Использование модальных глаголов в древнем, среднем и современном английском языке: сравнительный анализ

Аннотация

Ключевые слова: Данная статья анализирует формы и функции модальные глаголы, модальных глаголов в древнеанглийском, история английского среднеанглийском и современном английском языке с языка, древнеанглийский, диахронической точки зрения. В ходе исследования были среднеанглийский, современный английский, изучены морфологические и семантические изменения диахронический анализ, модальных глаголов от древнеанглийского до грамматические современного английского языка. Результаты изменения, исследования способствуют более глубокому пониманию семантические функции, истории английского языка и могут быть применены корпусный анализ. в преподавании языка. Ingliz tili dunyodagi eng keng tarqalgan va ko‘p funksiyali tillardan biri bo‘lib, uning tarixiy taraqqiyotini chuqur o‘rganish tilshunoslik fanida alohida o‘rin tutadi. Tildagi grammatik vositalarning, xususan modal fe’llarning shakl va ma’no jihatdan qanday o‘zgarganini tadqiq etish orqali nafaqat tarixiy jarayonlar, balki hozirgi zamonaviy tildagi normativ holat ham yaxshiroq tushuniladi. Modal fe’llar – ehtimollik, majburiyat, ruxsat va istak kabi murakkab semantik kategoriyalarni ifodalovchi grammatik vositalar sifatida – ingliz tilida kommunikativ ahamiyati yuqori bo‘lgan birliklardandir. Ushbu fe’llarning tarixiy rivoji ingliz tili strukturasi va sintaksisining shakllanishida muhim rol o‘ynagan. Zamonaviy tilshunoslikda funksional grammatika, kognitiv tilshunoslik va diaxron analiz asosida modal fe’llarning o‘zgarish tendensiyalarini chuqur o‘rganish yangi ilmiy yondashuvlarni shakllantirishga yordam beradi. Shu sababli, ushbu mavzu grammatik taraqqiyot, semantik o‘zgarishlar va ijtimoiy-lingvistik omillar orasidagi o‘zaro bog‘liqlikni yoritish uchun dolzarb hisoblanadi. Ingliz tili rivoji shartli ravishda uch asosiy davrga bo‘linadi:  Qadimgi ingliz tili (Old English, 5–11 asrlar) – Bu davrda til jiddiy germanik xususiyatlarga ega bo‘lib, morfologik jihatdan murakkab va sintaktik jihatdan erkin bo‘lgan. Modal fe’llar hozirgi shaklida mavjud emas edi, lekin ularning boshlang‘ich formalarini (masalan, magan, sculan) uchratish mumkin bo‘lgan.  O‘rta ingliz tili (Middle English, 11–15 asrlar) – Norman bosqinidan keyin tilga ko‘plab fransuzcha so‘zlar kirib kelgan, va ayni paytda grammatik tizim soddalashib borgan. Modal fe’llar asta-sekin yordamchi fe’l maqomini ola boshlagan.  Zamonaviy ingliz tili (Modern English, 16-asrdan hozirgacha) – grammatika yanada analitik tus oldi. Modal fe’llar mustaqil semantik va sintaktik funksiyalarga ega bo‘lib, kommunikativ maqsadlarda keng qo‘llanilmoqda (can, may, must, shall, will va h.k.). Modal fe’llar ingliz tilining yordamchi fe’l tizimining muhim qismini tashkil qiladi. Ular odatda asosiy fe’l bilan birga ishlatilib, harakat yoki holatga bo‘lgan munosabatni bildiradi. Bu fe’llar orqali ehtimollik, majburiyat, imkoniyat, ruxsat, istak, maslahat kabi nutq modalit etiketkalari ifodalanadi. Tarix davomida modal fe’llarning sintaktik joylashuvi, semantik yuklamasi va morfologik shakllari sezilarli darajada o‘zgargan. Ayniqsa, ba’zi qadimgi modal shakllar eskirgan yoki yo‘qolgan, yangi analitik shakllar esa (masalan, have to, be able to) faol qo‘llanilmoqda. 80 Xorijiy lingvistika va lingvodidaktika – Зарубежная лингвистика и лингводидактика – Foreign Linguistics and Linguodidactics Issue – 3 № 3 (2025) / ISSN 2181-3701 Mazkur tadqiqotning asosiy maqsadi – qadimgi, o‘rta va zamonaviy ingliz tilidagi modal fe’llarning shakllari, ularning semantik funksiyalari va qo‘llanilishidagi asosiy o‘zgarishlarni diaxron tahlil qilishdan iborat. Shu orqali modal fe’llarning grammatiklashuv jarayoni, semantik kengayishi va kommunikativ ahamiyatining tarixiy rivojini yoritish nazarda tutiladi. Mazkur tadqiqotda diaxron tilshunoslik yondashuvi asos qilib olindi. Bu yondashuv orqali ingliz tilining turli davrlarida ishlatilgan modal fe’llarning shakllari, funksiyalari va qo‘llanish sohalari ketma-ketlikda o‘rganildi Diaxron tahlil doirasida uch davr – Old English, Middle English va Modern English bosqichlari alohida tahlil qilindi, va har bir bosqichda ishlatilgan modal birliklar o‘zaro solishtirildi. Ma’lumot manbalari Tadqiqotda asosiy e’tibor har bir davrga oid avtentiq matnlarga qaratildi. Ushbu matnlar tilshunoslikda tarixiy til holatlarini ko‘rsatishda muhim manbalar hisoblanadi:  Qadimgi ingliz tili (Old English): o Beowulf (taxminan 8–9 asrlar) o The Battle of Maldon (991-yil) Ushbu matnlar yuqori morfologik murakkablikka ega bo‘lib, unda modal ma’nolar turli fe’l shakllari orqali berilgan. Tadqiqotda qadimgi magan, sculan, willan, motan kabi fe’llar chuqur tahlil qilindi.  O‘rta ingliz tili (Middle English): o The Canterbury Tales by Geoffrey Chaucer (14-asr) Bu bosqichda morfologik soddalashuv va sintaktik tuzilmalardagi o‘zgarishlar modal fe’llarning grammatik maqomini o‘zgartirgan. Shal, wil, mote kabi fe’llar yordamchi vazifasini ola boshlagan.  Zamonaviy ingliz tili (Modern English): o 19–21-asr yozma ingliz matnlari, ju