KITOBXONLIK- DAVR TALABI

Аннотация

Bugungi globallashuv va raqamli texnologiyalar davrida inson tafakkuri, dunyoqarashi va ma'naviy-ma'rifiy saviyasini oshirishda kitob mutolaasining o‘rni beqiyosdir. Ushbu maqolada kitobxonlikning shaxsiy va jamiyat taraqqiyotidagi o‘rni, uning yosh avlodni barkamol inson etib tarbiyalashdagi ahamiyati tahlil qilinadi. Xususan, O‘zbekistonda kitobxonlik madaniyatini yuksaltirish borasida olib borilayotgan islohotlar, davlat dasturlari va targ‘ibot ishlari yoritiladi. Maqolada shuningdek, zamonaviy yoshlar orasida mutolaa madaniyati pasayishining asosiy sabablari va ularni bartaraf etish yo‘llari haqida ilmiy asoslangan fikrlar bildiriladi. Ta’lim muassasalarida kitobga mehr uyg‘otish, oilada kitobxonlik muhitini shakllantirish hamda zamonaviy vositalar yordamida kitobni targ‘ib qilish yo‘llari ko‘rib chiqiladi. Kitobxonlik nafaqat ma'rifat manbai, balki milliy g‘urur, tarixiy xotira va madaniyatni saqlovchi vosita sifatida qadrlanishi kerakligi alohida ta'kidlanadi. Kalit so‘zlar: Kitobxonlik, mutolaa madaniyati, yoshlar tarbiyasi, ma’naviyat, ma’rifat, kitob o‘qish, o‘quvchi madaniyati, ilm-fan, ta’lim tizimi, zamonaviy texnologiyalar, kitob targ‘iboti, oila va kitob, kutubxona faoliyati, raqamli davr, axborot oqimi, ijtimoiy ong, kitobsevarlik, jamiyat taraqqiyoti, kitob va shaxs, barkamol avlod, kitob va ma'naviyat, ta’limda innovatsiya, bosma va elektron adabiyotlar, madaniy meros. Bugungi tez sur’atlar bilan rivojlanib borayotgan globallashuv jarayoni insoniyat oldiga yangi-yangi talab va ehtiyojlarni qo‘ymoqda. Ayniqsa, raqamli texnologiyalar hayotimizning har bir jabhasiga chuqur kirib kelgan bir davrda, inson tafakkuri, axloqiy-me’yoriy qadriyatlari va ma’naviy olamini mustahkamlash har qachongidan ham dolzarb bo‘lib bormoqda. Shu nuqtayi nazardan qaralganda, kitob o‘qish – ya’ni kitobxonlik madaniyatini shakllantirish va yuksaltirish jamiyat taraqqiyotining negizi, sog‘lom fikrli, bilimli, ma’rifatli avlodni tarbiyalashning eng asosiy vositalaridan biri sifatida namoyon bo‘lmoqda. Tarixga nazar tashlansa, har qanday yuksalish, uyg‘onish https://scientific-jl.org/obr Выпуск журнала №-71 245 Часть–3_ июня–2025 ОБРАЗОВАНИЕ НАУКА И ИННОВАЦИОННЫЕ ИДЕИ В МИРЕ 2181- 3187 yoki ijtimoiy o‘zgarishlar markazida kitob va bilim turganini ko‘rish mumkin. Ayniqsa, jadidlar harakati, ma’rifatparvarlik g‘oyalari asosida shakllangan davrlar kitob va ilm orqali xalqni uyg‘otish, o‘zligini anglash va taraqqiyot sari intilishga undagan. Bugungi kunda ham ana shu an’analarni davom ettirish, ularni zamonaviy sharoitda yangi mazmun bilan boyitish dolzarb vazifalardan biridir. Afsuski, hozirgi raqamli axborot asrida yoshlar orasida kitob mutolaasiga bo‘lgan qiziqishning susayishi, ko‘ngilochar texnologiyalarning haddan tashqari ko‘paygani, axborotning tez va ko‘p oqimi insonni o‘ylash, tahlil qilish, chuqur fikrlashdan uzoqlashtirayotgani kuzatilmoqda. Bu holat esa shaxsiy va ijtimoiy taraqqiyot uchun jiddiy xavf tug‘diradi. Shu sababli, yoshlar ongida kitobga nisbatan mehr va ehtiyojni uyg‘otish, ularni mutolaaga jalb etish, ta’lim-tarbiya tizimida kitobxonlik madaniyatini shakllantirish va rivojlantirish muhim vazifalardan biri hisoblanadi. Ushbu maqolada aynan shunday muammolar va ularning yechimlari tahlil qilinadi. O‘zbekistonda olib borilayotgan kitobxonlikni targ‘ib qilishga qaratilgan islohotlar, ilg‘or tajribalar, zamonaviy vositalardan foydalanish orqali yoshlar ongida kitobga bo‘lgan e’tiborni oshirish borasidagi yondashuvlar o‘rganiladi. Maqola orqali kitobxonlik nafaqat shaxsiy rivojlanish vositasi, balki milliy taraqqiyotning muhim omili sifatida yoritiladi. Kitob insoniyat tafakkuri va ma’naviy kamolotining eng muhim manbai sifatida har bir davrda jamiyat taraqqiyotini belgilab kelgan. Bugungi globallashuv jarayoni, raqamli texnologiyalarning hayotimizga chuqur kirib kelishi hamda axborot oqimining keskin ortishi kitob mutolaasini yanada zarurat darajasiga olib chiqdi. Kitob o‘qigan inson tasavvurini boyitadi, tanqidiy va tahliliy fikrlashga o‘rgatadi, eng muhimi, uni ma’naviy immunitet bilan quvvatlaydi. Yosh avlod hayotida mutolaaning bunday kuchli ijobiy ta’siri kelajakda ongli, bilimli, vatanparvar fuqarolarni shakllantirish uchun asos bo‘lib xizmat qiladi. Shaxsiy taraqqiyot ko‘chiga qo‘shilgan har bir kitobxon natijada jamiyatning intellektual salohiyatini ko‘taradi, savodsizlik va jaholat ildizlarini quritadi, ijtimoiy barqarorlik va innovatsion yutuqlarga zamin hozirlaydi. https://scientific-jl.org/obr Выпуск журнала №-71 246 Часть–3_ июня–2025 ОБРАЗОВАНИЕ НАУКА И ИННОВАЦИОННЫЕ ИДЕИ В МИРЕ 2181- 3187 Mustaqillik yillarida O‘zbekistonda kitobxonlik madaniyatini yuksaltirishga qaratilgan tizimli islohotlar bosqichma-bosqich olib borildi. 2017-yilda qabul qilingan “Kitobxonlik madaniyatini yuksaltirish va kitob tarqatish tizimini takomillashtirish to‘g‘risida”gi davlat qarori bu boradagi sa’y-harakatlarni yangi bosqichga ko‘tardi. Respublikada muntazam ravishda o‘tkazilayotgan “Eng faol kitobxon”, “Kito