К содержанию
РецензированоRU2025

TERMINLARNING USLUBIY XOSLANISHI

TERMINLARNING USLUBIY XOSLANISHI · Eliyor Rajabov

Образование наука и инновационные идеи в мире · 2025

Аннотация

В данной статье рассматриваются стилистические особенности терминов в узбекском языке. Выделяются нейтральные и экспрессивные лексемы, а также анализируются особенности употребления терминов в разных функциональных стилях. Особое внимание уделено лексике, использующейся в научной, разговорной и художественной речи. Примеры из поэзии иллюстрируют, как термины могут приобретать метафорическое значение и экспрессивную окраску в художественном тексте. Ключевые слова:термин, стилистическая маркированность, нейтральная лексика, экспрессивность, функциональные стили, художественный стиль, метафора, эмоции, сема Annotation:This article explores the stylistic adaptation of terms in the Uzbek language, focusing on how certain lexemes function across various speech styles. The paper distinguishes between neutral and emotionally-expressive vocabulary, offering https://scientific-jl.org/obr Выпуск журнала №-70 222 Часть–5_ июня–2025 ОБРАЗОВАНИЕ НАУКА И ИННОВАЦИОННЫЕ ИДЕИ В МИРЕ 2181- 3187 linguistic and stylistic analysis of terms used in scientific, colloquial, and literary contexts. It also highlights how some originally neutral or scientific terms can gain metaphorical and poetic expressiveness when used in literary texts. Keywords:term, stylistic marking, neutral vocabulary, expressiveness, functional style, literary language, metaphor, emotion, semantic value Таъкидлаш жоизки, тилимизда мавжуд айрим сўзлар муайян услуб доирасида қўлланилади ва услубий хосланган ҳисобланади. Бошқалари эса барча услублар учун бирдек қўлланилиб, услубий жиҳатдан беқарор саналади ҳамда бундай сўзлар ўзбек тили луғат таркибининг асосини ташкил этади. Нейтрал лексикага оид сўзлар нарса-предметларнинг номини, ҳодисаларни, мавҳум тушунчаларни, ҳолат, ҳаракат, белги, хусусият, шахслар номларини ифодалаб келиши мумкин: китоб, стол, чироқ, туш, шамол, бўрон, дўстлик, яхшилик, тез, бемалол, кетмоқ, ишонмоқ, чиройли, сариқ, ишонарли, инсон, душман, талаба ва шу каби сўзлар. Услублараро лексикага оид сўзлар – нейтрал сўзлар ҳеч қандай ҳис- ҳаяжонга эга бўлмаган, бўёқдорликдан ҳоли бўлган сўзлар ҳисобланади. Шундай бўлса-да, ушбу лексикага оид сўзларда ҳам тасвирийлик, ифодалилик каби хусусиятлар мавжуддир. Барча услубларда қўлланилувчи нейтрал лексика турли хил сўз туркумларида бўлиши мумкин. Қуйида сўз туркумлари бўйича мисоллар келтирамиз: От туркумига оид нейтрал сўзлар: яхшилик, дафтар, ёшлик, сув, қувонч, фарзанд, уй, ҳаракат, киши, ғам, дарахт, қўл, овқат, кумуш, кўча, машина, осмон, дўст, пиёла, барг, девор, қоғоз, зирак, кўйлак, сумка, гилам, эшик, телефон, халқ, бино, сурат, чироқ, туфли, қулоқ, кўзойнак ва шу каби нарса- предметлар, мавҳум тушунчалар, шахсларни англатувчи сўзлар. Сифат сўз туркумига оид нейтрал лексика: