NODAVLAT OLIY TA'LIM MUASSASALARINING UMUMIY TASNIFI

Аннотация

Ushbu maqolada bugungi kunda oliy taʼlim tizimida olib borilayotgan islohotlar va nodavlat oliy ta’lim muassasalariБ nodavlat oliy ta’lim muassasalarining hozirgi zamon talablari asosida davlat oliy ta’lim muassasalari bilan raqobatdoshligini oshirish masalalari yoritilgan. Shuningdek, oliy taʼlim muassalariga moliyaviy mustaqillik berish istiqbollari tahlil qilingan Kalit so’zlar: Nodavlat ta’lim muassasi, maktab, pedagog, islohot, International, Kasbiy kompetentlik, muassasa, ta’lim tizimi. Kirish. Dunyo tajribasida ta’lim sohasiga sarflangan investitsiya hech qachon kasodga uchramasligi ko‘p karra isbotlangan. Keyingi yillarda mamlakatimizda ta’lim, jumladan, oliy ta’lim sohasini isloh qilish jadal bosqichga kirdi. Buning samarasini hozirdanoq ko‘ra boshladik: bu yil oliy ta’lim muassasalariga kirish uchun hujjat topshirgan abituriyentlarning 40 foizi o‘qishga qabul qilindi. Bu rekord natija hisoblanadi. Yaqin yillarda bu ko‘rsatkichni 60 foizga chiqarish ko‘zda tutilgan. Bunda talay omillarning ahamiyati bo‘ldi, albatta. Shulardan eng muhimi – xususiy oliy ta’limning joriy etilgani. Ta'kidlash joizki, NTM xuddi davlat maktablari kabi davlat ta'lim standartlari (davlat talablari), o‘quv rejalari va o‘quv dasturlariga muvofiq davlat ta'lim normalari shaklida faoliyat yuritadi. Shu bilan birga, samaradorlikni oshirish uchun xalqaro eng yaxshi amaliyotlardan foydalanish mumkin. Bunday maktabni qanday topish mumkin? Agar muassasa nomida «International» so‘zi ishlatilsa, unda siz bu yerda chet ellik mutaxassislar ishlashi yoki xalqaro ta'lim tajribasi qo‘llanilishiga amin bo‘lishingiz mumkin. Ushbu shakl, albatta, ta'lim oluvchilar uchun plyus bo‘ladi. Ammo, bu https://scientific-jl.org/obr Выпуск журнала №-71 41 Часть–4_ июня–2025 ОБРАЗОВАНИЕ НАУКА И ИННОВАЦИОННЫЕ ИДЕИ В МИРЕ 2181- 3187 NTMda ta'lim davlat maktablariga qaraganda yaxshiroq bo‘lishini kafolatlamaydi. Shuni tushunish kerakki, ta'limda muassasa shakli emas, balki pedagog katta rol o‘ynaydi. Vatanimiz ta`limi keng qamrovli islohotlarni hamda qayta qurish ishlarini amalga oshirishdek murakkab jarayonni boshidan kechirdi va kechirmoqda. Ulardan ko’zda tutilgan maqsad maktab faoliyatini demokratlashtirish uning, insonparvarlik tamoyillarini rivojlantirish, shu asosida o’quv tarbiya ishlari mazmunini, uning shakl va uslubini kompleks yangilash va yanada takomillashtirishdan iboratdir. Yangilangan ta’lim to’la ma’noda yangicha tafakkur, sog’lom fikr demakdir. Hozirgi davrda ta’limning qadr-qimmati, obro’ va nufuziga teng darajada uning ijrochilarida tashabbuskorlik, fidoyilik va ishbilarmonlik ham bo’lmogi zarur. Ta’limdagi muvvaffaqiyat, aksariyat dadil harakat qiluvchilar tarafida bo’ladi. Dadil harakat, shijoat tufaylidir. Shijoatni esa insonga, o’zbek milliy pedagogikasining mumtoz namoyondasi Abdulla Avloniy takidlaganlaridek maktab ilm- ma’rifat baxsh eta oladi. Oliy ta'lim muassasalari, davlat tomonidan boshqarilgan va rivojlantirilgan muhim o’quv institutlardir. Bu muassasalar, oliy ma'lumotlarni ta'lim berish va tadqiqot faoliyatini amalga oshirishga mo'ljallangan. Oliy ta'lim muassasalari, jamoatning bilim va texnologiyalardagi ilm-hunarlarini oshirish, yuqori malakali mutaxassislar tayyorlash, texnologik innovatsiyalar va ilmiy yutuqlarni olib borishga intilish imkoniyatini beradi. Ular yoshlarni ma'sul va mutaxassislikka qaratish, ijodiy va intellektual potentsiallarni rivojlantirish, iqtisodiy, ijmoliy va siyosiy sohalarda xizmat qiluvchi kadrlarni еtishtirishga ahamiyat bergan organizatsiyalardir. Oliy ta'lim muassasalari kasbiy tayyorgarlikni oshirishda, rivojlanishga yo'l qo'ymoqda va iqtisodiyotda to'g'ri yo'nalishga yo'l qo'yishda muhim ahamiyatga ega. Ular mustaqil davlat tomonidan qo'llab-quvvatlanib, yuqori sifatli ta'lim tizimini ta'minlash, akademik kadrni rivojlantirish va hamkorlik bilan yiliga ko'proq yutuqlar qilishga intilishadi. Ta'kidlash joizki, Nodavlat oliy ta’lim muassasasi xuddi davlat ta’lim muassasasi kabi davlat ta'lim standartlari (davlat talablari), o‘quv rejalari va o‘quv dasturlariga https://scientific-jl.org/obr Выпуск журнала №-71 42 Часть–4_ июня–2025 ОБРАЗОВАНИЕ НАУКА И ИННОВАЦИОННЫЕ ИДЕИ В МИРЕ 2181- 3187 muvofiq davlat ta'lim normalari shaklida faoliyat yuritadi. Shu bilan birga, samaradorlikni oshirish uchun xalqaro eng yaxshi amaliyotlardan foydalanish mumkin. Bunday maktabni qanday topish mumkin? Agar muassasa nomida «International» so‘zi ishlatilsa, unda siz bu еrda chet ellik mutaxassislar ishlashi yoki xalqaro ta'lim tajribasi qo‘llanilishiga amin bo‘lishingiz mumkin. Ushbu shakl, albatta, ta'lim oluvchilar uchun plus bo‘ladi. Ammo, bu NOTMda ta'lim davlat maktablariga qaraganda yaxshiroq bo‘lishini kafolatlamaydi. Shuni tushunish kerakki, ta'limda muassasa shakli emas, balki pedagog katta ro’l o‘ynaydi. Bugungi kunda nodavlat ta'lim muassasalari o'z faoliyatiga boshqaruv funktsiyalarini joriy etib, bozor munosabatlarining to'liq ishtirokchilari hisoblanadi. Boshqarish funksiyalari tarkibida tiziml