O’ZBEKISTONDA MOLIYAVIY MOBIL ILOVALAR: TALABALAR UCHUN TAHLIL VA TAVSIYALAR

Аннотация

This article explores the role and potential of fintech (financial technology) companies in enhancing financial literacy among youth. As digital technologies increasingly shape everyday life, young people are gaining access to tools that help them manage personal budgets, control spending, and explore investment opportunities. Fintech services are becoming not only convenient solutions but also valuable educational aids. Using Uzbekistan as a case study, the article analyzes the growing use of fintech applications and highlights that while usage is expanding, many young users still lack sufficient knowledge of financial culture and digital security. The findings suggest that integrating fintech tools with effective educational approaches can foster responsible financial behavior among youth. Аннотация. В данной статье рассматривается роль и возможности финтех- компаний (финансовых технологий) в повышении финансовой грамотности молодежи. С развитием цифровых технологий молодежь получает все больше возможностей для самостоятельного управления личными финансами — от составления бюджета до инвестирования. Финтех-сервисы становятся не только удобным инструментом, но и дополнительным образовательным ресурсом. На примере Узбекистана проанализированы масштабы использования финтех- продуктов, выявлено, что несмотря на рост интереса, не все пользователи обладают необходимым уровнем финансовой культуры и знаний в сфере безопасности. По результатам анализа подчеркивается, что правильное https://scientific-jl.com/new 22 44 Volume–80_Issue-1_July-2025 JOURNAL OF NEW CENTURY INNOVATIONS использование финтех-услуг совместно с образовательными подходами способно сформировать ответственное финансовое поведение у молодежи. Kalit so‘zlar: fintech, moliyaviy savodxonlik, yoshlar, raqamli texnologiyalar, ta’limiy yondashuv. Kirish. Jahon miqyosida moliyaviy texnologiyalar (fintech) bozorining o‘sishi va bu sohadagi innovatsiyalar yoshlar moliyaviy savodxonligini yangicha bosqichga olib chiqmoqda. 2024-yilda fintech bozori global darajada 514,9 milliard dollarga yetgan va 2028-yilgacha yillik 25,2% o‘sish sur’ati (CAGR) bilan o‘sishi prognoz qilingan. Shu bilan birga, fintech va moliyaviy savodxonlik o‘rtasidagi ijobiy o‘zaro bog‘liqlikni ko‘rsatuvchi ko‘plab tadqiqotlar amalga oshirilmoqda. Masalan, 114 ta davlatni qamrab olgan bir tahlil fintech bozorining o‘sishi moliyaviy savodxonlik darajasi bilan musbat bog‘liqligini ko‘rsatadi. Yana bir tadqiqotda fintech vositalariga kirish imkoniyati moliyaviy inklyuziyani oshirishi mumkinligi ta’kidlanadi, biroq bu ta’sir moliyaviy savodxonlikning pastligi bilan cheklanib qoladi. Yoshlar orasida moliyaviy savodxonlik darajasi turlicha. OECD’ning PISA ma’lumotlariga ko‘ra, 15 yoshli o‘quvchilarning ko‘pchiligi onlayn to‘lovlar va mobil pul o‘tkazmalaridan foydalangan bo‘lsa-da, ular asosiy moliyaviy tushunchalar (foizlar, qarz, xavf) bo‘yicha muammolarga duch kelmoqda. Ya’ni, raqamli texnologiyalar keng qo‘llanayotgan bo‘lsa-da, moliyaviy bilim yetarli emas. O‘zbekistonda fintech va yoshlar savodxonligini rivojlantirishdagi sa’y-harakatlar, ayniqsa davlat banklari va Uzcard kabi operatorlar tomonidan Global Money Week tashabbuslari orqali amalga oshirilmoqda. Masalan, 2024-yilda O‘zbekistonda: 428 ta maktabda 23 462 nafar o‘quvchi uchun moliyaviy savodxonlik darslari o‘tkazilgan, 2 135 nafar universitet talabasiga maxsus treninglar o‘tkazilgan, viktorinalar va “edutainment” formatidagi materiallar orqali 4 945 nafar talaba, hamda 21 000 nafardan ortiq maktab o‘quvchilariga onlayn testlar taqdim etilgan. Shuningdek, Uzum va Mastercard hamkorligida o‘tkazilgan onlayn kurslar tashabbusi yoki qarz va kartalardan xavfsiz foydalanish bo‘yicha videodarslar — yoshlar moliyaviy bilimini oshirishga qaratilgan yangi uslublardandir. Demak, ishonchsiz, bir tomonlama raqamli vositalar emas, balki moliyaviy savodxonlik bilan uyg‘un fintech yechimlari yoshlar uchun keng imkoniyatlar yaratmoqda. Ushbu maqolada: fintech kompaniyalari qanday uslub va mahsulotlar orqali yoshlarni moliyaviy savodxonlikka o‘rgatayotgani; jahonda va O‘zbekiston misolida statistik ko‘rsatkichlar qanday natija berayotgani; olib borilayotgan tadqiqotlar va tahlillar asosida qanday istiqbolli yo‘nalishlar mavjudligi haqida fikr yuritamiz. Metodologiya. Ushbu maqola ta’riflovchi (deskriptiv) tadqiqot uslubiga tayangan holda, fintech kompaniyalarining yoshlar moliyaviy ta’limidagi rolini o‘rganishga yo‘naltirilgan. https://scientific-jl.com/new 22 55 Volume–80_Issue-1_July-2025 JOURNAL OF NEW CENTURY INNOVATIONS Tadqiqot davomida bevosita empirik tadqiqot yoki so‘rovnoma o‘tkazilmagan. Aksincha, mavjud ochiq manbalar, ishonchli xalqaro tashkilotlar hisobotlari, ilmiy maqolalar, bank va fintech kompaniyalarining rasmiy saytlaridagi ma’lumotlar tahlil qilindi. Ma’lumotlar asosan ikkilamchi manbalardan olindi. Jumladan, OECD tashkilotining moliyaviy savodxonlikka oid statistik hisobotlari, Jahon banki va Global Money Week kabi xalqaro