YURIIK VA JISMONIY SHAXSLARDAN UNDIRILADIGAN MOL MULK SOLIG‘I BO’YICHA TAQDIM ETILGAN IMTIYOZLAR VA SOLIQ STAVKALARI.

Аннотация

The article describes the changes introduced into the tax system and tax legislation of the Republic of Uzbekistan. The authors studied the property tax rates collected from legal entities and individuals, the benefits provided, and the indicators of changes in property tax in 2024-2025. Аннотация: В статье рассмотрены изменения, внесенные в налоговую систему и налоговое законодательство Республики Узбекистан. Авторами изучены ставки налога на имущество, взимаемого с юридических и физических лиц, предоставляемые льготы, а также показатели изменения налога на имущество в 2024-2025 годах. Kalit so‘zlar: rezident, norezident, jami daromad, mulkiy daromadlar, soliq stavkalari, imtiyozlar, davlat byudjeti, mol-mulk solig'i. https://scientific-jl.org/obr Выпуск журнала №-71 47 Часть–2_ июня–2025 ОБРАЗОВАНИЕ НАУКА И ИННОВАЦИОННЫЕ ИДЕИ В МИРЕ 2181- 3187 Kirish: Maqolada ko’chmas mulkni mol-mulk solig’iga tortishda xalqaro standartlar asosida auditorlik tekshiruvini tashkil etish uslubiyati tahlil qilinadi. Dunyo tajribasidan foydalanib, Buyuk Britaniya, Irlandiya va Rossiya kabi davlatlarning ko’chmas mulk solig’iga doir mexanizmlari o’rganilgan. O’zbekiston sharoitida kadastr qiymatini bozor qiymatiga yaqinlashtirish, soliq bazasini aniqlash va soliqqa tortiladigan ko’chmas mulk obyektlarining to’liq ro’yxatini shakllantirish zarurati ta’kidlangan. Maqola 2025-yildan boshlab mol-mulk solig’i tizimida kiritilgan o’zgarishlar, soliq stavkalarining oshirilishi, qayta tiklanadigan energiya manbalarini joriy etish bo’yicha yangi imtiyozlar va ko’p qavatli sanoat binolari uchun soliq yengilliklarini ko’rib chiqadi. Ushbu o’zgarishlar soliq siyosatini takomillashtirish, iqtisodiy o’sishni qo’llab-quvvatlash va ekologik tashabbuslarni rag’batlantirishga qaratilganligi xulosa qilingan. Adabiyotlar sharhi. Iqtisodchi olimlar tomonidan olib borilgan tadqiqotlarga asoslanib, jsimoniy shaxslardan olinadigan daromad solig‘i bo‘yicha o‘rganilgan tadqiqotlarga to‘xtalib o‘tsak. Liu Huaning (2015) ta’kidlashicha, mol-mulk solig’i solig‘i to‘g‘ridan to‘g‘ri soliq sifatida, soliq salmog‘i yuqori bo'lganligi sababli, rezidentlarning iste'mol xatti-harakatlariga sezilarli darajada salbiy ta’sir ko‘rsatishini aniqladi. Gentry va Hubbard (2002) olib borga ilmiy izlanishlari davomida tobora progressiv soliq ostida yuqori harakatchanlikka erishish ehtimolini o‘rganishdi. Xususan, mualliflar yuqori soliq stavkalari va soliq stavkalarining progressivligini oshirish sharoitida yaxshiroq ishga o‘tish ehtimolini o‘rganib chiqdilar. Mualliflar iqtisodiy tadqiqotlar milliy byurosining soliq modellashtirish, jumladan, uy xo‘jaligining kelajakdagi mumkin bo‘lgan marjinal soliq stavkasi va soliq tizimining progressivligi o‘zlarining soliq o‘zgaruvchilari o‘lchovlarini yaratish uchun foydalanishdi. Tadqiqot federal va shtat daromad solig‘i to‘lovlari bilan bir qatorda federal va shtat hukumatlarining turli marjinal daromad solig‘i stavkalarini o‘z ichiga oladi4. Tae-hwan Rhee (2012) ta’rifiga ko‘ra mol-mulk solig’i progressivligi va yalpi ishlab chiqarish o‘rtasidagi bog‘liqlikni o‘rganib chiqdi. Muallifning tadqiqoti faqat https://scientific-jl.org/obr Выпуск журнала №-71 48 Часть–2_ июня–2025 ОБРАЗОВАНИЕ НАУКА И ИННОВАЦИОННЫЕ ИДЕИ В МИРЕ 2181- 3187 nazariyaning o‘zi soliq tizimining progressivligi daromadlar tengligining oshishiga olib keladimi yoki yo'qligini aniqlay olmaydi, degan kuzatishi bilan turtki bo‘ldi. Uning fikricha, bu masala, albatta, empirikdir, chunki munosabatlar boshqa narsalar qatori daromad taqsimoti, turli daromad guruhlari mehnat taklifining egiluvchanligi, migratsiya va tejash yoki iste’mol qilish moyilligiga bog‘liq degan xulosaga kelgan. Eremenko (2019) ning dissertatsiya tadqiqotida daromadni soliqqa tortishda adolat tushunchasi va milliy soliq tizimini takomillashtirishga ta’sirini baholash kerak degan fikrni ilgari surgan. Weller and Rao (2010) olib borgan tadqiqotlari natijasida iqtisodiy barqarorlikni oshirishda mol-mulk solig’i siyosatining rolini baholadilar. Hartman (2002) O‘yin nazariyasi tahlili asosida progressiv soliqqa tortish iqtisodiy samaradorlikni oshirishi mumkin bo'lgan mexanizmlarni o‘rganishga harakat qildi. Tadqiqot shuni ko‘rsatdiki, soliq stavkalarining progressiv tuzilishi kuchli manfaatdor guruhlar tomonidan ijaraga olish faoliyatiga to‘sqinlik qilishi mumkin. Bundan tashqari, qog‘oz progressiv soliqqa tortish iqtisodiy samaradorlikni oshiradigan ko‘proq ijtimoiy ishlab chiqarish faoliyatiga yordam berishi mumkinligini ko‘rsatadi. Soliq stavkalari: Yuridik shaxslar uchun mol-mulk solig’i stavkasi quyidagicha belgilangan. Soliq stavkasi, agar ushbu moddada boshqacha qoida nazarda tutilmagan bo‘lsa, 1,5 foiz miqdorida belgilanadi. Qurilishi normativ muddatda tugallanmagan obyektlarga nisbatan soliq stavkasi 3 foiz miqdorida belgilanadi. Soliq stavkasi quyidagilarga nisbatan 0,65 foiz miqdorida belgilanadi: 1) umumiy foydalanishdagi temir yo‘llar, magistral quvurlar, aloqa va elektr uzatish liniyalar