ёруғ, мустаҳкам, арзон, қиммат, бадавлат, қадимий, қизил, қора, мазали, эски, хунук, оппоқ, паст, қисқа, узун, басавлат ва шу каби белги англатувчи сўзлар. https://scientific-jl.org/obr Выпуск журнала №-70 223 Часть–5_ июня–2025 ОБРАЗОВАНИЕ НАУКА И ИННОВАЦИОННЫЕ ИДЕИ В МИРЕ 2181- 3187 Феъл туркумига мансуб сўзлар: кўрмоқ, туширмоқ, уришмоқ, сўзламоқ, тўкилмоқ, бузмоқ, безамоқ, шодланмоқ, кўрсатмоқ, қазимоқ, аниқламоқ, ушламоқ, англамоқ, тақиллатмоқ, боғламоқ, қўлламоқ, ёмон кўрмоқ, чиқармоқ, экмоқ, йиғламоқ, буюрмоқ шунга ўхшаш феълларнинг кўпчилик қисми нейтрал лексикага мисол бўла олади. Сон сўз туркумига кирувчи сонлар: тўрт, саккиз, ўн икки, йигирма, эллик, юз, миллион ва шу каби барча сонлар. Сонларнинг барчаси нейтрал сўзлар ҳисобланиб, уларда баҳо семаси мавжуд эмас. Олмош туркумига оид сўзлар: қайси, бари, аллаким, ҳамма, ҳеч нима, ўзи, қайсидир, у, шу, бу, ўша, манави, қанақа, ҳеч қайси каби олмошларнинг ҳам барча турлари нейтрал ҳисобланади. Уларда ижобийлик ёки салбийлик оттенкаси мавжуд бўлмайди. Равиш сўз туркумига оид нейтрал лексика: секин, иложсизликдан, бугун, эртага, кеча, азза-базза, атайлаб, тўсатдан, атайин каби сўзлар. Кўмакчилар: орқали, учун, билан, каби, сингари, сари; Юкламалар: -чи, нақ, гўё, худди; Боғловчилар: ё, ёки, шу сабабли, ҳамда, баъзан ... баъзан, негаки, яъни, чунки, мабодо, агарда ва б. Юқоридаги мисолларда кўриб ўтганимиздек, мустақил сўз туркумлари ва ёрдамчи сўзларнинг кўпчилик қисми баҳо семасига эга бўлмаган нейтрал лексикани ташкил қилади. Ундов сўзлар эса нейтрал лексикадан фарқли ўлароқ соф эмоционал лексикани, яъни ҳис-ҳаяжон ифодаловчи лексик қатламни ташкил қилади. Ундов сўзларнинг барчаси эмоция ифодалайди. Уларнинг ҳар бирида бирор бир ҳис-ҳаяжон мазмунини ифодаловчи маъно мавжуд бўлади, шунинг учун ҳам уларни бемалол соф эмоция англатувчи лексикага киритиш мумкин. Демак, нейтрал лексикага мансуб сўзлар нутқнинг барча услубларида бемалол қўллана олувчи сўзлар ҳисобланади. Бу сўзлар шу тилда сўзлашувчи барча кишиларга тушунарли бўлиб, услублараро қўлланадиган сўз ҳисобланади. https://scientific-jl.org/obr Выпуск журнала №-70 224 Часть–5_ июня–2025 ОБРАЗОВАНИЕ НАУКА И ИННОВАЦИОННЫЕ ИДЕИ В МИРЕ 2181- 3187 Бу сўзлардан фарқли ўлароқ яна шундай қатлам ҳам борки, улар нейтра

Доказательный фрагмент

«В данной статье рассматриваются стилистические особенности терминов в узбекском языке.»

Образец извлечения

Демо-превью

В данной статье рассматриваются стилистические особенности терминов в узбекском языке. Полный текст публикации CiteX не хранит — доступ к первоисточнику открывается по DOI согласно лицензии издателя и выбранному плану.

DOI не указан
Цитирований
0
Тип
Журнал
Страна
Узбекистан
Ключевые слова
term, stylistic marking, neutral vocabulary, expressiveness, functional, badiiy til, neytral leksika, ekspressivlik, emosional leksika, metafora, funksional uslub, uslubiy xoslanish, sema, termin
Спросить CiteX об этой работе

Смежные источники