Научные статьиM.H.Sayidova, S.U.Pulatova2025
OTA ONALAR VA BOLALAR O'RTASIDAGI KELISHMOVCHILIKLARNI BARTARAF ETISH
KELISHMOVCHILIKLARNI BARTARAF ETISH · Nazarova Lolaxon Mamajo'rayevna · Farg'ona viloyati Oltiariq tumani MMTBga
Образование наука и инновационные идеи в мире · 2026
Аннотация
Mazkur maqolada oilaviy munosabatlar tizimida ota-onalar va bolalar o‘rtasida yuzaga keluvchi kelishmovchiliklarning sabablari, ularning psixologik va sotsial jihatlari, turli yosh bosqichlarida ziddiyatli vaziyatlarning namoyon bo‘lish xususiyatlari ilmiy-nazariy asosda tahlil etilgan. Shuningdek, ushbu kelishmovchiliklarni bartaraf etishning zamonaviy psixologik-pedagogik yondashuvlari, konstruktiv muloqot madaniyati, ota-onalarning emotsional savodxonligi va ijtimoiy-psixologik yordam vositalarining amaliy ahamiyati ochib berilgan. Kalit so‘zlar: oilaviy munosabatlar, kelishmovchilik, ota-ona va bola, konflikt, psixologik yondashuv, muloqot madaniyati, tarbiya, murosaga kelish. Oila jamiyatning eng kichik ijtimoiy birligi sifatida inson shaxsining shakllanishida beqiyos rol o‘ynaydi. Unda mavjud bo‘lgan munosabatlar tizimi, tarbiyaviy ta’sirlar va kommunikatsiya madaniyati har bir a’zo, xususan, farzandning ruhiy va aqliy rivojlanishiga ta’sir ko‘rsatadi. Ammo oiladagi munosabatlarda har doim ham uyg‘unlik, anglashuv va o‘zaro hurmat ustuvor bo‘lmaydi. Turli yoshdagi bolalar bilan ota-onalar o‘rtasida qarama-qarshi fikrlar, tushunmovchiliklar, ba’zan esa ochiq ziddiyatlar ro‘y berishi mumkin. Bu kabi kelishmovchiliklar har doim ham salbiy oqibatlarga olib kelmaydi. Aksincha, ular o‘zaro anglashuvga erishish, hissiy yaqinlikni mustahkamlash, shaxsiy chegaralarni aniqlashtirish imkonini beradi. Biroq kelishmovchiliklar to‘g‘ri boshqarilmasa, oilaviy iqlim buziladi, bolaning psixik rivojlanishida salbiy o‘zgarishlar yuzaga keladi, ishonchli muloqot yo‘qoladi. Shu bois ushbu maqolada mazkur muammoga ilmiy-nazariy va amaliy yondashiladi. https://scientific-jl.org/obr Выпуск журнала №-71 311 Часть–3_ июня–2025 ОБРАЗОВАНИЕ НАУКА И ИННОВАЦИОННЫЕ ИДЕИ В МИРЕ 2181- 3187 Ota-onalar va bolalar o‘rtasidagi kelishmovchiliklarning asosiy sabablari Ota-onalar va bolalar o‘rtasidagi kelishmovchiliklar bir qancha omillarga bog‘liq bo‘lib, ular orasida psixologik, tarbiyaviy, kommunikativ va madaniy tafovutlar yetakchi o‘rin tutadi. Ushbu omillar quyidagicha tahlil qilinadi: 1. Psixologik tafovutlar: Bolaning o‘sishi bilan uning mustaqillikka intilishi kuchayadi. Ayniqsa o‘smirlik davrida shaxsiy “men” ni anglash kuchayib, ota-onaning nazoratini bosim deb qabul qilish boshlanadi. Ota-onalar esa hali ham farzandlarini nazorat ostida ushlashga harakat qilishadi. Bu esa ziddiyatli vaziyatlarga sabab bo‘ladi. 2. Tarbiya uslublaridagi nomutanosiblik: Avtoritar, demokratik yoki liberal tarbiya uslubining haddan ortiq qo‘llanishi bolaning xulq-atvori va muloqotiga ta’sir qiladi. Masalan, haddan ortiq qat’iylik yoki erkinlik bolaning ota-onaga nisbatan norozilik tuyg‘usini kuchaytiradi. 3. Kommunikativ to‘siqlar: Ota-onalar va bolalar o‘rtasida ochiq muloqot bo‘lmaganda, his-tuyg‘ular ifodalanmay qoladi. Bolaning ichki dunyosi tushunilmaydi, bu esa hissiy begonalashuvga olib keladi. 