“QUYOSHNING FIZIK TABIATI” “THE PHYSICAL NATURE OF THE SUN”

Аннотация

This article focuses on the physical nature of the Sun and its fundamental characteristics, including its internal structure. It scientifically explains the Suns composition, its internal energy source, and its impact on our planet. The article also analyzes phenomena occurring in the Suns central core, as well as sunspots, flares, and magnetic activity on the Sun. Keywords: The Suns Physical Nature, Core, Thermonuclear Fusion, Photostosphere Chromosphere Corona (Solar Crown) and Sunspot. Quyoshning diametri uning ko’rinma diametric va ungacha bo’lgan masofa orqali aniqlanadi. Quyosh atrofida aylanayotgan sayyoramiz ham undan turlicha masofada bo’ladi. Quyoshning massasi M=2×1033 kg; bu kattaliklar orqali aniqlangan zichligi esa p=1.41g/sm3. Quyosh sirtida erkin tushish tezlanishi g=274m/s2 ni tashkil qiladi. https://scientific-jl.org/obr Выпуск журнала №-71 265 Часть–3_ июня–2025 ОБРАЗОВАНИЕ НАУКА И ИННОВАЦИОННЫЕ ИДЕИ В МИРЕ 2181- 3187 Quyoshning aylanishi. Quyoshning dog’larini uzluksiz kuzatish ularning quyosh gardishi sharq tomomdan chiqib g’arb tomonga bir tekis siljib borishini ko’rsatadi. Quyoshning sharq va g’arb tomonlarda gardishi spektrdagi chiziqlari siljishini o’rganish, Quyosh o’z o’qi atrofida aylanayotganidan darak beradi. Quyoshning ekvatori ekleptika teksligida 70 15′ li burchak hosil qiladi. Quyosh ham Yer aylangan kabi g’arbdan shaqga tomon ya’ni shimoliy qutbidan qaraganda soat sitrelkasining aylanish yo’nalishiga teskari yo’nalishda ekanligini ko’rsatadi. Quyosh G–spektral singa kiradi. Quyoshning nurlanish quvvati, astrofizik va geofizik hodisalarni xarakterlashda muhim rol o’ynaydi. Xususan Quyosh sirtida va ichida kechadigan fizik jarayonlar haqidagi tasavvurlarning shakllanuishida Quyosh nurlanishining intensivligi eng muhim ma’lumotlardan hisoblanadi. Quyoshning differensial aylanish qonunini burchak tezlik orqali ifodalanishi quyidagi ko’rinishda bo’ladi: Ꞷ=14,380 -2,70 sin 𝜃 (1) Bu yerda : Ꞷ-burchak tezlik birligi (grad/sutka); 𝜃 –Quyosh sirti uchun geliografik kenglik hisoblanadi. Quyosh doimiysi deb nimaga aytiladi? degan savol ham tug’ilishi mumkin. Quyosh doimiysi deb bir minutda Quyoshdan Yergacha bo’lgan o’rtacha masofaga (Yer atmosferasidan tashqarida) Quyoshdan kelayotgan nurlar yonalishda tik yotgan 1sm2 yuzadan o’tadigan Quyosh energiyasining to’la miqdoriga Quyosh doimiysi deyiladi. Har bir kattalikni yoki haroratni asbobda o’lchaganimizdek Quyosh doimiysini ham maxsus ikki asbob yordamida o’chaymiz va ularning o’zini o’ziga xos xususiyatlari bor. 1. Pirgeliometr- bu asbob yoradamida ma’lum vaqtda Quyoshning gorizontdagi ma’lum balandligida aniq yuzaga tushayotgan to’la energiyasi hisoblab chiqiladi. Lekin bu asbob yordamida olingan ma’lumotlar, Quyosh doimiysini hisoblash uchun yetarli emas, chunki, Quyosh energiyasining ma’lum qismi Yer atmosferasida yutilib qoladi va shu holatda quyoshning yutulgan energiyasini ham o’lchaydigan yana bir asbob bor. https://scientific-jl.org/obr Выпуск журнала №-71 266 Часть–3_ июня–2025 ОБРАЗОВАНИЕ НАУКА И ИННОВАЦИОННЫЕ ИДЕИ В МИРЕ 2181- 3187 2. Spektrobolometr-bu asbob yordamida Quyoshning yutulgan energiyasi o’lchanadi. 1-rasm:Quyoshdagi chaqnashlar. Quyoshning ichki tuzilishi. Quyoshning temperaturasi 60000 C dan (sirtida) 150000000 C gacha (markaziy qisimda) bo’lgan plazma shardan iborat bo’lib, uning ichki tuzilishi fizik tabiatiga ko’ra bir-biridan farqlanuvchi turli qatlamlarga bo’linadi. U qatlamlar quyidagilardan iboratdir: 1. Yadro 2. Radiatsion zona (Nurlanish zonasi). 3. Konvektiv zona. 2-rasm: Yadro, radiatsion zona, konvektiv zona Yadro (Yadro qatlami). Quyoshning eng markaziy va eng issiq qismidir. Harorat taxminan 15 million °C gacha yetadi. Bu yerda termoyadroviy sintez reaksiyalari sodir bo‘ladi: vodorod atomlari geliy atomlariga aylanishi natijasida katta https://scientific-jl.org/obr Выпуск журнала №-71 267 Часть–3_ июня–2025 ОБРАЗОВАНИЕ НАУКА И ИННОВАЦИОННЫЕ ИДЕИ В МИРЕ 2181- 3187 miqdorda energiya ajraladi. Quyosh energiyasining manbai aynan shu qatlamda joylashgan. Radiatsion zona (Nurlanish zonasi). Yadro bilan konvektiv zona orasida joylashgan. Bu qatlamda energiya fotonlar orqali tashiladi. Radiatsion zonada harorat yadroga qaraganda pastroq, lekin hanuz yuqori: taxminan 7 million °C atrofida. Energiya bu zonada juda sekin harakatlanadi - fotonlar yadrodan chiqib Quyosh yuzasiga yetguncha millionlab yillar o‘tishi mumkin. Konvektiv zona (Konvektsiya zonasi). Quyoshning tashqi ichki qatlami hisoblanadi. Bu yerda issiqlik konvektsiya oqimlari yordamida tashiladi — issiq gazlar yuqoriga ko‘tariladi, sovuq gazlar pastga tushadi. Harorat bu qatlamda 2 million °C dan 6000 °C gacha kamayadi. Quyosh yuzasi — fotosfera — aynan shu qatlamning ustki qismidir. Quyosh atmosferasi. Bu Quyoshning ichki qatlamlaridan tashqaridagi, ya'ni uning yuzasidan (fotosferadan) yuqoriga qarab joylashgan tashqi gaz qatlami bo‘lib, u bir nechta asosiy qismlarga bo‘linadi: 1. Fotosfera ("nur chiqaruvchi sfera") 2. Xromosfera ("rangli sf