MUMTOZ ARAB SHEʼRIYATI.ALISHER NAVOIYNING TURKIY TILLAR RIVOJIGA QOʻSHGAN HISSASINI.

Аннотация

This article studies classical Arabic poetry. In addition, it presents thoughts and comments on the great contribution of our great thinker ancestor Alisher Navoi to the development of Turkic languages. Keywords: classical literature, Arabic poetry, Alisher Navoi, Turkic languages, language and style. Аннотация: В статье изучается классическая арабская поэзия. Кроме того, в нем представлены мысли и комментарии о большом вкладе нашего великого предка-мыслителя Алишера Навои в развитие тюркских языков. Ключевые слова: классическая литература, арабская поэзия, Алишер Навои, тюркские языки, язык и стиль. Kirish qism: Mumtoz adabiyot - milliy va jahon badiiy madaniyati xazinasini tashkil etgan, koʻpchilik tomonidan tan olingan mashhur asarlar.Mumtoz adabiyoti asrlar davomi yigʻilgan xazinalar manbasi hisoblanadi.Mumtoz adabiyoti tarixi va uning rivojlanishi haqida aytadigan boʻlsam: https://scientific-jl.org/obr Выпуск журнала №-71 232 Часть–1_ июня–2025 ОБРАЗОВАНИЕ НАУКА И ИННОВАЦИОННЫЕ ИДЕИ В МИРЕ 2181- 3187 1.Antik davr: Mumtoz adabiyotning asoslari ko'plab qadimgi xalqlardan, jumladan, grek, roma va misr adabiyotlaridan kelib chiqqan. Ushbu davrda epik asarlar, tragediyalar va komediyalar yozilgan. 2.O'rta asrlar: Arab adabiyoti rivojlandi, bu jarayonda Qur'on va hadislarning ta'siri sezilarli edi. Arab mumtoz adabiyoti shoirlar, mifologiyalardan to'liq foydalangan, masnaviy, ghazal va ruboiy janrlari paydo bo'lgan. 3.Renesans: Renesans davrida Yevropada mumtoz adabiyot yangicha shakllar va uslublar bilan to'ldirildi, klassik asarlar qayta kashf etildi va ularning ta'siri adabiyotga ta'sir qildi. Mumtoz adabiyot insonlar hayotida juda katta ahamiyatga egadir.Mumtoz adabiyot orqali biz madaniy merosimizni saqlashimiz hamda uni kelajak avlodga yetkazish mumkin boʻladi.Bundan tashqari u xalqning ruhiyatini, qadriyatlarini va umuminsoniy muammolarini aks ettiradi. Asosiy qism: Mumtoz arab sheʼriyati — bu arab adabiyotining eng qadimiy va klassik qismidir. U asosan O'rta asrlar davomida, ya'ni 6-asrdan 14-asrgacha rivojlanib, bu davrda ko'plab buyuk shoirlar va adabiyot namoyandalari tomonidan yaratilgan. Mumtoz arab sheʼriyati o'zining ma'naviy, estetik va badiiy jihatlari bilan alohida ajralib turadi. Qadimgi Arab sheʼriyati: Arab sheʼriyatining asosi, asosan, jazirama mintaqa qabila shoirlari tomonidan yaratilgan xalq sheʼriyati hisoblanadi. Bu davrda sheʼrlar og'zaki ravishda tarqatilgan va qabila qahramonliklarini, urushlarni, sevgini va boshqa ijtimoiy mavzularni yoritgan. Mumtoz davr: Islomning tarqalishi bilan mumtoz arab sheʼriyati yanada rivojlandi. Alifbo va grammatik qoidalar tartibga solindi, shoirlar o'z asarlarini yozma ravishda keltirishni boshladilar. Bu davrda shoirlar o'zlarining ijodida diniy mavzular, axloqiy qadriyatlar va falsafiy fikrlarni ham qamrab oldilar. https://scientific-jl.org/obr Выпуск журнала №-71 233 Часть–1_ июня–2025 ОБРАЗОВАНИЕ НАУКА И ИННОВАЦИОННЫЕ ИДЕИ В МИРЕ 2181- 3187 Mumtoz arab sheʼriyati asosan qasida shaklida namoyon bo'ladi. Bu turdagi she'rlar boshlanishida doira (qafiya) bilan birga davom etadi va odatda madhiya (maqtov), huda (qahramonlik) va nasr parcha qismini o'z ichiga oladi. Mumtoz arab sheʼriyati, uning badiiy, ma'naviy va tarixiy ahamiyati tufayli, insoniyatning eng ma'naviy meroslaridan biri sifatida e'tirof etiladi. Ushbu she'riyat, arzimas bir holatga qaramay, vaqt o'tishi bilan o'zining kuchli ta'sirini saqlab qoladi va yangi avlodi uchun ilhom manbai bo'lib xizmat qiladi. Arab madaniyati va milliy identitetni shakllantiruvchi buyuk asar sifatida, mumtoz arab sheʼriyati nafaqat o'z davri uchun, balki kelajak avlodlar uchun ham ahamiyatli merosdir. Barchamizga maʼlumki, buyuk mutafakkirimiz Alisher Navoiy turkiy tillar rivojiga ulkan hissa qoʻshgan ulugʻ allomalarimizdan biridir.Alisher Navoiy (1441– 1501) — oʼzining boy ijodi va chuqur falsafiy fikrlari bilan nafaqat o'zbek adabiyotining, balki turkiy tillarining rivojida alohida o'rin tutgan buyuk shoirdir. U mumtoz arab she'riyati an'analaridan foydalangan holda, o'z asarlarida turkiy tilni rivojlantirgan va uning qiyofasini yangilagan. Navoiyning asarlarida arab she'riyati taʼsiri ko‘rinsa-da, u turkiy til va adabiyotning o'ziga xosligini saqlab qolishga e'tibor qaratgan.Navoi ijodining asosiy manbalaridan biri arab she'riyati bo'lgan. U arab shoirlarining uslubiy yondashuvlarini o'z asarlariga singdirgan, shu bilan birga, ularning mavzularini, poetik melodiya va obrazlar tizimini qabul qilgan. Mumtoz arab she'riyati, uning strukturasidagi qoidalar va shakllari, Navoiyning "Xamsa" asarida ochiq-oydin ko'rinadi. U arab she'riyatidagi diqqatga sazovor iboralar va uslublarni moslashtirib, turkiy tilning go'zalligini va boyligini namoyish etgan.Alisher Navoiyning "Xamsa" asari orqali butun dunyo tanigan.U oʻzining ushbu asarida turkiy tilning qanchalik boy ekanligini koʻrsatgan.Soʻz mulkining sultoni Navoiy turkiy tildagi bir soʻzning koʻplab sinonimlarining borligi bu tilning qanchalik boy ekanligini k