4. Ijtimoiy-kulьturaviy omillar: Texnologik taraqqiyot, zamonaviy axborot vositalarining ta’siri natijasida bolalar bilan ota-onalar dunyoqarashida tafovutlar vujudga keladi. Natijada qadriyatlar tizimida ziddiyatlar paydo bo‘ladi. Kelishmovchiliklarning salbiy oqibatlari O‘z vaqtida bartaraf etilmagan kelishmovchiliklar bola psixikasida jiddiy salbiy iz qoldiradi: Emotsional zo‘riqish, stress va xavotirlik holatlari; Ijtimoiy ajralish, ota-onaga nisbatan ishonchsizlik; Passivlik yoki tajovuzkorlikning kuchayishi; O‘z-o‘zini baholashda muammolar va shaxsiy izolyatsiya. https://scientific-jl.org/obr Выпуск журнала №-71 312 Часть–3_ июня–2025 ОБРАЗОВАНИЕ НАУКА И ИННОВАЦИОННЫЕ ИДЕИ В МИРЕ 2181- 3187 Shuningdek, ota-onalar tomonidan bolalarning shaxsiy fikrini rad etish, ularning hayotiy tanlovlariga befarqlik ko‘rsatish ham kelishmovchilikni chuqurlashtiradi. Ushbu muammoni hal etishda quyidagi yo‘llar samarali hisoblanadi: 1. Muloqot madaniyatini shakllantirish: Ota-onalar bolaning fikrini baholamasdan tinglashni, o‘zaro ishonch asosida muloqot qilishni o‘rganishlari kerak. Aktif tinglash, “men-xabar” usuli, empatiya kabi texnikalar bu jarayonda muhim o‘rin tutadi. 2. Emotsional intellektni rivojlantirish: Ota-onalar farzandlarining his-tuyg‘ularini anglash, boshqarish va ularga hamdard bo‘lish ko‘nikmalarini egallashlari kerak. Bu orqali murosaga kelish imkoniyati oshadi. 3. Yosh xususiyatlarini hisobga olish: Har bir yosh davrining psixologik talablari va ehtiyojlari mavjud. Ularni inobatga olgan holda ota- onaning yondashuvi o‘zgarishi kerak. Masalan, o‘smirlikda mustaqillikni tan olish, bolalikda esa mehr va qo‘llab-quvvatlash ustuvor bo‘lishi lozim. 4. Qarorlar qabul qilishda bolani ishtirok ettirish: Har qanday oilaviy masala yoki rejalashtirishda farzandni jalb etish, uning fikrini tinglash orqali ishonchli muhit yaratiladi. 5. Oilaviy maslahat va psixologik ko‘mak xizmatlaridan foydalanish: Maxsus oilaviy psixologlar, maktab psixologlari, maslahat markazlari orqali nizolarni konstruktiv hal qilish imkoniyati mavjud. Ilmiy va amaliy takliflar Har
Доказательный фрагмент
«Mazkur maqolada oilaviy munosabatlar tizimida ota-onalar va bolalar o‘rtasida yuzaga keluvchi kelishmovchiliklarning sabablari, ularning psixologik va sotsial jihatlari, turli yosh bosqichlarida ziddiyatli vaziyatlarn…»
Образец извлечения
Демо-превьюMazkur maqolada oilaviy munosabatlar tizimida ota-onalar va bolalar o‘rtasida yuzaga keluvchi kelishmovchiliklarning sabablari, ularning psixologik va sotsial jihatlari, turli yosh bosqichlarida ziddiyatli vaziyatlarn… Полный текст публикации CiteX не хранит — доступ к первоисточнику открывается по DOI согласно лицензии издателя и выбранному плану.
- Цитирований
- 0
- Тип
- Журнал
- Страна
- Узбекистан
- Ключевые слова
- tarbiya, konflikt, muloqot madaniyati, murosaga kelish., oilaviy munosabatlar, kelishmovchilik, ota-ona va bola, psixologik yondashuv
Смежные источники
Общество и инновацииKhosiyat MAMATKULOVA2024
Академические исследования в современной наукеKhudaiberdiyeva Arafat Israilovna, Ph.D Professor hudayberdiyevaarofat@gmail.com +12026
Научные статьиI.B.Yangiboyev, E.X.Berdanov +22025