OILAVIY MUNOSABATLARDA O‘Z-O‘ZIGA BAHO VA IJTIMOIY- PSIXOLOGIK MUVOZANATNING O‘ZARO BOG‘LIQLIGI JIXATLARI

Аннотация

В данной статье рассматриваются аспекты влияния самооценки человека на семейные отношения, её роль во взаимодействии, а также порядок развития уровня самооценки в воспитании детей. Ключевые слова: Cемейные отношения, межличностные отношения, самооценка, психологическое равновесие, семейное воспитание, социально- психологическая среда, взаимоуважение, сотрудничество, общение. Shaxsning psixologik barqarorligi va o‘zini anglash jarayoni, eng avvalo, u shakllanayotgan muhit - ya’ni oila bilan bevosita bog‘liq. Oila – bu nafaqat ijtimoiy birlik, balki shaxsiyatni vujudga keltiruvchi makondir. Aynan oilada insonning o‘ziga bo‘lgan munosabati, o‘z qadrini his etishi, o‘zini baholash mezonlari shakllanadi. Eng muhin omillardan biri sifatida adekvat o‘z-o‘zini baholash shaxsning o‘z https://scientific-jl.org/obr 3 5 2 Выпуск журнала №-70 Часть–5_ июня –2025 ОБРАЗОВАНИЕ НАУКА И ИННОВАЦИОННЫЕ ИДЕИ В МИРЕ 2181-3187 imkoniyatlari, ijtimoiy vazifalari, kuchli va zaif tomonlarini real baholashidan iborat bo‘lib, bu ruhiy salomatlik va psixologik muvozanat uchun asosiy shartlardan biridir. Ushbu jarayon oilada mavjud bo‘lgan shaxslararo munosabatlar, emotsional qo‘llab- quvvatlash darajasi, ishonch va hurmat muhitiga bog‘liq tarzda shakllanadi. Zamonaviy psixologiyada adekvat o‘z-o‘zini baholash faqat individual muammo sifatida emas, balki ijtimoiy-psixologik holat sifatida ham ko‘rib chiqilmoqda. Shaxsning o‘zini qanday baholashi uning oiladagi mavqeiga, o‘ziga bo‘lgan ishonch darajasiga va ruhiy muvozanat holatiga bevosita ta’sir ko‘rsatadi. Aynan shu sababli oilaviy munosabatlarda adekvat o‘z-o‘ziga baho berish va psixologik muvozanatni ta’minlash masalasi hozirgi zamon psixologiyasi uchun dolzarb mavzulardan biri hisoblanadi. O'z-o'zini baxolash - bu shaxsning o'ziga bo'lgan sub'ektiv bahosi. O'z harakatlari, fazilatlari, his-tuyg'ulari va fazilatlarini baholash. O'z-o'zini hurmat qilish insonning "men" ning bir qismidir. Shundan kelib chiqib bu atanaga quyidagicha ta’rif beriladi. O'z-o'zini anglash - bu insonning o'zini anglashi va baholashi amaliy va kognitiv faoliyat sub'ekti, shaxs sifatida (ya'ni, ularning axloqiy xarakteri va manfaatlari, qadriyatlari, ideallari va motivlari xatti-harakati)1. O'z-o'zini hurmat qilish ko'pincha daraja (yuqori, o'rtacha, past), barqarorlik (barqaror / beqaror) va realizm (adekvat va etarli emas) bilan tavsiflanadi. Ushbu matnda qulaylik uchun biz ikkinchisiga tayanamiz. O'z-o'zini hurmat qilish - bu tarkibiy qismlarning muvozanati: ichki (biz o'zimizni qanday ko'ramiz) va tashqi (boshqalar bizni qanday ko'radi). Ushbu ikki komponent birlashganda, biz o'zimizni adekvat idrok qilamiz. Misol uchun, inson o’zini go'zal va aqlli ekanligini biladi va atrofdagi odamlar buni tasdiqlaydi. Ammo, agar insonning o’ziga bo'lgan qarashi boshqalarning fikriga keskin zid bo'lsa - u o'zini "ideal" deb hisoblaydi, lekin atrofdagi odamlar butunlay boshqacha narsani ko'radi, bu o'z-o'zini hurmat qilishning etarli emasligini ko'rsatadi. 1 Смоленцева Татьяна Юрьевна” oсобенности развития самооценки подростков и ее проявление в межличностных взаимоотношениях” Пермь 2016. https://scientific-jl.org/obr 3 5 3 Выпуск журнала №-70 Часть–5_ июня –2025 ОБРАЗОВАНИЕ НАУКА И ИННОВАЦИОННЫЕ ИДЕИ В МИРЕ 2181-3187 Boshqalarning fikri adolatlimi, bu alohida savol. Ammo atrof-muhit bizni shakllantiradi, shuning uchun boshqalarning fikrlari, adekvatmi yoki yo'qmi, har qanday holatda ham o'zimizga bo'lgan munosabatimizga ta'sir qiladi. Bu dissonans, albatta, munosabatlarimizni qanday qurishimizga ham ta'sir qiladi.2 O’z o’zini baxolash darajasi insonda bolaligidan rivojlanib boradi va bu bolaning oilaviy muhitiga bog’liq bo’ladi agar bola sog’lom oilaviy muhitda tarbiya olsa, undagi o’z-o’zini baxolash darajasi normada rivojlanadi. Shundan kelib chiqqan holda shaxslararo munosabat tushunchasiga to’xtalib o’tamiz. Shaxslararo munosabatlar — bu odamlar o‘rtasidagi subyektiv tarzda boshdan kechiriladigan o‘zaro bog‘liqliklardir. Shaxslararo munosabatlar obyektiv ravishda odamlarning hamkorlikdagi faoliyati va muloqoti jarayonida bir-biriga ko‘rsatadigan ta’sirining xarakteri va usullarida namoyon bo‘ladi.3 Demak shaxslararo munosabat bu shaxslar o’rtasidagi o’zaro aloqa va emotsiyalar almashish vositasi. Bunday munosabat do’stlar, hamkasblar, biz hurmat qilgan va yoqtirmagan insonlar orasida bo’lishi mumkin. O’z o’zini baxolash darajasi ham oila qurayotgan juftlikda bir biriga to’g’ri kelish tushunchasini yuzaga keltirishi lozim bo’ladi. Yuqoridagilardan kelib chiqib oiladagi juftlikda o’z-o’zini baxolash darajasiga ko’ra munosabatlar quyidagicha bo’lishi mumkin: 1. Juftining xohishlariga moslashish. Ayol yoki erkak o’zini past baholash uni boshqalar uchun o'zini qurbon qilishga majbur qilishi mumkin. Misol uchun, u uchun noqulay bo'lsa ham, faqat sherigini ko'rish uchun rejalardan voz kechish. Bu inson ichida yo'qotish qo'rquvi borligidan dalolat beradi: agar u moslashmasa, odam chiqib ketadiganga o'xshaydi. Biri doim yon