AVTOMOBIL UZATMALAR QUTISINING TEXNIK XIZMAT KO‘RSATISH BOSQICHLARI VA ULARNING AHAMIYATI.

Аннотация

Mazkur maqolada avtomobil uzatmalar qutisining texnik xizmat ko‘rsatish bosqichlari, ularning har biri bajariladigan ishlar, qo‘llaniladigan usullar va ushbu xizmatlarning transport vositasi umumiy texnik holatiga ta’siri yoritilgan. Shuningdek, texnik xizmat ko‘rsatishning muntazamligi uzatmalar qutisining ishlash muddatini uzaytirishdagi roli tahlil qilinadi. Kalit so‘zlar: Avtomobil, uzatmalar qutisi, texnik xizmat, parvarishlash, diagnostika, moy almashtirish, xizmat bosqichlari. Avtomobil uzatmalar qutisi (transmissiyasi) transport vositasining muhim tarkibiy qismi bo‘lib, dvigateldan g‘ildiraklarga aylanish momentini yetkazadi. Uning to‘g‘ri ishlashi avtomobilning harakatlanish sifati, yonilg‘i sarfi va ekspluatatsiya ishonchliligiga bevosita ta’sir ko‘rsatadi. Shu boisdan, uzatmalar qutisiga muntazam texnik xizmat ko‘rsatish avtomobil egasi yoki texnik mutaxassis uchun zaruriy jarayondir. Ushbu maqolada texnik xizmat ko‘rsatish bosqichlari hamda ularning samaradorligi tahlil qilinadi. Avtomobil uzatmalar qutisining (transmissiya) texnik xizmat ko‘rsatish bosqichlari va ularning ahamiyatini quyida batafsil bayon qilaman. Uzatmalar qutisi avtomobilning eng muhim komponentlaridan biri bo‘lib, uning to‘g‘ri ishlashi dvigatel quvvatini g‘ildiraklarga uzatish, yoqilg‘i tejamkorligini ta’minlash va haydash qulayligini oshirishda hal qiluvchi rol o‘ynaydi. Quyida har bir bosqich va uning ahamiyati kengroq yoritiladi. Transmissiya yog‘ini tekshirish va almashtirish Jarayon: https://scientific-jl.org/obr 8 5 Выпуск журнала №-70 Часть–4_ Мая –2025 ОБРАЗОВАНИЕ НАУКА И ИННОВАЦИОННЫЕ ИДЕИ В МИРЕ 2181-3187 - Tekshirish: Transmissiya yog‘ining sathi maxsus o‘lchagich (dipstick) yoki servis markazidagi maxsus uskunalar yordamida tekshiriladi. Yog‘ning rangi, hidi va viskozligi ko‘rikdan o‘tkaziladi. Toza yog‘ odatda qizil yoki sariq rangda bo‘ladi (avtomat uzatmalar qutisi uchun), ammo ifloslanganda qoramtir yoki kuygan hidga ega bo‘ladi. - Almashtirish: Yog‘ to‘liq yoki qisman almashtiriladi. To‘liq almashtirish uchun maxsus uskunalar yordamida eski yog‘ to‘kib tashlanadi, yangi yog‘ quyiladi. Agar filtr mavjud bo‘lsa, u ham almashtiriladi. - Interval: Odatda har 30,000–60,000 km yoki 2–3 yilda (ishlab chiqaruvchi ko‘rsatmalariga qarab). Qo‘l uzatmalar qutisida (manual) bu muddat uzunroq bo‘lishi mumkin (60,000–100,000 km). Ahamiyati: - Moylash: Yog‘ uzatmalar qutisidagi viteslar, podshipniklar va boshqa harakatlanuvchi qismlarni moylaydi, bu ishqalanishni kamaytiradi. - Sovutish: Yog‘ issiqlikni tarqatib, qismlarning haddan tashqari qizib ketishini oldini oladi. - Himoya: Yog‘ ichki qismlarni korroziyadan va aşınmadan himoya qiladi. - Samaradorlik: Sifatsiz yoki eskirgan yog‘ uzatma sifatini pasaytiradi, bu esa yoqilg‘i sarfini oshiradi va haydash qulayligini kamaytiradi. E’tibor beriladigan jihatlar: - Faqat ishlab chiqaruvchi tomonidan tavsiya etilgan yog‘ (masalan, ATF – Automatic Transmission Fluid yoki maxsus sintetik yog‘lar) ishlatilishi kerak. - Yog‘ sathining kam yoki ortiqcha bo‘lishi uzatmalar qutisiga zarar yetkazadi. . Transmissiya filtrlarini tekshirish va almashtirish Jarayon: - Tekshirish: Filtr uzatmalar qutisining ichki yoki tashqi qismida joylashgan bo‘lib, yog‘ oqimi orqali axloqsizlik va metall zarralarni ushlab turadi. Filtrning tiqilib qolganligi tekshiriladi. https://scientific-jl.org/obr 8 6 Выпуск журнала №-70 Часть–4_ Мая –2025 ОБРАЗОВАНИЕ НАУКА И ИННОВАЦИОННЫЕ ИДЕИ В МИРЕ 2181-3187 - Almashtirish: Agar filtr iflos bo‘lsa, uni yangisiga almashtirish kerak. Ba’zi avtomobillarda filtr bir martalik, boshqalarida tozalanadigan bo‘ladi. - Interval: Odatda yog‘ almashtirish bilan birga, har 30,000–50,000 km. Ahamiyati: - Temizlik: Filtr yog‘dagi mayda zarralarni ushlab, uzatmalar qutisining ichki qismlarini shikastlanishdan himoya qiladi. - Ish faoliyati: Tiqilib qolgan filtr yog‘ oqimini cheklaydi, bu esa uzatma almashishda kechikish yoki silkinishlarga olib keladi. - Uzoq umr ko‘rish: Toza filtr uzatmalar qutisining ishlash muddatini uzaytiradi. E’tibor beriladigan jihatlar: - Ba’zi zamonaviy uzatmalar qutilarida filtr umuman bo‘lmasligi mumkin (masalan, ba’zi CVT yoki DSG turlari). Bunday hollarda ishlab chiqaruvchi ko‘rsatmalariga amal qiling. Uzatmalar qutisi qismlarining vizual tekshiruvi Jarayon: - Tashqi ko‘rik: Uzatmalar qutisining tashqi yuzasi, muhrlar (salfetkalar), ulanishlar va shlanglar yog‘ sizib chiqishi, yoriqlar yoki shikastlanish belgilariga tekshiriladi. - Ichki tekshiruv: Agar jiddiy muammo sezilsa, uzatmalar qutisi qisman yoki to‘liq demontaj qilinib, ichki qismlar (viteslar, muftalar, podshipniklar) ko‘zdan kechiriladi. - Interval: Har bir texnik xizmat ko‘rsatishda yoki muammo belgilari (g‘alati tovushlar, tebranishlar, uzatma almashishdagi muammolar) sezilganda. Ahamiyati: - Muammolarni erta aniqlash: Yog‘ sizib chiqishi yoki shikastlangan muhrlar kichik muammo bo‘lib ko‘rinishi mumkin, ammo ular katta nosozliklarga olib keladi. - Xavfsizlik: Shikastlangan qismlar hayd