AVTOMOBIL BENZIN SIFATIGA QO‘YILADIGAN TALABLAR VA ULARNING NAZORATI

Аннотация

Ushbu maqolada avtomobil benzinlarining sifatini baholash va nazorat qilish bo‘yicha xalqaro va milliy standartlar (ASTM, EN, ISO, GOST) asosida qo‘yiladigan talablar ko‘rib chiqilgan. Maqolada benzinning asosiy xususiyatlari (oktan soni, bug‘lanish xususiyatlari, oltingugurt miqdori, qo‘shimchalar tarkibi) va ularning atrof-muhitga ta’siri tahlil qilingan. Eksperimental natijalar Namuna A benzini barcha xalqaro standartlar talablariga mos kelishini ko‘rsatadi. Maqolada, shuningdek, benzin sifatini yanada oshirish va atrof-muhitni muhofaza qilish bo‘yicha takliflar keltirilgan. Tadqiqot natijalari benzin ishlab chiqaruvchi korxonalar, transport sohasi mutaxassislari va atrof-muhitni muhofaza qilish bo‘yicha ishlovchi tashkilotlar uchun foydali bo‘lishi mumkin. Kalit so‘zlar. Avtomobil benzinlari, oktan soni, bug‘lanish xususiyatlari, oltingugurt miqdori, qo‘shimchalar tarkibi, xalqaro standartlar, atrof-muhitni muhofaza qilish, eksperimental tekshiruvlar, ASTM, EN, ISO, GOST Annotation. This article examines the requirements for assessing and controlling the quality of automotive gasoline based on international and national standards (ASTM, EN, ISO, GOST). The key properties of gasoline (octane number, volatility characteristics, sulfur content, and additive composition) and their environmental impact are analyzed. Experimental results demonstrate that Sample A gasoline meets https://scientific-jl.org/obr 2 4 2 Выпуск журнала №-70 Часть–3_ Мая –2025 ОБРАЗОВАНИЕ НАУКА И ИННОВАЦИОННЫЕ ИДЕИ В МИРЕ 2181-3187 all international standard requirements. The article also provides recommendations for further improving fuel quality and protecting the environment. The research findings can be useful for fuel manufacturers, transportation specialists, and environmental protection organizations. Keywords. Automotive gasoline, octane number, volatility characteristics, sulfur content, additive composition, international standards, environmental protection, experimental testing, ASTM, EN, ISO, GOST. 1. Kirish. Avtomobil benzinlari zamonaviy transport tizimining asosiy energiya manbalaridan biri bo‘lib, ularning sifatini ta’minlash nafaqat transport vositalarining samaradorligi va ishlashini oshirish, balki atrof-muhitni muhofaza qilish va iste’molchilarning xavfsizligini ta’minlash uchun ham muhim ahamiyatga ega. Benzin sifatining pastligi nafaqat dvigatelning ishlashiga salbiy ta’sir ko‘rsatadi, balki zararli chiqindilar (masalan, uglerod oksidi, azot oksidlari va oltingugurt oksidlari) miqdorini oshirib, atrof-muhitga jiddiy zarar yetkazadi. Shuningdek, sifatli benzin transport vositalarining xizmat muddatini uzaytiradi va ularni texnik xizmat ko‘rsatish xarajatlarini kamaytiradi [1, 3]. Benzin sifatini baholash va nazorat qilish jarayonida turli xalqaro va milliy standartlar qo‘llaniladi. Bu standartlar benzinning fizik-kimyoviy xususiyatlarini, masalan, oktan soni, bug‘lanish xususiyatlari, qo‘shimchalar miqdori va zararli moddalar (oltingugurt, benzol) kontsentratsiyasini belgilaydi. Xalqaro miqyosda ASTM (Amerika Qo‘shma Shtatlari), EN (Yevropa Ittifoqi), ISO (Xalqaro Standartlashtirish Tashkiloti) va GOST (Rossiya va MDH davlatlari) kabi tashkilotlar tomonidan ishlab chiqilgan standartlar benzin sifatini baholashda asosiy hisoblanadi. Ushbu maqolada avtomobil benzinlari uchun qo‘yiladigan asosiy talablar, ularning nazorati va sifatini ta’minlash usullari keng ko‘lamda ko‘rib chiqiladi. Maqolada xalqaro standartlar asosida benzinning oktan soni, bug‘lanish xususiyatlari, qo‘shimchalar tarkibi va zararli moddalar miqdori kabi parametrlar tahlil qilinadi. Shuningdek, benzin sifatini tekshirish uchun qo‘llaniladigan zamonaviy laboratoriya https://scientific-jl.org/obr 2 4 3 Выпуск журнала №-70 Часть–3_ Мая –2025 ОБРАЗОВАНИЕ НАУКА И ИННОВАЦИОННЫЕ ИДЕИ В МИРЕ 2181-3187 usullari va ularning natijalari taqdim etiladi. Tadqiqotlar shuni ko‘rsatadiki, benzin sifatini yaxshilash va uning atrof-muhitga salbiy ta’sirini kamaytirish uchun qo‘shimchalar va yonilg‘i tarkibini optimallashtirish zarur. Maqolaning asosiy maqsadi avtomobil benzinlari sifatini baholash va nazorat qilish bo‘yicha xalqaro amaliyotlarni o‘rganish, shuningdek, sifatli benzin ishlab chiqarish va iste’mol qilishning atrof-muhit va iqtisodiyotga ijobiy ta’sirini ko‘rsatishdan iborat. Bu tadqiqotlar benzin ishlab chiqaruvchi korxonalar, transport sohasi mutaxassislari va atrof-muhitni muhofaza qilish bo‘yicha ishlovchi tashkilotlar uchun foydali bo‘lishi mumkin. 2. Umumiy Tushunchalar. Avtomobil benzinlari neftni qayta ishlash jarayonida olinadigan uglevodorodlar aralashmasidan tashkil topgan murakkab kimyoviy mahsulotdir. Ular asosan alifatik, aromatik va olefinli uglevodorodlardan iborat bo‘lib, transport vositalarining ichki yonuv dvigatellarida yoqilg‘i sifatida ishlatiladi. Benzinlarning sifatini belgilovchi asosiy xususiyatlar ularning kimyoviy tarkibi, fizik xususiyatlari va dvigatelda yonish jarayonidagi samaradorligi bilan bog‘liq. Quyida avtomobil benz