QISHLOQ XO‘JALIGI YERLARIDAN FOYDALANISHDA YANGI TEXNALOGIYALARINING AHAMIYATI

Аннотация

The rapid development of the country's agriculture requires the rational use of all available land in this area. Today, the organization of rational and efficient use of land, the regulation of land relations, as well as the introduction of modyern technologies and new methods of accounting for land resources in the field, and the identification of problems of increasing the efficiency of land use, finding their solutions, detyermining the available opportunities and prospects in this direction remains one of the urgent tasks of today. Key words: Electronic maps, geoinformation system, ayerial and space photography, agricultural land, landscape maps, prospecting for minyerals, geochemical maps, synthetic method, topoelements, camyera work, conventional signs. Qishloq xo‘jaligi yerlaridan oqilona foydalanish va ularni monitoring qilishda elektron xaritalarning ahamiyati katta. Shu boisdan, elektron xaritalarni yaratish va ularni yangilash bo‘yicha sohaga kirib kelaѐtgan yangicha ilg‘or texnologiyalar, jumladan yuqori aniqlikka ega bo‘lgan kosmosuratlar, elektron raqamli xaritalarni yaratish bo‘yicha zamonaviy dasturiy ta’minotlarga asoslangan holda elektron raqamli xaritalarni yaratish va yangilash ishlari olib borilmoqda. GIS tizimlаri turli mаnbаlаrdаn, jumlаdаn, GPS qurilmаlаri, UАV (drоnlаr) vа ijtimоiy tаrmоqlаrdаn mа’lumоtlаrni yig’аdi, hаmdа, GIS tizimlаri mа’lumоtlаrni strukturаlаngаn fоrmаtdа sаqlаsh imkоnini berаdi, bu esа tezkоr vа sаmаrаli mа’lumоtlаrni tаhlil qilishni tа’minlаydi. GIS yоrdаmidа mа’lumоtlаrni tаhlil qilish, mаsаlаn, hаrаkаtlаrning, оqimlаrning vа jоylаshuvlаrning mоdellаrini yаrаtish imkоnini berаdi. GIS tizimlаri xаritаlаr, grаfiklаr vа diаgrаmmаlаr yоrdаmidа mа’lumоtlаrni vizuаl tаrzdа tаqdim etаdi, bu esа qаrоr qаbul qilish jаrаyоnini оsоnlаshtirаdi. Hozirgi kunda geoaxborot tizimi (GAT) texnologiyalari jadal sur’atlar bilan rivojlanib borishi natijasida u nafaqat texnik sohalarda, balki haѐtimizning turli sohalarida ham qo‘llanib kelinmoqda. Ayniqsa, qishloq xo‘jaligi yerlarining elektron xaritalarini yangilashda zamonaviy GAT texnologiyalaridan foydalanish bugungi kunning muhim vazifalaridan biridir [1]. Elektron xaritalarni yangilashdan maqsad yerdan foydalanuvchilar tomonidan foydalanilaѐtgan yerlarning xozirgi kundagi (zamonaviy) holatini aks ettiruvchi yangilangan elektron raqamli xaritalar va yer maydonlarini yer turlari bo‘yicha hisoblash qaydnomalaridan davlat yer kadastrini yuritish, yer munosabatlarini tartibga solish, yer tuzishning hududiy xo‘jaliklararo va ichki loyihalarini tuzish, tabiiy https://scientific-jl.com/ped 8 0 Volume-85, Issue-1, July -2025 “PEDAGOGS” international research journal ISSN: 2181-3027_SJIF: 5.449 landshaftlarni yaxshilash, topografo-geodezik, kartografiya, tuproq agrokimyosi, geobotanika,qishloq xo‘jaligi ekinlarining monitoringi, yer tanlash va ajratish hujjatlarini rasmiylashtirish, irrigatsiya va melioratsiya, tarixiy-madaniy va boshqa yo‘nalishlarda tekshirishlar va izlanishlar ishlarini olib borishda foydalaniladi. Elektron xaritani yangilash jaraѐnida avvalgi yillarda yaratilgan elektron xaritani oxirgi marta suratga olingan ayero yoki kosmo suratdagi holatga solishtirib, avvalgi elektron xaritada aks etmagan barcha o‘zgarishlar yangilanaѐtgan elektron xaritada aks ettiriladi. Ayero yoki kosmo suratda aks etmagan holatlar dala sharoitida ko‘rib chiqilib, qo‘shimcha ravishda yangilanaѐtgan elektron xaritaga kiritiladi. Elektron xaritani yangilash ishlari barcha yer turlarida, tashkilot, o‘quv, shirkat, yordamchi, dexqon va fermer xo‘jaliklarida, davlat yer zaxirasida, o‘rmon va suv fondi, barcha yerdan foydalanuvchilar, tuman, viloyat hududlarida bajariladi. Yangilangan elektron xaritadagi holat dala sharoitida ko‘rib chiqiladi, ayerosuratda aks etmagan biroq joyida mavjud bo‘lgan, ma’lumotlar aniqlanib, joylardagi konturlarni tegishli shartli belgilar asosida o‘zgartirish kiritiladi. Yuqoridagilardan kelib chiqib shuni aytish mumkinki respublikamiz hududida qishloq xo‘jaligi yerlaridan foydalanish va ularni elektron xaritalarini yaratish va yangilash ishlarini olib borish, yerlardan samarali va maqsadli foydalanishni tashkil etish hamda ma’lumotlar bazasini to‘liq shakllantirilishida zamonaviy GAT texnologiyalarini qo‘llash samarali natija beradi. [5; 291-b] Yer egalari va yerdan foydalanuvchilar chegaralarini to‘g‘ri aniqlash elektron xaritani yangilashning eng asosiy elementlaridan biridir. Kameral ishlarni boshlashdan oldin ishlash obyekti (shirkat xo‘jaligi) hududidagi (fermer xo‘jaliklarining chegarasidan tashqari) barcha yer uchastkalari chegaralari elektron tarxga tushirildi. Shu bilan birga, tegishli yer tuzish hujjatlari bilan faqat yuridik huquqi rasmiy tasdiqlangan, texnik jihatdan to‘g‘ri rasmiylashtirilgan hujjatlardan olingan chegaralar tarxi asosida tushirib olinadi[2]. Elektron xaritani yangilash davrida chegara belgilari va chegarani chiziqli shakllari oldindan tarixiy hujjatlarda aks ettirilgan tabiiy topoelementl