BO‘LAJAK SURDOPEDAGOGLARNING KASBIY KOMPETENTLIGINI RIVOJLANTIRISHDA SHAXSGA YO‘NALTIRILGAN TA’LIM

Аннотация

Статья посвящена анализу значения и возможностей личностно- ориентированного подхода к образованию в развитии профессиональной компетентности будущих учителей жестового языка. В исследовании показана необходимость индивидуального подхода, учитывающего личностные потребности и способности студента в процессе подготовки учителей жестового языка в современной системе образования. В статье рассматриваются особенности обучения жестовому языку, основные компоненты профессиональной компетентности и эффективность личностно-ориентированных методов обучения. В статье рассматриваются вопросы формирования специальных знаний, умений и компетенций, необходимых для работы с детьми с нарушениями слуха. Ключевые слова: обучение жестовому языку, профессиональная компетентность, личностно-ориентированное образование, индивидуальный подход, педагогические технологии, инклюзивное образование, нарушения слуха, профессиональная подготовка, качество образования, педагогическое мастерство, специальная педагогика ANNOTATION The article is devoted to the analysis of the importance and possibilities of a person- centered educational approach in the development of professional competence of future sign language teachers. The study shows the need for an individual approach, taking into account the personal needs and abilities of the student in the process of training sign language teachers in the modern education system. The article studies the specific features of sign language teaching, the main components of professional competence and the effectiveness of person-centered educational methods. The article discusses the issues of forming special 38 knowledge, skills and competencies necessary for working with children with hearing impairments. Keywords: sign language teaching, professional competence, person-centered education, individual approach, pedagogical technologies, inclusive education, hearing impairments, professional training, quality of education, pedagogical skills, special pedagogy Bo‘lajak surdopedagoglarning kasbiy kompetentligini samarali rivojlantirishning birinchi va zarur shart-sharoitlaridan biri mazkur jarayonda shaxsga yo‘naltirilgan ta’limning imkoniyatlarini aniqlash va foydalanish hisoblanadi. Buning uchun avvalo shaxsga yo‘naltirilgan ta’lim mohiyatini va undan ta’limda foydalanishning mavjud tajribasini aniqlab olamiz. Bunda tadqiqotning metodologik asosi sifatida tizimli yondashuvga asoslanamiz. Ma’lumki tarbiya jarayoni bu maqsadga yo‘naltirilgan shaxsga ma’lum sifatlarni rivojlanishtirish bo‘lib, pedagogik jarayon esa oldindan tashkil etilgan tarbiyaning o‘zaro ta’sir tizimidir. Ta’lim jarayoni esa o‘quvchilarni bilim olish faoliyatini kuchaytirish, takomillashtirish, fikrlash, ijodkorlik qobiliyatini rivojlantirish, insonparvar-estetik madaniyatini rivojlantirish va ta’lim (tarbiya) malakalarini takomillashtirish vazifalarini bajaradi. Shaxsga yo‘naltirilgan ta’lim konseptsiyasida belgilangan talablardan anglash mumkinki, o‘qituvchining kasbiy kompetentligi, kasbiy mahorati, o‘quvchilar bilan hamkorlikda ishlash, o‘quvchilarning o‘zlashtirishiga qulay sharoitlar yaratish masalasi ilgari surilgan. Y.V.Bondarevskayaning fikriga ko‘ra, shaxsga yo‘naltirilgan o‘quv jarayonini qurishda mazmunga alohida e’tibor qaratish lozim va u quyidagi zaruriy komponentlarni qamrab olishi zarur: aksiologik, kognitiv, faoliyatli-ijodiy va shaxsiy [1]. Aksiologik komponent o‘quvchilarni “qadriyatlar olamiga kiritadi” va ularga “shaxsiy ahamiyatli qadriyatli yo‘nalishlari tizimini tanlashda” yordam ko‘rsatadi. Kognitiv komponent “o‘quvchilarni ma’naviy rivojlanish asosi sifatida inson, madaniyat, tarix, tabiat, noosfera to‘g‘risidagi ilmiy bilimlar bilan ta’minlaydi”. Faoliyati-ijodiy komponent “o‘quvchilarda shaxsning mehnatda, ilmiy, badiiy va boshqa faoliyat turlarida o‘zini amalga oshirishi uchun zarur bo‘lgan faoliyatning turli usullari, ijodiy qobiliyatlarning rivojlanishi va rivojlanishiga yordam beradi”. Shaxsiy komponent – “o‘z-o‘zini anglash, refleksiv qobiliyatlarning rivojlanishi, o‘zini-o‘zi boshqarish, o‘zini-o‘zi takomillashtirish, o‘zini-o‘zi axloqiy anglash usullarini egallashni ta’minlaydi, hayotiy pozitsiyasini rivojlantiradi” [2]. V.V.Serikovning fikriga ko‘ra, shaxsga yo‘naltirilgan ta’limni an’anaviy ta’limdan farqlaydigan protsessual xususiyatlari quyidagilar hisoblanadi:  o‘quv faoliyatini o‘yin, hayotiy vaziyatlar, ijtimoiy va texnik ijod strukturasiga kiritilishini ko‘zda tutuvchi kontekst ta’limning ustunligi;  o‘quv jarayoni ishtirokchilari o‘rtasidagi dialog, yechimni izlash va uni anglash;  jarayonga yo‘nalganlik (faoliyat usuli, uslubi), qadriyatlarni umumiy boshdan kechirish;  individuallik, shaxsiy fikrga huquqini tan olish bilan muloqotning insonparvarligi;  hamkorlik munosabatining ustunligi, pedagog haqiqiy hayotiy muammolarni birgalikda yechishga, o‘zini-o‘zi o‘zgartirishga tayyor [3]. Birinchisi. Ta’limda shaxsga yo‘naltirilgan yondashuvni amalga oshirish ta’lim natijasiga urg‘u bera