ARGO VA JARGONLARNING ETIMOLOGIYASI TASNIFI

Аннотация

This journalistic article provides a comprehensive understanding of the etymology, classification, and societal role of argot and jargon. The article explores the formation of argo as a secret language used by criminals and marginalized groups, highlighting its primary purpose of ensuring secrecy. It also analyzes the characteristics of jargon as a language specific to a particular profession, field, or social group, aimed at clarity and efficiency.The article sheds light on the complex role of language in society from linguistic, sociological, and cultural perspectives. Keywords: argo, jargon,etymology, linguistics, sociolinguistics, secret language, slang, lexicology, language features. https://scientific-jl.org/obr 1 0 3 Выпуск журнала №-70 Часть–4_ Мая –2025 ОБРАЗОВАНИЕ НАУКА И ИННОВАЦИОННЫЕ ИДЕИ В МИРЕ 2181-3187 Har bir tilning oʻz sirlari, yashirin burchaklari va faqat ma’lum bir guruhga tushunarli boʻlgan xususiyatlari bor. Shulardan ikkitasi – argo va jargon – tilshunoslikning eng qiziqarli va boy sohalaridan hisoblanadi. Ular nafaqat tilning, balki jamiyatning, madaniyatning va ijtimoiy munosabatlarning ham koʻzgusi vazifasini oʻtaydi. Argo soʻzi fransuz tilidan kelib chiqqan boʻlib, dastlab “oʻgʻrilar tili” ma’nosini anglatgan. XIV asrlarda Fransiyada jinoyatchilar, daydilar va jamiyatning quyi qatlamiga mansub shaxslar oʻzaro muloqot qilish, sir saqlash va tashqi kuzatuvchilardan ajralib turish uchun maxsus til yaratishgan. Bu tilning asosiyligi shundaki, u boshqa odamlarga tushunarsiz boʻlishi, ya’ni shifrlangan aloqa vositasi boʻlishi kerak edi. Argoning etimologiyasi aniq boʻlmasa-da, ba’zi nazariyalar uni qadimgi “argoter” (bahslashmoq, tortishmoq) fe’li bilan bogʻlaydi. Boshqa bir nazariyaga koʻra, u “argotier” (daydi, tentak) soʻzidan kelib chiqqan boʻlishi mumkin. Qanday boʻlmasin, argo oʻzining tarixiy ildizlariga koʻra jamiyatning chekka guruhlari bilan chambarchas bogʻliq. Tilimizda argolar quyidagicha tasniflanadi: • Jinoiy argo: Jinoyatchilar dunyosida qoʻllaniladigan til. Masalan, “Mol” – o‘g‘irlangan buyum, pul yoki mol-mulk. “Tiqildi” – qamaldi, hibsga olindi. “Pachka” – katta miqdordagi pul “Kamera” – qamoqxonadagi xona, turar joy. • Kasbiy argo (ba’zan jargon bilan kesishadi): Ba’zi kasblarda, ayniqsa, muayyan xavf yoki maxfiylik bilan bogʻliq boʻlgan sohalarda qoʻllaniladi. Masalan, harbiy xizmatchilar yoki josuslar orasidagi ba’zi yashirin iboralar. • Ijtimoiy argo: Ma’lum bir ijtimoiy guruh (masalan, yoshlar, talabalar) tomonidan oʻziga xoslikni ifodalash uchun ishlatiladi. Bu koʻpincha jargon bilan chegaradosh boʻladi, lekin ba’zan aynan ma’lumotni yashirish maqsadini koʻzlaydi. Argoning asosiy maqsadi – izolyatsiya va yashirinlikni ta’minlashdir. U tashqi olamdan ajralib turish, oʻzaro hamjihatlikni mustahkamlash va ayniqsa, qonun himoyachilaridan sir saqlash uchun xizmat qiladi. https://scientific-jl.org/obr 1 0 4 Выпуск журнала №-70 Часть–4_ Мая –2025 ОБРАЗОВАНИЕ НАУКА И ИННОВАЦИОННЫЕ ИДЕИ В МИРЕ 2181-3187 Jargon soʻzi ham fransuz tilidan kelib chiqqan boʻlib, maʼlum toifa kishilargagina tushunarli soʻzlar mavjudligi bilan umumxalq tilidan farq qiluvchi, biror ijtimoiy toifa, guruh (dallollar, sportchilar, talabalar, oʻgʻrilar va hokazo)ga xos yasama til.Jargon argodan farqli oʻlaroq, ma’lumotni yashirishga emas, balki aniqlik va samaradorlikka intiladi. Jargonning etimologik ildizlari “gargar” (fransuzcha – gʻargʻara qilmoq, tushunarsiz tovush chiqarmoq) soʻziga borib taqaladi. Bu shuni koʻrsatadiki, jargon dastlab tashqi kuzatuvchilar uchun “shovqin” yoki “tushunarsiz til” sifatida qabul qilingan. Ammo vaqt oʻtishi bilan u ma’lum bir sohaga oid bilimlarni ifodalashning samarali vositasiga aylangan. Jargonlar quyidagicha tasniflanadi: • Kasbiy jargon: Har bir kasbda oʻziga xos atamalar, qisqartmalar va iboralar mavjud. Masalan, tibbiyotda (anamnez, diagnoz), dasturlashda (algoritm, debug), huquqshunoslikda (pretsedent, sud-ekspertiza) oʻziga xos jargon mavjud. Bu terminlar ish jarayonini tezlashtiradi va professional aloqani soddalashtiradi. • Ilmiy jargon: Muayyan ilmiy sohalarda (fizika, kimyo, biologiya) qoʻllaniladigan murakkab terminlar va kontseptsiyalar. • Ijtimoiy jargon: Ma’lum bir ijtimoiy guruhga xos boʻlgan, ammo argo kabi mutlaqo yashirin boʻlmagan til. Masalan, yoshlar slengi, sport muxlislari orasidagi iboralar. Bu turdagi jargon koʻpincha argo bilan chalkashadi, ammo uning asosiy maqsadi ma’lumotni yashirish emas, balki guruhga mansublikni ifodalash va tezkor muloqotni ta’minlashdir. • Korporativ jargon: Muayyan kompaniya yoki tashkilot ichida qoʻllaniladigan atamalar va qisqartmalar. https://scientific-jl.org/obr 1 0 5 Выпуск журнала №-70 Часть–4_ Мая –2025 ОБРАЗОВАНИЕ НАУКА И ИННОВАЦИОННЫЕ ИДЕИ В МИРЕ 2181-3187 Jargonning asosiy maqsadi – aniqlik, samaradorlik va ma’lumotni ixcham ifodalashdir. U bir soha mutaxassislariga tez va tushunarli muloqot qilish imkonini beradi. Xususiyati Argo Jargon Asosiy maqsad Yashirinlik,izolyatsiya,sir Aniqlik,samaradorli