AHOLI ORASIDA GIGIYENA QOIDALARIGA RIOYA QILMASLIK NATIJASIDA KELIB CHIQADIGAN ASORATLAR VA ULARNI OLDINI OLISH

Аннотация

Mazkur maqolada gigiyena qoidalariga rioya qilmaslik oqibatida yuzaga keladigan sog‘liq muammolari, infeksion kasalliklar, epidemiologik xavf va ularning ijtimoiy-iqtisodiy oqibatlari tahlil qilinadi. Gigiyenik bilimlarning pastligi, sanitariya madaniyatining yetishmasligi va gigiyenaga befarqlik ko‘plab xavfli kasalliklarning keng tarqalishiga sabab bo‘lmoqda. Maqolada ayni holatlarni tibbiy, ijtimoiy va statistika nuqtai nazaridan tahlil qilgan holda, profilaktik chora-tadbirlar va sog‘lom turmush tarzini shakllantirishning dolzarbligi yoritiladi. Kalit so‘zlar: gigiyena, sanitariya, infeksion kasalliklar, parazitar infektsiyalar, viruslar, ichak kasalliklari, bolalar salomatligi, epidemiyalar, profilaktika, sog‘lom turmush tarzi. Gigiyena – inson salomatligini asrash va mustahkamlash, kasalliklarning oldini olishga qaratilgan fan bo‘lib, uning amaliy ahamiyati nihoyatda yuqoridir. Aholi orasida gigiyenik bilim va ko‘nikmalar yetishmasligi, sanitariya qoidalariga amal qilmaslik, oddiy tozalikka befarqlik sog‘liq uchun xavfli bo‘lgan ko‘plab holatlarga olib keladi. Ayniqsa, jamoat joylari, maktablar, kasalxonalar, bozorlarda gigiyena qoidalariga amal qilinmasligi katta ijtimoiy xavf tug‘diradi. O‘zbekiston Respublikasida ham gigiyena va sanitariya madaniyatining ahamiyati ortib borayotgan bo‘lsa-da, ayrim hududlarda bu borada muammolar saqlanib qolmoqda. Aholining ma’lum qismi orasida hali ham tozalikka e’tiborsizlik, axlatni belgilangan joyga tashlamaslik, shaxsiy gigiyena vositalaridan foydalanmaslik hollari uchraydi. Ushbu maqolada ana shu muammolar va ularning oqibatlari tahlil qilinadi. https://scientific-jl.org/obr Выпуск журнала №-71 92 Часть–1_ июня–2025 ОБРАЗОВАНИЕ НАУКА И ИННОВАЦИОННЫЕ ИДЕИ В МИРЕ 2181- 3187 Gigiyena qoidalariga amal qilmaslik natijasida kelib chiqadigan asosiy kasalliklar Ichak infeksiyalari (dizenteriya, salmonellyoz, rotavirus, enterovirus): Ichak orqali yuqadigan infeksiyalar gigiyena qoidalariga rioya qilinmasligi natijasida eng ko‘p uchraydigan kasalliklar sirasiga kiradi. Kir qo‘llar, yuvilmagan sabzavot- mevalar, iflos ichimlik suvi ushbu kasalliklar uchun asosiy manbadir. Bolalar bu kasalliklarga ko‘proq chalinadi va og‘ir asoratlar bilan kechishi mumkin. Parazitar kasalliklar (askaridoz, giardioz, enterobioz): Shaxsiy gigiyenaga e’tiborsizlik – ayniqsa qo‘l yuvmaslik, iflos ovqat iste’mol qilish – parazitar kasalliklarning keng tarqalishiga sabab bo‘ladi. Bunday kasalliklar bolalarda o‘sish sekinlashuvi, kamqonlik, immunitetning pasayishi kabi asoratlarni chaqiradi. Teri kasalliklari (dermatit, impetigo, qo‘ziqorin infeksiyalari): Kundalik yuvinmaslik, toza kiyim kiymaslik, iflos suvda cho‘milish, gigiyena vositalarini birgalikda ishlatish orqali yuqadi. Bu kasalliklar tez tarqaladi va davolash jarayoni uzoq davom etadi. Virusli infeksiyalar (gripp, COVID-19, gepatit A): Jamoat joylarida qo‘l yuvmaslik, niqob taqmaslik, aksirishda gigiyena qoidalariga rioya qilmaslik virusli kasalliklarning tez tarqalishiga sabab bo‘ladi. COVID-19 pandemiyasi aynan gigiyenaning muhimligini global miqyosda yana bir bor isbotladi. Gigiyenik madaniyatning pastligi oqibatlari Yuqori kasallanish darajasi: Gigiyena darajasining pastligi kasalliklar statistikasi ko‘tarilishiga sabab bo‘ladi. Ayniqsa, bolalar va keksalar orasida infeksion kasalliklar yuqori bo‘ladi. Sog‘liqni saqlash tizimiga yuklama: Gigiyenaga amal qilinmasligi natijasida kasalliklar ko‘payadi, bu esa poliklinika va shifoxonalarda bemorlar sonining ortishiga olib keladi. Ijtimoiy-iqtisodiy yo‘qotishlar: Ishchilar va o‘quvchilarning kasallik tufayli ishdan, o‘qishdan qolishi, davolanish xarajatlari davlat va oilaviy byudjetga salbiy ta’sir qiladi. https://scientific-jl.org/obr Выпуск журнала №-71 93 Часть–1_ июня–2025 ОБРАЗОВАНИЕ НАУКА И ИННОВАЦИОННЫЕ ИДЕИ В МИРЕ 2181- 3187 Profilaktika va oldini olish choralari Shaxsiy gigiyena ko‘nikmalarini shakllantirish: Qo‘lni muntazam yuvish, shaxsiy gigiyena vositalaridan (sochiq, tish cho‘tkasi, tirnoq qaychisi) faqat o‘ziga xos foydalanish, tish va og‘iz tozaligi, tanani muntazam yuvish — kasalliklarning oldini olishda eng muhim qadamdir. Ovqatlanish gigiyenasi: Ovqatdan oldin va hojatdan so‘ng qo‘l yuvish, yuvilmagan meva-sabzavot iste’mol qilmaslik, suvni faqat qaynatib ichish, oshxonalarda tozalikni ta’minlash – o‘ta muhim gigiyenik talabdir. Atrof-muhit sanitariyasi: Axlatni vaqtida olib chiqish, maxsus idishlardan foydalanish, iflos suvlarni to‘g‘ri yo‘qotish, uy va mahallalarda tozalikni saqlash epidemik xavfni kamaytiradi. Ta’lim-tarbiyada gigiyenaning o‘rni: Maktabgacha va maktab ta’lim muassasalarida bolalarga gigiyena haqida muntazam tushuntirish berish, ularni gigiyena qoidalariga amal qilishga o‘rgatish zarur. Ta’lim tizimida gigiyenaga oid mashg‘ulotlarni joriy etish foydalidir. Davlat nazorati va jamoatchilik faolligi: Sanitariya-epidemiologiya xizmati faoliyatini kuchaytirish, gigiyena buzilishiga nisbatan jazo choralarini qo‘llash, jamoatchilik nazoratini tashkil etis