KREDITLASH VA UNING SAMARADORLIGINI OSHIRISH YO’LLARI

Аннотация

Maqolada O‗zbekistonda kreditlash tizimi samaradorligini oshirish yo‗llari kompleks tahlil qilinadi. Kreditlash mexanizmlarining hozirgi holati, ularning iqtisodiyotdagi o‗rni, mavjud muammolar va ularni hal etish usullari yoritilgan. Shuningdek, raqamli texnologiyalardan foydalanish, kredit reyting tizimlarini joriy etish, kredit risklarini kamaytirish bo‗yicha takliflar keltirilgan. Aholi va tadbirkorlarning kredit mablag‗lariga kengroq kirishini ta‘minlash, moliyaviy savodxonlikni oshirish, shaffoflik va ochiqlikni ta‘minlash kreditlash samaradorligini oshirishning muhim omillari sifatida ko‗rib chiqilgan. Maqola davomida amaliy tavsiyalar, zamonaviy moliyaviy yondashuvlar hamda xalqaro tajriba asosida ishlab chiqilgan takliflar asosida ilmiy xulosalar berilgan. Kalit so‘zlar: kreditlash tizimi, samaradorlik, kredit riski, raqamli texnologiya, moliyaviy savodxonlik, kredit reytingi, bank sektori, mikromoliyalashtirish, kredit strategiyasi, xalqaro tajriba Аннотация: В статье анализируются пути повышения эффективности кредитной системы Узбекистана. Рассматриваются текущие проблемы в кредитовании, предлагаются меры по улучшению качества кредитных портфелей, внедрению цифровых решений, снижению кредитных рисков и усилению прозрачности. Обращено внимание на важность финансовой грамотности населения и расширения доступа к заемным средствам. В статье 2 приведены практические рекомендации и предложения, основанные на международном опыте и современных финансовых подходах. Ключевые слова: кредитная система, эффективность, кредитный риск, цифровые технологии, финансовая грамотность, кредитный рейтинг, банковский сектор, микрофинансирование, кредитная стратегия, международный опыт Annotation: This article explores the https://scientific-jl.org/obr Выпуск журнала №-71 399 Часть–6_ июня–2025 ОБРАЗОВАНИЕ НАУКА И ИННОВАЦИОННЫЕ ИДЕИ В МИРЕ 2181- 3187 ways to improve the efficiency of the credit system in Uzbekistan. It analyzes current issues in lending and offers strategies for enhancing credit quality, integrating digital technologies, reducing risks, and increasing transparency. The importance of financial literacy and broader access to loan resources for both individuals and entrepreneurs is highlighted. Practical suggestions based on international best practices and modern financial approaches are provided. Keywords: credit system, efficiency, credit risk, digital technology, financial literacy, credit rating, banking sector, microfinance, credit strategy, international experience KIRISH Zamonaviy iqtisodiyotda moliyaviy tizimning, xususan, kreditlash mexanizmlarining samarali ishlashi iqtisodiy barqarorlikning muhim omillaridan biri sanaladi. Kredit mablag‗lari orqali korxonalar investitsiya loyihalarini moliyalashtiradi, aholi esa uy-joy, ta‘lim yoki boshqa iste‘mol ehtiyojlarini qondiradi. Shu bois, kreditlash tizimi nafaqat moliyaviy institutlarning faoliyatida, balki umuman mamlakat iqtisodiyotida muhim o‗rin tutadi. O‗zbekistonda so‗nggi yillarda kreditlash sohasi bo‗yicha qator ijobiy natijalarga erishildi. Bank xizmatlarining qamrovi kengaytirildi, mikromoliyalashtirish institutlari shakllandi, kredit olish jarayoni soddalashtirildi. Biroq, tizim samaradorligiga to‗liq erishilgan deb bo‗lmaydi. Amaliyotda kredit resurslarining noto‗g‗ri taqsimlanishi, ularning 3 qaytarilishi bilan bog‗liq muammolar, moliyaviy savodxonlikning pastligi va kredit risklarini baholashdagi zaifliklar saqlanib qolmoqda. Shu sababli, mavjud imkoniyatlardan to‗liq va oqilona foydalanish, kreditlash jarayonini zamonaviy texnologiyalar bilan uyg‗unlashtirish, axborot bazalarini takomillashtirish, shuningdek, aholining moliyaviy ongini oshirish orqali kreditlash samaradorligini oshirish dolzarb vazifa bo‗lib qolmoqda. Ushbu maqolada mazkur maqsadlarga erishish yo‗llari tizimli ravishda tahlil qilinadi hamda amaliy tavsiyalar asosida ilmiy xulosalar ilgari suriladi. ADABIYOTLAR TAHLILI VA METODLAR Kreditlash samaradorligini oshirish masalasi bugungi kunda ko‗plab iqtisodchilar va moliyaviy tahlilchilar diqqat markazida turibdi. Xususan, A. G‗aybullayevning ―Bank tizimida samarali kreditlash mexanizmlarini shakllantirish‖ (2023) nomli ilmiy ishida kredit mablag‗larining taqsimlanish samaradorligini baholash usullari yoritilgan. https://scientific-jl.org/obr Выпуск журнала №-71 400 Часть–6_ июня–2025 ОБРАЗОВАНИЕ НАУКА И ИННОВАЦИОННЫЕ ИДЕИ В МИРЕ 2181- 3187 Shuningdek, M. Usmonovaning ―Moliyaviy vositalardan foydalanishning iqtisodiy samaradorligi‖ (2022) asarida kredit risklari va ularni boshqarish mexanizmlari chuqur tahlil qilingan. Xalqaro tajribaga murojaat qilgan holda, Jahon banki va Xalqaro valyuta jamg‗armasining 2023-yilgi hisobotlarida kreditlashni raqamlashtirish, mikromoliyalashtirishni rivojlantirish, shuningdek, "fintech" texnologiyalarni joriy etish orqali samaradorlikni oshirish taklif etilgan. O‗zbekiston Respublikasi Prezidentining 2020–2025-yillarga mo‗ljallangan bank tizimini isloh qilish strategiyasi ham kreditlashni