3 ХОРИЖИЙ ТИЛНИ ЎРГАТИШДА ИНТЕГРАТИВ ПСИХОЛИНГВИСТИК ТРЕНИНГ

Аннотация

Интегратив психолингвистик тренинг хусусияти шундаки, унда ўқувчилар фақат ишлаётган тилда мулоқотга киришиб, аммо улар билан ишлаш жараёнининг психологиясига асосланган тарзда ҳам ўрганишади. Бу эса болага тилни ўзлаштириш имконини яратади. Бола тилни ўзлаштирар екан ўз навбатида нутқ хам ривожланиб боради. Янги тилни ўрганиш, натижада, аниқ бир ёдлаш усули бўлмасдан, балки динамик, эмоционал ва когнитив жараёнлар орқали амалга оширилиши керак. ИПТ Интегратив психолингвистик тренингда ишлаш инсоннинг психикасига ва ўзлаштириш жараёнига тўлиқ интеграцияланади. Калит сўзлар: Интегратив психолингвистик тренинг (ИПТ), нутқ, психолингвистика, Тренинг, когнитив диққат, қабул қилиш, тасаввур қилиш, Нутқ ҳар доим инсоннинг фаолиятига киритилган. А.Н. Леонтьевнинг фикрича, фаолият – бу эҳтиёжлар томонидан қўзғатилган ҳаракат шакли. Бу – мақсад ва объектга эга бўлган, мотивлар билан бошланадиган ҳаракатлар йиғиндисидир. Л.С. Выготский нутқ фаолиятини қуйидаги босқичларга бўлиб тушунтирган: ориентировка, режа тузиш, уни амалга ошириш ва назорат қилиш. Тил ўрганиш жараёнида психоэмоционал ҳолат ва унга таъсир этувчи омиллар ҳам муҳим аҳамиятга эга. Ушбу усулларнинг афзаллиги шундаки, улар тилини ўрганиш билан бир қаторда, ўқувчининг жамиятда фаолият юритиш қобилиятларини ҳам ривожлантиради. Бу, ўз навбатида, оилавий ва ишдаги муносабатлар, шунингдек, ижтимоий муҳитдаги таъсирчанлик ва самарадорликни оширади. Инсоннинг ҳаётидаги ҳар бир лаҳзада, яъни ишда, https://scientific-jl.org/obr Выпуск журнала №-71 375 Часть–2_ июня–2025 ОБРАЗОВАНИЕ НАУКА И ИННОВАЦИОННЫЕ ИДЕИ В МИРЕ 2181- 3187 ижтимоий ҳолатларда ва шахсий ҳаётда муваффақиятга эришиш учун муҳим. Психолингвистик тренингда нафақат тилни ўзлаштириш, балки инсоннинг эмоциялари, ақлий ва психофизиологик жараёнларини тушуниш ҳам муҳим аҳамиятга эга. Шунингдек, ишлатишда психологиянинг муҳим ўрни бор. Чунки тилнинг ўрганилиши ва ижтимоий муҳитда қўлланилиши ўртасидаги алоқа орқали нафақат тил, балки психика ва жисмоний ҳолатнинг ривожланишига ёрдам беради. Бу эса ўз навбатида, ижтимоий ва психологик даражада самарали фаолиятга олиб келади. Психолингвистик усуллар фаолиятга қаратилган бўлиб, улар инсоннинг шахсий ривожланишини, ўзини тўлақонли ҳис қилишини ва ижтимоий муҳитда ўзининг ўрнини топишини таъминлайди. Бу тренинглар нафақат тилни ўзлаштириш, балки ижтимоий ва эмоционал қобилиятларни мустаҳкамлашга ҳам ёрдам беради. Психолингвистик тренинг ўқувчига янги билимларни шунчаки ёдлаш эмас, балки уларни кундалик ҳаётда ишлатишга, шу билан бирга инсоннинг ҳис- туйғуларини тушунишга ва уларни бошқаришга йўналтирилади. Бу жараёнларда инсоннинг нутқ ва рухий фаолияти ўртасидаги ўзаро таъсирни тушуниш, энг асосий мақсадлардан биридир. Интегратив психолингвистик тренинг усуллари инсоннинг нутқ фаолиятига юқори даражада таъсир кўрсатишга қаратилган. Бундан ташқари, бу усуллар фақат тилни эгаллашни эмас, балки ишлаш ва ижтимоий ва эмоционал алоқаларни мустаҳкамлашни таъминлайди. Тренинг жараёнида уларга муваффақиятли мулоқот қилиш, оғзаки ва ёзма тилдаги фикрларни аниқ ва самарали ифодалаш қобилиятлари оширилади. психолингвистик тренинг ўқувчига бошқа одамлар билан самарали мулоқот қилиш, уларнинг эҳтиёжлари ва талабларига жавоб бериш қобилиятларини ҳам ривожлантиради. Бу ишлашда муваффақиятга эришиш ва ижтимоий муҳитда фаол ишлаш имкониятини яратади. Ушбу усулларнинг жуда муҳим жиҳати шундаки, улар нафақат тилни ўргатиш, балки ўқувчиларнинг руҳий ва психоэмоционал ҳолатларини яхшилашга ҳам ёрдам беради. Бу, ўз навбатида, уларнинг ҳаётини яхшилаш, ижтимоий ролларини аниқлаш ва фаолиятнинг ҳар https://scientific-jl.org/obr Выпуск журнала №-71 376 Часть–2_ июня–2025 ОБРАЗОВАНИЕ НАУКА И ИННОВАЦИОННЫЕ ИДЕИ В МИРЕ 2181- 3187 хил соҳаларида самарали бўлишини таъминлашга ёрдам беради. Шу билан бирга, психолингвистик тренинглар, уларни ўқитиш ва тарбиялаш жараёнида фойдаланиш орқали, ўқувчиларнинг ижтимоий ва эмоционал ривожланишини мустаҳкамлашга ёрдам беради. Бу усуллар орқали уларнинг фикрлаш қобилиятлари, мулоқотни самарали амалга ошириш қобилиятлари ва ижтимоий муносабатлар олиб бориш каби кўникмаларини ривожлантириш мумкин. Психолингвистик тренинг инсоннинг психоэмоционал ҳолатини тушунишга ва уни бошқаришга ёрдам беради, бу эса уларнинг тилни нафақат ёдлаш, балки уни ҳаётда самарали қўллаш имконини яратади. Ўқувчилар психоэмоционал ҳолатларини яхшилаш, аниқ ва самарали нутқ қилишга, бошқалар билан мулоқотда эҳтиёткор ва таъсирчан бўлишга ёрдам беради. Тренинглар орқали таълим олаётган одамлар ўзларининг фаолият соҳаларида, яъни ижтимоий муҳитда ва кундалик ҳаётда тилни қанчалик самарали ишлатишни ўрганадилар. Шу билан бирга, уларнинг ижтимоий ва психологик қобилиятлари ҳар томонлама ривожланади. Тренинглар орқали талаба ўз нутқини, фаолиятини ва ижтимоий муносабатларини самарали бошқаришни ўрганади. Бу жараёнда психолингвистик усуллар, уларга аниқ ва аниқ тўғри мулоқот қилиш ва ижтимоий мўътадил муносабатларни ўрнатишда ёрдам беради. Шунингдек, уларнинг психоэмоционал ҳолатлар