К содержанию
РецензированоRU2025

TIBBIYOTDA GERONTOLOGIYANING O‘RGANILISH NAZARIYASI

Xomidova Malohat Oktyabrjon qizi (Andijon davlat chet tillari instituti) · Sayidiraximova Dilfuza Sayidimaxammadjonovna (Andijon davlat chet tillari instituti)

Образование наука и инновационные идеи в мире · 2025

Аннотация

В данной статье освещаются теоретические основы, основные научные подходы и практическое значение геронтологии — одного из важных направлений медицинской науки. Геронтология изучает процессы старения человеческого организма с биологической, психологической и социальной точек зрения. В статье анализируются основные теории старения: генетическая, свободнорадикальная, эндокринная и иммунная, а также подчеркивается значение гериатрической медицины, геропрофилактики и современных научных исследований. Annotation: This article highlights the theoretical foundations, main scientific approaches, and practical significance of gerontology — one of the key fields in medical science. Gerontology studies the aging process of the human body from biological, psychological, and social perspectives. The article analyzes major theories of aging, including genetic, free radical, endocrine, and immune theories, while also emphasizing the importance of geriatric medicine, geroprevention, and modern scientific research. Kalit so‘zlar: genetika, immun nazariya, gerontologiya, endokrin. https://scientific-jl.org/obr Выпуск журнала №-71 156 Часть–2_ июня–2025 ОБРАЗОВАНИЕ НАУКА И ИННОВАЦИОННЫЕ ИДЕИ В МИРЕ 2181- 3187 Ключевые слова: генетика, иммунная теория, геронтология, эндокринная система. Keywords: genetics, immune theory, gerontology, endocrine system. Zamonaviy tibbiyotning muhim yo‘nalishlaridan biri bu – gerontologiya, ya’ni qarish jarayonlarini o‘rganadigan fan hisoblanadi. Gerontologiya nafaqat qarish mexanizmlarini o‘rganadi, balki qarilikni sekinlashtirish, sog‘lom qarish, keksalikdagi kasalliklarning oldini olish va davolash uslublarini ishlab chiqishga xizmat qiladi. Ushbu maqolada tibbiyotda gerontologiyaning o‘rganilish nazariyasi va uning asosiy yo‘nalishlari haqida so‘z yuritiladi. Gerontologiya — bu odam organizmining qarish jarayonlarini biologik, psixologik va ijtimoiy jihatdan o‘rganadigan fan. U uchta asosiy yo‘nalishga ega: Biogerontologiya – qarishning biologik asoslarini o‘rganadi. Tibbiy gerontologiya (geriatrik tibbiyot) – keksalarda uchraydigan kasalliklarni tashxislash, davolash va profilaktika qilish bilan shug‘ullanadi. Ijtimoiy gerontologiya – keksalikdagi ijtimoiy muammolar, pensiya siyosati, psixologik moslashuv va boshqa ijtimoiy omillarni o‘rganadi. Gerontologiya nazariyalari Gerontologiyada bir nechta nazariy yondashuvlar mavjud. Eng mashhurlari quyidagilardir: Genetik nazariya – qarish genetik dasturga asoslangan jarayon, ya’ni har bir organizm tug‘ilishidan boshlab ma’lum bir vaqtga qadar yashashga “dasturlangan”. Erkin radikallar nazariyasi – organizmda kislorod asosidagi erkin radikallar hujayralarni zararlab, qarish jarayonini tezlashtiradi. Endokrin nazariya – qarish endokrin tizim faoliyatining susayishi bilan bog‘liq. Immun nazariya – organizm qarigani sari immunitet kuchsizlashadi, bu esa infektsiyalar va saraton kabi kasalliklarga moyillikni oshiradi. Tibbiyotda gerontologiyaning ahamiyati Gerontologiya sog‘lom qarishni ta’minlashda katta ahamiyatga ega. Tibbiy gerontologiya yordamida: https://scientific-jl.org/obr Выпуск журнала №-71 157 Часть–2_ июня–2025 ОБРАЗОВАНИЕ НАУКА И ИННОВАЦИОННЫЕ ИДЕИ В МИРЕ 2181- 3187 keksa yoshdagi odamlarda uchraydigan surunkali kasalliklar erta aniqlanadi; qarilik davrida sifatli hayot kechirish imkoniyati yaratiladi; parvarish, reabilitatsiya va psixologik qo‘llab-quvvatlash usullari takomillashtiriladi. Xulosa: Gerontologiya inson umrining muhim bosqichlaridan biri bo‘lgan qarilik davrini chuqur o‘rganadi va sog‘lom qarishni ta’minlovchi nazariy hamda amaliy yondashuvlarni ishlab chiqadi. Bugungi kunda aholining qarib borayotgan demografik tarkibini inobatga olgan holda, gerontologiyaga bo‘lgan ehtiyoj kundan-kunga ortib bormoqda. Shuning uchun bu sohani chuqur o‘rganish nafaqat tibbiyot balki jamiyat taraqqiyoti uchun ham muhimdir. FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR 1. Mechnikov I.I. O prirode cheloveka. Issledovaniya optimizma. — M.: Nauka, 1903. 2. Абрамов А.В., Иванова Т.С. Геронтология и гериатрия: учебник для студентов медицинских вузов. — М.: ГЭОТАР-Медиа, 2019. 3. Masoro E.J., Austad S.N. Handbook of the Biology of Aging. — Academic Press, 2011. 4. Кулаженко Т.В. Основы геронтологии и гериатрии: учебное пособие. — СПб.: СпецЛит, 2016. 5. World Health Organization (WHO). Global strategy and action plan on ageing and health. — Geneva: WHO, 2017. https://scientific-jl.org/obr Выпуск журнала №-71 158 Часть–2_ июня–2025

Доказательный фрагмент

«В данной статье освещаются теоретические основы, основные научные подходы и практическое значение геронтологии — одного из важных направлений медицинской науки.»

Образец извлечения

Демо-превью

В данной статье освещаются теоретические основы, основные научные подходы и практическое значение геронтологии — одного из важных направлений медицинской науки. Полный текст публикации CiteX не хранит — доступ к первоисточнику открывается по DOI согласно лицензии издателя и выбранному плану.

DOI не указан
Цитирований
0
Тип
Журнал
Страна
Узбекистан
Ключевые слова
genetics, immune theory, gerontology, endocrine system, immun nazariya, gerontologiya, genetika, endokrin.
Спросить CiteX об этой работе

Смежные источники