ishlatiladi. Inson eng keng tarqalgan hidlardan biri bo‘lgan etantiolni havoning 50 milliondan bir qismi nisbatida tarqalsa ham sezadi. Odorizatsiya favqulodda Tabiiy gaz va havo. Tabiiy gaz o‘zining sof holatda hidsiz, rangsiz modda. Tabiiy gaz sizib chiqish paytida yuqoriga ko‘tariladi, chunki u havodan 1,8 baravar yengilroq, havoga aralashganda, portlovchi aralashma hosil bo‘ladi. Tabiiy gaz eng toza uglevodorodli yoqilg‘i hisoblanadi. Uni yondirganda faqat suv va karbonat angidrid hosil bo‘ladi, neft mahsulotlari va ko‘mir yondirilganda qurum va kul ham hosil bo‘ladi. Bundan tashqari, tabiiy gazning yonishi natijasida issiqxona effektiga sababchi karbonat angidridning ajralishi past bo‘lib, u “yashil yoqilg‘i” nomini olgan. Tabiiy gaz o‘zining yuqori ekologik ko‘rsatkichlari tufayli megapolislarning energetika sohasida yetakchi o‘rinni egallaydi. Tabiiy gaz motor yoqilg‘isi. Hozirgi kunda tabiiy gaz an’anaviy avtomobillar, qishloq xo‘jaligi, suv, havo va temir yo‘l transportida yoqilg‘i sifatida ishlatilishi mumkin. Siqilgan (yoki suyultirillgan) metan 76 oktanli benzindan narxi arzon, dvigatelning ishlash muddatini uzaytiradi va ekologiyaga zarari ancha kam. Gazni qayta ishlash. Gazni birlamchi qayta ishlash gazni qayta ishlash zavodlari (GQIZ)da amalga oshiriladi. Metandan tashqari, tabiiy gaz odatda ajratilishi kerak bo‘lgan turli xil aralashmalarni o‘z ichiga oladi. Bular: azot, karbonat angidrid, vodorod sulfidi, geliy, suv bug‘lari. Shuning uchun, birinchi navbatda, GQIZda gaz maxsus ishlov berish – tozalash va quritishdan o‘tadi. Gaz qayta ishlash uchun zarur bo‘lgan bosimgacha siqiladi. Tozalash zavodlarida gaz beqaror tabiiy benzinga va tozalangan gazga ajratiladi. Bu mahsulot keyinchalik magistral gaz quvurlariga quyiladi. Xuddi shu tozalangan gaz kimyoviy zavodlarga boradi, u yerda undan metanol va ammiak ishlab chiqariladi. Gazdan ajratilgandan so‘ng beqaror tabiiy benzin gaz fraksiyalash zavodlariga beriladi, bu yerda bu aralashmadan yengil uglevodorodlar ajratib olinadi: etan, propan, butan, pentan. Bu mahsulotlar ham https://scientific-jl.org/obr 2 0 9 Выпуск журнала №-70 Часть–2_ Мая –2025 ОБРАЗОВАНИЕ НАУКА И ИННОВАЦИОННЫЕ ИДЕИ В МИРЕ 2181-3187 keyingi qayta ishlash uchun xomashyoga aylanadi. Ulardan, masalan, polimerlar va kauchuklar olinadi. Propan va butan aralashmasining o‘zi tayyor mahsulotdir – u silindrlarga pompalanadi va maishiy yoqilg‘i sifatida ishlatiladi. Bo‘yoq, elim va sirka. Tabiiy gazdan olingan metanol (CH3OH) murakkabroq kimyoviy moddalar – formaldegid, izolyatsion materiallar, laklar, bo‘yoqlar, yopishtiruvchi moddalar, yoqilg‘i qo‘shimchalari, sirka kislotasi ishlab chiqarish uchun xomashyo bo‘lishi mumkin. Mineral o‘g‘itlar tabiiy gazdan ham bir qancha kimyoviy o‘zgarishlar yo‘li bilan olinadi. Birinchi qadam – ammiak. Gazdan ammiak olish jarayoni gazdan suyuqlikka o‘tish jarayoniga o‘xshaydi, lekin turli katalizatorlar, bosim va haroratdan foydalaniladi. Tabiiy gazdan ammiak qanday olinadi? Birinchidan, tabiiy gaz o
Доказательный фрагмент
«Kimyo fanida ko’pchilikga qiziq bo’lgan neft mahsulotlari ,tarkibi va qayta ishlash.Tabiiy gazni qayta ishlashi haqida ma’lumotlarga ega bo’lishga yordam beradi.»
Образец извлечения
Демо-превьюKimyo fanida ko’pchilikga qiziq bo’lgan neft mahsulotlari ,tarkibi va qayta ishlash.Tabiiy gazni qayta ishlashi haqida ma’lumotlarga ega bo’lishga yordam beradi. Полный текст публикации CiteX не хранит — доступ к первоисточнику открывается по DOI согласно лицензии издателя и выбранному плану.
- Цитирований
- 0
- Просмотров
- 0
- Тип
- Журнал
- Страна
- Узбекистан
- Ключевые слова
- Neft, oktan, torf, yonuvchi, butan, propan, etan, yonuvchi gaz, izolyatsion materiallar, metan, yashil yoqilg’i., bo‘yoqlar, formaldegid, yopishtiruvchi moddalar, laklar, odorizatsiya
Смежные источники
Общество и инновацииKhosiyat MAMATKULOVA2024
Академические исследования в современной наукеKhudaiberdiyeva Arafat Israilovna, Ph.D Professor hudayberdiyevaarofat@gmail.com +12026
Научные статьиI.B.Yangiboyev, E.X.Berdanov +22025