INSON PAPILLOMAVIRUSI (HPV) EPIDEMIOLOGIYASI, KLINIK KO’RINISHI VA DAVOLASH USULLARI

Аннотация

Maqolada inson papillomavirusi (HPV) infeksiyasining etiologiyasi, klinik ko‘rinishlari, tashxislash metodlari hamda zamonaviy davolash usullari tahlil qilinadi. Papilomavirus infektsiyasi global sog‘liqni saqlash muammolaridan biri hisoblanadi, chunki u nafaqat benign papilomalar, balki bachadon bo‘yni saratoni kabi malign neoplaziyalar bilan bog‘liq. HPV infeksiyasining yuqish yo‘llari, xavf guruhlari, immunologik reaktsiyalar va profilaktik chora-tadbirlar ham keng qamrovda ko‘rib chiqiladi. Kalit so‘zlar: papiloma, HPV, papillomavirus infeksiyasi, kondiloma, kriodestruksiya, immunoterapiya, onkovirus Kirish-inson papillomavirusi (HPV) — bu Papillomaviridae oilasiga mansub DNKli virus bo‘lib, 200 dan ortiq genotipga ega. Ularning 40 ga yaqini inson organizmiga patogen hisoblanadi. HPV infeksiyasi eng ko‘p uchraydigan virusli jinsiy yo‘l bilan yuqadigan kasallik bo‘lib, u turli turdagi teri va shilliq qavat o‘zgarishlarini, shu jumladan, benign va malign o‘smalarni keltirib chiqaradi [1]. HPV epitelial hujayralarga tropizmga ega bo‘lib, asosiy replikatsiyasi bazal qatlamda sodir bo‘ladi. Virusning yuqori onkogen xavfga ega 16, 18, 31 va 45-tipli turlari bachadon bo‘yni, anal, orofaringeal va boshqa sohalar saratonlari bilan bog‘liq. E6 va E7 onkoproteinlari p53 va Rb kabi tumor suppressor oqsillarni inaktivatsiya qilishi orqali hujayra proliferatsiyasini buzadi [2]. Klinik ko‘rinishlari quydagicha- HPV infektsiyasi simptomatik yoki asemptomatik bo‘lishi mumkin. Klinik belgilar virus tipiga, joylashuviga va immun holatiga bog‘liq. Ko‘p uchraydigan ko‘rinishlari: https://scientific-jl.org/obr Выпуск журнала №-71 8 Часть–3_ июня–2025 ОБРАЗОВАНИЕ НАУКА И ИННОВАЦИОННЫЕ ИДЕИ В МИРЕ 2181- 3187 Oddiy verrukalar (Verruca vulgaris), Yassi papilomalar, Oyoq tagi papilomasi, Anogenital kondilomalar (Condylomata acuminata), Ichki organ papilomalari (masalan, laringeal yoki uretral o‘sma). Ayrim hollarda malign neoplaziyalar (bachadon bo‘yni, vulva, penis va anal saratonlari) bilan kechishi mumkin. Tashxislash usullari HPV infektsiyasini aniqlashda quyidagi usullar qo‘llaniladi: PCR — virus DNKsini aniqlashda asosiy usul hisoblanadi. Pap-test (Papanicolaou smear) — bachadon bo‘yni displaziyasini aniqlash uchun. Kolposkopiya — bachadon bo‘yni epiteli holatini ko‘rish. Biopsiya — shubhali o‘smalarni morfologik baholash uchun. Davolash yondashuvlari-HPV infektsiyasiga to‘liq antiviral terapiya mavjud emas, ammo klinik ko‘rinishlarga qarab simptomatik va destruktiv davolash usullari qo‘llaniladi: Fizik usullar: Kriodestruksiya – suyuq azot bilan o‘smani yo‘qotish, Lazer ablyatsiyasi, Elektrokoagulyatsiya, Radioto‘lqinli jarrohlik. Farmakologik terapiya: Imiquimod (imiquimod kremi 5%) — interferon-induktor, Podofillotoksin, Trikloroatsetik kislota (TCA). Immunoterapiya:Inozin pranobeks (izoprinozin) — immunomodulyator sifatida, Interferonlar — lokal va tizimli qo‘llash shaklida. Profilaktikasi quyidagicha tavsiflanadi: https://scientific-jl.org/obr Выпуск журнала №-71 9 Часть–3_ июня–2025 ОБРАЗОВАНИЕ НАУКА И ИННОВАЦИОННЫЕ ИДЕИ В МИРЕ 2181- 3187 HPV infeksiyasining oldini olishda asosiy usul — vaksinatsiya. Hozirda quyidagi vaksinalar keng qo‘llaniladi: Vaksinatsiya odatda 9–14 yosh oralig‘idagi o‘g‘il va qiz bolalarga tavsiya etiladi. Xulosa- HPV infektsiyasi bugungi kunda sog‘liqni saqlash sohasida dolzarb muammolardan biri bo‘lib qolmoqda. Infektsiyaning keng tarqalganligi, ko‘plab klinik ko‘rinishlarga ega ekani va ba’zi hollarda onkologik xavf tug‘dirishi tufayli erta tashxis, to‘g‘ri davolash va samarali profilaktika muhim ahamiyatga ega. Adabiyotlar ro‘yxati (namunaviy) Bosch FX, et al. (2002). The causal relation between human papillomavirus and cervical cancer. J Clin Pathol. zur Hausen H. (2009). Papillomaviruses in the causation of human cancers — a brief historical account. Virology. WHO (2023). Human papillomavirus (HPV) and cervical cancer. https://www.who.int/news-room/fact-sheets/detail/human-papillomavirus-(hpv)-and- cervical-cancer https://scientific-jl.org/obr Выпуск журнала №-71 10 Часть–3_ июня–2025