O’ZBEKISTON JAMIYATIDA YOSHLARNING HUQUQIY MADANIYATINI SHAKLLANISHI

Аннотация

Mazkur maqolada muallif yoshlarning huquqiy madaniyatini mohiyatini nazariy va amaliy jixatdan taxlil etgan xamda yoshlarning huquqiy madaniyatini o‘zgartirishga nisbatan huquqshunoslar olimlarning fikrlarini o‘rganib, yoshlar faoliyatida huquqiy madaniyatni yangi bosqichga olib chiqqan xolda huquqiy madaniyat va huquqiy ong o‘rtasidagi nisbatni tahlil etgan xamda ularning bir-biridan farq qiluvchi alohida, mustaqil konstruksiya ekanligini asoslab bergan. Kalit so‘zlar: huquqiy madaniyat, huquqiy madaniyatni yangi bosqichga olib chiqish, huquqiy ong, huquqiy shaklini o‘zgartirish, ta’sis xujjatlari, davlat yoshlar huquqi, yoshlar madaniyati. Kirish. Mamlakatimizda amalga oshirilayotgan islohotlar zamirida yurtimiz fuqarolari, ayniqsa yosh avlodning huquqiy ongi va huquqiy madaniyatini yuksaltirish muhim o‘rin tutadi. Chunki huquqiy madaniyat — bu jamiyatdagi ijtimoiy barqarorlik, qonun ustuvorligi va adolat tamoyillarining amalga oshishida asosiy omillardan biridir. Yoshlarning huquqiy madaniyati esa jamiyat taraqqiyotining kafolati hisoblanadi. “Madaniyat” soʻzi lotincha madaniyat soʻzidan kelib chiqqan boʻlib, “oʻstirish” maʼnosini bildirgan, keyinchalik “tarbiyalash, tarbiyalash”, yaʼni. bilim va tajriba o'zlashtirish bilan bog'liq bo'lgan maqsadli inson faoliyati. Madaniyatning ko'plab turlari mavjud: intellektual, siyosiy, axloqiy, ammo huquqiy madaniyat bu turlarning hech biri bilan to'liq mos kelmaydi. Madaniy makonda alohida o'rin tutadi. Shuni ta'kidlash kerakki, yuridik adabiyotlarda huquqiy madaniyatning bir ma'noli ta'rifi mavjud emas. Masalan, E.V.Agranovskaya huquqiy madaniyatni "huquqiy xulq- atvorni belgilovchi qarashlar, baholashlar, e'tiqodlar tizimi" sifatida taqdim etadi [1]. https://scientific-jl.org/obr Выпуск журнала №-71 361 Часть–3_ июня–2025 ОБРАЗОВАНИЕ НАУКА И ИННОВАЦИОННЫЕ ИДЕИ В МИРЕ 2181- 3187 N.I.Matuzov va A.V.Malko o'z ishida huquqiy madaniyatga umuman ta'rif bermaydi, faqat huquqiy madaniyat ma'lum bir mamlakatda mavjud bo'lgan barcha huquqiy qadriyatlarni qamrab olishini ta'kidlaydi [2]. Shu bilan birga, darslik mualliflari V.M.Korelskiy, V.D.Perevalovning ta'kidlashicha, huquqiy madaniyat "jamiyat huquqiy hayotining butun ijtimoiy, ma'naviy, siyosiy va iqtisodiy tizim tomonidan shartlangan, huquqiy faoliyat, huquqiy hujjatlar, huquqiy ongning erishilgan rivojlanish darajasida ifodalangan sifat holati”, deb tushuniladi. Umumiy, darajada huquqiy rivojlanish predmeti ... shuningdek, davlat tomonidan kafolatlanganlik darajasi va fuqarolik jamiyati Erkinliklar va inson huquqlari". Huquqiy madaniyat juda noaniq hodisadir, shuning uchun hozirgi vaqtda yagona ta'rifni shakllantirish mumkin emas [3]. Yuqorida aytib o'tganimizdek, huquqiy madaniyat madaniyatning boshqa shakllari (intellektual, siyosiy, axloqiy va boshqalar) bilan juda chambarchas bog'liqdir, shuning uchun umumiy madaniyat darajasi past bo'lgan shaxs yuqori darajadagi madaniyatni namoyish eta olmaydi. huquqiy madaniyat. Bu aksioma qarama-qarshi holat uchun ham to'g'ri keladi: huquqiy madaniyati past bo'lgan shaxsni to'liq yuqori madaniyatli deb bo'lmaydi. Huquqiy madaniyatning turlari uning tashuvchisiga qarab ajratiladi: 1) Jamiyatning huquqiy madaniyati; 2) Guruhning huquqiy madaniyati; 3) Shaxsning huquqiy madaniyati. Jamiyatning huquqiy madaniyati - bu butun jamiyatning huquqiy faolligi va ong darajasini bildiruvchi umumiy madaniyatning ma'lum bir qismi. Keng ma'noda jamiyatning huquqiy madaniyatini ma'lum bir davr uchun to'plangan barcha huquqiy bilim va tajribalar yig'indisi sifatida belgilash mumkin [4]. Jamiyat huquqiy madaniyatining rivojlanish darajasini ko'rsatuvchi ko'rsatkichlar: Qonunchilikning rivojlanish darajasi, Huquqiy normalarni talqin qilish sifati Aholining huquqiy faoliyati, Huquqiy bilimlarga talab darajasi va mavjudligi https://scientific-jl.org/obr Выпуск журнала №-71 362 Часть–3_ июня–2025 ОБРАЗОВАНИЕ НАУКА И ИННОВАЦИОННЫЕ ИДЕИ В МИРЕ 2181- 3187 Huquq normalarida umuminsoniy va milliy tamoyillarning o'zaro bog'liqligi Qonun hujjatlari talablariga subyektlar tomonidan rioya qilish darajasi Ijtimoiy guruhning huquqiy madaniyati - bu ma'lum bir ijtimoiy guruhning huquqiy ongi va huquqiy xulq-atvori darajasining holati. Ijtimoiy guruhlarning huquqiy madaniyati quyidagi xususiyatlar bilan ajralib turadi: Qonunchilik va qonunchilikni bilish, Qonunga rioya qilish, Kerakli narsalarni bajarish qobiliyati huquqiy hujjatlar, Xalq va qonun tomonidan berilgan kuchdan foydalanish qobiliyati, Fuqarolarning huquqiy tarbiyasi Shaxsning huquqiy madaniyati - bu yakka shaxs, shaxs madaniyati. U quyidagi elementlardan iborat: Qonunni bilish va tushunish, Qonunga rioya qilish va qonuniy inson xatti-harakati Huquqiy xulq-atvor darajasi, Huquqiy psixologiya va mafkura. Shaxs va guruhning huquqiy madaniyati sifati va darajasini quyidagi mezonlar orqali baholash mumkin:Huquqiy ong va ta'lim darajasi, Huquqiy ongning sifat xususiyatlari, Amaliy xulq-atvorning sifat xususiyatlari, uning qonuniyligi va foydalilik dara