ASAB TIZIMI KASALLIKLARIDA FUNKSIONAL TEKSHIRISH USULLARINI O’TKAZISH

Аннотация

This article discusses functional examination methods used to diagnose nervous system diseases. The possibilities and diagnostic value of neurophysiological, instrumental and clinical examination methods used to assess the functioning of the nervous system - electroencephalography (EEG), electromyography (EMG), evoked https://scientific-jl.org/obr Выпуск журнала №-71 396 Часть–1_ июня–2025 ОБРАЗОВАНИЕ НАУКА И ИННОВАЦИОННЫЕ ИДЕИ В МИРЕ 2181- 3187 potentials (EP), neurosonography, MRI (magnetic resonance imaging) and CT (computed tomography) - are analyzed. Kalit so’zlar:asab tizimi, bosh miyya, orqa miyya, elektroensefalografiya, elektroneyromiografiya, metabalizm, qon aylanish. Ключевые слова: нервная система, головной мозг, спинной мозг, электроэнцефалография, электронейромиография, обмен веществ, кровообращение. Keywords: nervous system, brain, spinal cord, electroencephalography, electroneuromyography, metabolism, blood circulation. Asab tizimi inson organizmidagi eng murakkab va muhim tuzilmalar majmuasidir. Uning asosiy vazifasi — organizmning barcha a’zolari faoliyatini muvofiqlashtirish, tashqi va ichki muhitga moslashuvchan javoblar berishni ta’minlashdan iborat. Asab tizimi kasalliklarini erta aniqlash, ularni to‘g‘ri tashxislash va davolashda funksional tekshiruv usullari alohida ahamiyat kasb etadi. Ushbu maqolada asab tizimi kasalliklarida qo‘llaniladigan funksional diagnostika metodlari, ularning o‘rni va ahamiyati haqida so‘z yuritiladi. Asab tizimi kasalliklarida qo‘llaniladigan funksional tekshiruv usullari Asab tizimi faoliyatini baholashda zamonaviy diagnostika vositalari, xususan, funksional tekshiruv metodlari keng qo‘llaniladi. Ular yordamida miya, orqa miya va periferik nervlarning holati haqida aniq ma’lumot olish mumkin. 1. Elektroensefalografiya (EEG) EEG usuli bosh miya faoliyatini o‘rganishda qo‘llaniladi. Bosh miya yuzasiga joylashtirilgan elektrodlardan olingan signallar orqali miya bioelektrik faolligi baholanadi. Ushbu usul epilepsiya, uyqu buzilishlari, miya shikastlanishlari, shuningdek, ba’zi psixik holatlarni aniqlashda keng qo‘llaniladi. EEG natijalari bemorning hushyorligi, hissiy holati, yoshi va boshqa omillar bilan bog‘liq bo‘lishi mumkin. 2. Elektroneyromiografiya (ENMG) https://scientific-jl.org/obr Выпуск журнала №-71 397 Часть–1_ июня–2025 ОБРАЗОВАНИЕ НАУКА И ИННОВАЦИОННЫЕ ИДЕИ В МИРЕ 2181- 3187 ENMG yordamida periferik nervlar va mushaklarning funksional holati baholanadi. Bu usul yordamida nerv impulslarining tezligi, mushaklarning javob reaksiyalari va ularning holati aniqlanadi. ENMG asosan nevropatiya, miopatiya, radikulopatiya kabi kasalliklarni tashxislashda qo‘llaniladi. 3. Evokatsiyalangan potensiallar (EP) Ushbu metod tashqi irritatorlarga (masalan, yorug‘lik, tovush, elektr impuls) javoban yuzaga keladigan miya faolligini o‘lchaydi. Vizual, eshitish va somatosensor evokatsiyalangan potensiallar mavjud. Bu usullar, ayniqsa, ko‘rish yoki eshitish yo‘llari kasalliklarini aniqlashda muhimdir. 4. Kompyuter va Magnit-rezonans tomografiya (KT va MRT) Garchi KT va MRT to‘g‘ridan-to‘g‘ri funksional tekshiruv usullari bo‘lmasa-da, ular asab tizimi tuzilmalarini aniqlik bilan tasvirlash imkonini beradi. Ayniqsa, MRT yordamida miya va orqa miya to‘qimalaridagi o‘zgarishlar erta bosqichda aniqlanishi mumkin. Bular funksional tekshiruv natijalari bilan birgalikda aniq tashxis qo‘yishda yordam beradi. 5. Pozitron-emissiya tomografiyasi (PET) va funktsional MRT (fMRT) Ushbu yuqori texnologik usullar miya metabolizmi, qon aylanishi va faoliyat zonasini aniqlash imkonini beradi. Ayniqsa, neyroxirurgik amaliyotlarga tayyorgarlik jarayonida va nevrodegenerativ kasalliklarni tahlil qilishda fMRT katta ahamiyatga ega. Foydaliligi va klinik ahamiyati Funksional tekshiruv usullari nevrologik kasalliklarda muhim tashxis vositasi hisoblanadi. Ular yordamida kasallikning bosqichi, lokalizatsiyasi va patofiziologik mexanizmlarini aniqlash mumkin. Shuningdek, ushbu usullar yordamida davolash jarayonining samaradorligi baholanadi va reabilitatsiya choralari to‘g‘ri yo‘naltiriladi. Misol uchun, insultdan keyingi tiklanish davrida EEG va ENMG natijalari asosida individual reabilitatsiya dasturi tuziladi. Xulosa qilish shuni aytish mumkinki asab tizimi kasalliklarini erta aniqlash va samarali davolashda funksional tekshiruv usullarining o‘rni beqiyosdir. Har bir metod https://scientific-jl.org/obr Выпуск журнала №-71 398 Часть–1_ июня–2025 ОБРАЗОВАНИЕ НАУКА И ИННОВАЦИОННЫЕ ИДЕИ В МИРЕ 2181- 3187 o‘zining nozik jihatlari va imkoniyatlariga ega bo‘lib, ular kompleks yondashuv asosida qo‘llanilganda eng yaxshi diagnostik natijalarni beradi. Shunday ekan, zamonaviy nevrologik amaliyotda ushbu metodlardan foydalanish doimiy rivojlanish va yangilanishda davom etmoqda. Foydalanilgan adabiyotlar: 1. Жўраев А.Т., Эргашев Қ.Ж. "Клиник нейрофизиология" — Самарқанд: СамДУ нашри, 2020. 2. Чурилов Л.П. "Функциональная диагностика в неврологии" — Москва: ГЭОТАР-Медиа, 2019. 3. Shafqat S. "Clinical Ne