MAKTAB O’QUVCHILARINI MUSIQA FANIGA QIZIQTIRISH

Аннотация

This article explores modern pedagogical mechanisms for increasing school students’ interest in music education. The research employs cognitive- emotional approaches, interactive teaching technologies, and methods of musical reflection. Through the use of experimental methods, qualitative observation, and semi-structured interviews, students’ attitudes toward music and their levels of motivation were analyzed. The analysis reveals that organizing music lessons based on an integrative approach not only cultivates aesthetic taste but also positively influences students’ socio-emotional development. https://scientific-jl.com/new 22 11 66 Volume–80_Issue-1_July-2025 JOURNAL OF NEW CENTURY INNOVATIONS Keywords. Music education, fostering student interest, cognitive-emotional approach, interactive methods, motivation, aesthetic upbringing, music psychology Kirish. Zamonaviy ta'lim tizimida musiqa fani nafaqat estetik tarbiyaning, balki shaxsning intellektual va emotsional rivojlanishining ajralmas omili sifatida e'tirof etilmoqda. Psixologik-pedagogik tadqiqotlar (Jensen, 2001; Hallam, 2010) shuni ko‘rsatadiki, musiqiy ta'lim bolalarning xotira, diqqat, ijodiy tafakkur hamda empatiya qobiliyatlarini rivojlantirishda muhim rol o‘ynaydi. Shunga qaramay, amaliyotda maktab o‘quvchilarining musiqa faniga qiziqishi yetarli darajada yuqori emasligi, ko‘p hollarda bu darsning ikkinchi darajali deb qabul qilinishi, o‘quvchilarda ichki motivatsiyaning sustligi va metodik yondashuvlarning eskirganligi bilan izohlanadi.Bugungi kunda fanlararo integratsiya, multimediaviy vositalardan foydalanish, interaktiv metodlar va kognitiv-emotsional yondashuvlar orqali musiqaga bo‘lgan munosabatni tubdan o‘zgartirish imkoniyati mavjud. Chunki musiqa bu faqatgina ijro emas, balki tilsiz muloqot, madaniy identitet va ijtimoiy uyg‘unlik vositasi sifatida ham qaraladi. UNESCO ma’lumotlariga ko‘ra (2023), umumiy musiqiy savodxonlik darajasi baland bo‘lgan jamiyatlarda ijtimoiy hamkorlik va madaniy bag‘rikenglik yuqoriroq bo‘ladi. Shu bois, o‘quvchilarni musiqa faniga qiziqtirish faqat did tarbiyasi emas, balki keng qamrovli tarbiyaviy-ma'rifiy vazifa sifatida ko‘rilmog‘i lozim1. Asosiy qism. Musiqa ta’limi shunchaki san’atga oid bilimlarni uzatish emas, balki o‘quvchining ruhiy dunyosini shakllantirish, emotsional sezuvchanligini rivojlantirish va ijtimoiy moslashuvchanligini kuchaytirish vositasidir. Xususan, nevropsixologik tadqiqotlar (Hanna-Pladdy & Mackay, 2011) musiqiy mashg‘ulotlar inson miyasining chap va o‘ng yarim sharlari o‘rtasida neyron aloqalarni kuchaytirishini isbotlagan. Bu esa, o‘z navbatida, o‘quvchilarda murakkab kognitiv operatsiyalar xotira, mantiqiy fikrlash, til qobiliyatlari va ijodiy yondashuvlarni rag‘batlantirishini anglatadi. Ta’lim metodikalarida musiqiy darslarni faqat ashula aytish yoki cholg‘u chalish bilan cheklab qo‘yish, fanning potensial imkoniyatlarini sezilarli darajada pasaytiradi. Shuning uchun hozirgi bosqichda kognitiv-emotsional va kommunikativ yondashuvlar ustuvorlik kasb etmoqda. Masalan, o‘quvchi uchun tanlangan musiqa asarining tarixiy konteksti, muallif hayoti va asar orqali ifodalangan ijtimoiy-falsafiy g‘oyalarning tahlili, musiqa darsini nafaqat tingloviy, balki tafakkuriy jarayonga aylantiradi. Bunday yondashuv orqali o‘quvchi o‘z estetik dunyoqarashini nafaqat passiv qabul qilish, balki uni faol muloqot orqali ifodalash imkoniga ega bo‘ladi2. Interaktiv metodlardan, jumladan, role-play, creative listening, music 1 Karimova, N. Musiqa ta’limida zamonaviy pedagogic texnologiyalar., Toshkent:Innovatsiya,2018,193 b. 2 Ro’ziyeva, D. Musiqiy tarbiyaning psixologik asoslari. Toshkent: Barkamol Avlod, 2014,165 b. https://scientific-jl.com/new 22 11 77 Volume–80_Issue-1_July-2025 JOURNAL OF NEW CENTURY INNOVATIONS interpretation through movement kabi uslublar yordamida o‘quvchilarda musiqaga individual yondashuv, talqin qilish, va shaxsiy munosabat bildirish kompetensiyalari shakllantiriladi. O‘zbekiston Respublikasi Xalq ta’limi vazirligining 2023-yilgi metodik tavsiyalarida ta’kidlanishicha, musiqiy bilim va ko‘nikmalar o‘quvchilarning emotsional intellektini rivojlantirishda strategik vosita sifatida qaralmoqda. Shu jihatdan, musiqa fanining psixopedagogik salohiyati hali to‘liq ishga solinmagan ilmiy-resurs sohalaridan biri bo‘lib qolmoqda. Amaliy tadqiqotlar ham bu holatni tasdiqlaydi. Xususan, Toshkent shahri maktablarida o‘tkazilgan eksperimental sinov darslari natijalariga ko‘ra, innovatsion metodlar bilan tashkil etilgan musiqa mashg‘ulotlaridan so‘ng o‘quvchilarning 78 foizi ushbu fandan ijobiy taassurot olganini, 65 foizi esa darsdan keyin mustaqil musiqa tinglashga moyillik bildirganini ko‘rsatdi. Ushbu ko‘rsatkichlar musiqa fanining o‘quvchilar hayotidagi ta’sirchan kuchini yanada chuqurroq anglash zarurligini ko‘rsatadi. Shuningdek, musiqaga bo‘lgan qiziqishni shakllantirishda o‘quvchilarning ijtimoiy muhitga integratsiyalashuv darajasi va madaniy kapitalining roli ham beqiyosdir. Bo