1-IYUN – BOLALARNI HIMOYA QILISH KUNI: UNING TARIXIY, TARBIYAVIY VA MADANIY AHAMIYATI.

Аннотация

Mazkur maqolada 1-iyun – Bolalarni himoya qilish kunining kelib chiqish tarixi, uning xalqaro va milliy miqyosdagi ahamiyati tahlil qilinadi. Ushbu sana nafaqat bolalarni himoya qilishga da’vat etuvchi kun sifatida, balki jamiyatda ularning huquqlarini ta’minlash, tarbiyaviy jarayonda ularning o‘rnini mustahkamlash va milliy qadriyatlar asosida sog‘lom avlodni voyaga yetkazishdagi madaniy omil sifatida ham alohida ahamiyat kasb etadi. Maqolada shu kuni o‘tkaziladigan tadbirlarning ma’naviy-tarbiyaviy mazmuni, oilaning, maktab va jamiyatning bu boradagi roli keng yoritiladi. Kalit so‘zlar:1-iyun, bolalarni himoya qilish, huquq, tarbiya, madaniyat, sog‘lom avlod, ma’naviy-ma’rifiy tarbiya, xalqaro kun, oilaviy qadriyatlar, bolalar huquqlari. Har bir jamiyatning kelajagi uning bugungi bolalariga bog‘liq. Shu boisdan dunyo mamlakatlarida bolalar huquqlari, ularning xavfsizligi, sog‘lom va har tomonlama rivojlanishi masalalari doimo dolzarb bo‘lib keladi. 1-iyun sanasi – Bolalarni himoya qilish xalqaro kuni sifatida nishonlanishi ushbu masalalarga global e’tibor qaratilayotganini anglatadi. Bu kun butun dunyoda, jumladan, O‘zbekistonda ham bolalarning manfaatlarini himoya qilish, ularning hayotida mehr, e’tibor va quvnoqlik muhitini yaratish, farzandlarimizni har tomonlama qo‘llab-quvvatlash maqsadida turli tadbirlar bilan nishonlanadi. Bolalarni himoya qilish kuni ilk bor 1949-yil Parijda bo‘lib o‘tgan Xalqaro Demokratik Ayollar Federatsiyasi kongressida taklif etilgan. Shu asosda 1950-yil 1- iyunda ilk bor Xalqaro bolalarni himoya qilish kuni sifatida nishonlana boshlandi. https://scientific-jl.org/obr 3 5 7 Выпуск журнала №-70 Часть–3_ Мая –2025 ОБРАЗОВАНИЕ НАУКА И ИННОВАЦИОННЫЕ ИДЕИ В МИРЕ 2181-3187 Ushbu sana urushlardan aziyat chekkan bolalar hayotini himoya qilish, ularning huquq va manfaatlarini himoya qilish zarurati bilan bog‘liq holda paydo bo‘lgan. XX asrda yuz bergan urush va ijtimoiy inqirozlar natijasida bolalar eng zaif qatlam sifatida tan olinib, ularning himoyasini ta’minlash global miqyosdagi dolzarb masalaga aylangan. Bugungi kunda bolalar huquqlarini himoya qilish nafaqat xalqaro tashkilotlar, balki har bir davlatning ijtimoiy siyosatida ustuvor yo‘nalishlardan biridir. BMTning “Bola huquqlari to‘g‘risida konvensiyasi” bolalarning yashash, ta’lim olish, sog‘liqni saqlash va fikr bildirish huquqini tan olgan muhim hujjat hisoblanadi. O‘zbekiston ham ushbu konvensiyani imzolagan va milliy qonunchilikda bolalar manfaatlarini himoya qilishga qaratilgan bir qator huquqiy asoslarni yaratgan. O‘zbekistonda “Bola huquqlari to‘g‘risida”gi qonun, “Oilani qo‘llab-quvvatlash va bolalar manfaatlarini himoya qilish yili” doirasida qabul qilinayotgan dasturlar, maktabgacha ta’lim tizimining rivojlantirilishi, maktablarda tarbiyaviy ishlar samaradorligini oshirishga qaratilgan chora-tadbirlar – bularning barchasi bolalarning farovon hayoti uchun yaratilayotgan shart-sharoitlarni ko‘rsatadi. 1-iyun sanasi – bolalarni himoya qilish kuni sifatida, eng avvalo, tarbiyaviy ahamiyatga egadir. Ushbu kun doirasida tashkil etiladigan tadbirlar, bolalarning ijtimoiy faolligini oshirish, ularni insonparvarlik, do‘stlik, bag‘rikenglik va mehr- oqibat ruhida tarbiyalashga xizmat qiladi. Ota-onalar, pedagoglar va keng jamoatchilik bu jarayonda faol ishtirok etadi. Ayniqsa, maktab va bog‘chalar doirasida o‘tkaziladigan madaniy-ma’rifiy tadbirlar orqali bolalarning ijodiy salohiyatini rivojlantirish, ularning jamiyatdagi o‘rnini anglashiga ko‘maklashiladi. Ushbu kun turli millat va elatlar madaniyatida bolaga bo‘lgan hurmat va e’tiborni ifodalaydi. 1-iyun sanasida o‘tkaziladigan festival, konsert va ko‘rgazmalar bolalarning iqtidorini namoyon etish, ularning estetik dunyoqarashini shakllantirish, milliy madaniyat va san’atga bo‘lgan qiziqishini oshirishga xizmat qiladi. Shu bilan birga, bu tadbirlar orqali ota-ona va farzand o‘rtasidagi bog‘liqlik mustahkamlanadi. https://scientific-jl.org/obr 3 5 8 Выпуск журнала №-70 Часть–3_ Мая –2025 ОБРАЗОВАНИЕ НАУКА И ИННОВАЦИОННЫЕ ИДЕИ В МИРЕ 2181-3187 Bolalarni har tomonlama qo‘llab-quvvatlash – bu faqat ota-onalarning emas, balki butun jamiyatning vazifasidir. Aholining ongini oshirish, bolalar huquqlari borasida tushuncha berish, ularni himoya qilishga doir jamoaviy mas’uliyatni shakllantirish muhim ahamiyat kasb etadi. Ayniqsa, ijtimoiy tarmoqlar va ommaviy axborot vositalari orqali bolalar huquqlarini targ‘ib qilish, ularni ijtimoiy hayotda faol qatnashishga undovchi loyihalarni yaratish katta samara beradi. Mahallalar, nodavlat notijorat tashkilotlari va yoshlar tashkilotlari bolalarni ijtimoiy hayotga jalb qilish, ularning bilim va iste’dodini ro‘yobga chiqarish, xavfsiz va sog‘lom muhit yaratishda muhim o‘rin tutadi. Ijtimoiy sheriklik asosida olib borilayotgan loyihalar, ayniqsa, ijtimoiy himoyaga muhtoj bolalarga alohida e’tibor qaratmoqda. Garchi xalqaro va milliy darajada bolalar huquqlarini himoya qilish bo‘yicha ko‘plab huquqiy-huquqiy asoslar yaratilgan bo‘lsa-da, amal