TIJORAT BANKI KREDITLARINING KICHIK BIZNES RIVOJLANISHI ORQALI AHOLI BANDLIGINI OSHIRISHDAGI O‘RNI

Аннотация

Ushbu tezisda tijorat banklari, xususan, “Hamkorbank” ATB tomonidan kichik biznes subyektlarini kreditlash amaliyoti tahlil qilinib, bu jarayonning aholi bandligini oshirishdagi o‘rni o‘rganiladi. Tadqiqotda kichik biznesga yo‘naltirilgan moliyaviy resurslar orqali yangi ish o‘rinlari yaratilishi, iqtisodiy faollikning kuchayishi va ijtimoiy barqarorlikni ta’minlashdagi bank kreditlarining bevosita va bilvosita ta’siri yoritiladi. Shuningdek, kreditlash mexanizmlari, ularning tarmoqlar kesimidagi samaradorligi va aholi bandligiga qo‘shgan hissasi statistik tahlillar asosida baholanadi. Tezisda natijalari asosida kichik biznesni kreditlash orqali barqaror bandlikni ta’minlashga doir taklif va tavsiyalar ishlab chiqilgan. Kalit soʻzlar: tijorat banki, kichik biznes, kreditlash, aholi bandligi, moliyalashtirish, Hamkorbank, yangi ish o‘rinlari, iqtisodiy o‘sish, moliyaviy resurslar, kredit siyosati. Kirish. Mamlakatda iqtisodiy o‘sishni ta’minlash, ijtimoiy barqarorlikni mustahkamlash va yangi ish o‘rinlari yaratishda kichik biznesning o‘rni beqiyosdir. Xususan, zamonaviy iqtisodiyot sharoitida kichik tadbirkorlik nafaqat yirik ishlab chiqarish tarmoqlarini to‘ldiruvchi vosita, balki aholini ish bilan ta’minlash va kambag‘allikni qisqartirishning asosiy manbalaridan biri hisoblanadi. Shu nuqtayi nazardan, kichik biznes subyektlarini qo‘llab- quvvatlash, ularning moliyaviy resurslarga bo‘lgan ehtiyojini qondirish dolzarb ahamiyat kasb etadi. Mazkur jarayonda tijorat banklarining o‘rni alohida e’tiborga loyiq. Banklarning kredit siyosati va moliyalashtirish mexanizmlari kichik biznesning rivojlanishiga bevosita ta’sir ko‘rsatadi. Ayniqsa, biznes boshlanish bosqichida yoki uni kengaytirishda zarur bo‘lgan kredit resurslari ko‘plab yangi ish o‘rinlarini yaratish, aholi bandligini oshirish, daromadlar bazasini kengaytirish va iqtisodiy faollikni jonlantirishga xizmat qiladi. Bozor iqtisodiyoti sharoitida kichik biznes iqtisodiy o‘sishning muhim drayveri, yangi ish o‘rinlarini yaratishning manbai va ijtimoiy barqarorlikni ta’minlovchi asosiy omillardan biri sifatida e’tirof etiladi. Kichik tadbirkorlik subyektlari, ayniqsa, mintaqaviy va tarmoq diversifikatsiyasida muhim o‘rin egallaydi. Ammo ularning barqaror rivojlanishi ko‘p hollarda moliyaviy manbalarni jalb qilish imkoniyatiga bog‘liq bo‘lib qolmoqda. Aynan shu nuqtada tijorat banklarining kredit siyosati hal qiluvchi ahamiyat kasb etadi. Tijorat banklari iqtisodiyotning real sektoriga moliyaviy xizmat ko‘rsatish orqali kichik biznesni qo‘llab-quvvatlaydi. Kichik tadbirkorlik subyektlari uchun ajratilgan kreditlar ishlab chiqarishni kengaytirish, xizmatlar ko‘lamini oshirish, yangi texnologiyalarni joriy etish va albatta, yangi ish o‘rinlari yaratishga xizmat qiladi. Misol uchun, O‘zbekiston Respublikasi Markaziy banki ma’lumotlariga ko‘ra, 2024-yilda kichik biznes uchun ajratilgan kreditlarning umumiy hajmi 86,2 trln so‘mni tashkil etgan bo‘lib, bu 2020-yilga nisbatan 2,1 baravarga ko‘pdir. Aholi bandligini ta’minlashda esa aynan kichik biznes asosiy o‘ringa ega. U rasmiy ish o‘rinlarini tezkor yaratish imkonini beradi, ayniqsa qishloq joylarda yoki mehnat migratsiyasidan qaytgan aholining bandligini tiklashda juda muhim. 77 ILM-FAN VA INNOVATSIYA ILMIY-AMALIY KONFERENSIYASI in-academy.uz/index.php/si Albatta! Quyida siz keltirgan matn asosida har bir qismni yanada kengaytirilgan, ilmiy- analitik shaklda yozib berdim. Har bir paragraf bandlik va iqtisodiy ta’sirni chuqurroq tahlil etadi. Tijorat banklari tomonidan ajratilayotgan kichik biznes kreditlari tarmoqlar kesimida tahlil qilinganda, ularning ko‘pchiligi iqtisodiyotning mehnat talab yuqori bo‘lgan yo‘nalishlariga yo‘naltirilgani kuzatiladi. Bu esa bank kreditlarining faqat iqtisodiy emas, balki ijtimoiy samaradorligini ham oshiradi. Xususan, quyidagi yo‘nalishlar asosiy e’tiborni tortadi: 1. Qishloq xo‘jaligi tarmog‘i — bu yo‘nalishga ajratilayotgan kreditlar asosan issiqxonalar tashkil etish, chorvachilik loyihalarini moliyalashtirish, bog‘dorchilik va parrandachilik faoliyatini kengaytirishga qaratilgan. Qishloq joylarda aholi bandligining asosiy manbai bo‘lgan ushbu soha kredit resurslari hisobidan faol rivojlanmoqda. Misol uchun, issiqxonalar tashkil etilishi har bir loyiha uchun kamida 5–10 kishilik ish o‘rinlari yaratmoqda, bu esa mahalliy mehnat bozorini sezilarli darajada yengillashtiradi. 2. Savdo va xizmat ko‘rsatish sohasi — kreditlarning yana bir katta qismi tikuvchilik sexlari, go‘zallik salonlari, oziq-ovqat do‘konlari va boshqa xizmat ko‘rsatish obyektlarini tashkil etishga yo‘naltirilmoqda. Ayniqsa, ayollar tadbirkorligini rivojlantirishda bu sektor yetakchi rol o‘ynamoqda. Kredit resurslari yordamida bu sohada ishlayotgan ayollar o‘z biznesini rasmiylashtirib, barqaror daromad manbai yaratmoqda. Bunday faoliyatlar ayollar bandligini oshirishda muhim vosita bo‘lib xizmat qilmoqda. 3. Hunarmandchilik va oilaviy tadbirkorlik — bu yo‘nalish aholining ijtimoiy zaif qatlamlari, ayniqsa, yoshl