Компетентностный подход и компетенция преподавателя в обучении иностранному языку на нефилологических факультетах

Аннотация

Ключевые слова: В данной статье рассматривается вопрос формирования профессиональные профессиональных компетенций учителей иностранного компетенции, языка нефилологических направлений. В статье нефилологические анализируется процесс обучения профессиональным направления, преподавание текстам на английском языке на основе английского языка, коммуникативного, языкового, методического и компетентностный профессионального компонентов образования. Подробно подход. освещены этапы механизма и техники чтения, а также методы формирования навыков чтения. Также обоснована важность обучения студентов чтению и пониманию иноязычных текстов исходя из профессиональных потребностей, необходимость постепенного усложнения критериев отбора текстов и учебных материалов. Mamlakatimizdagi ro‘y berayotgan islohotlar haqida gap ketganda, ta’lim tizimidagi jadal o‘zgarishlar haqida gapirmaslikning iloji yo‘q. Xususan, oliy ta’lim tizimi oldiga ham dunyo mehnat bozorida raqobatbardosh, mustaqil fikrlaydigan, mutaxassisligi yuzasidan barcha vaziyatlarni kreativ hal qiladigan yuqori malakali kadrlar tayyorlash vazifasi qo‘yilganligi dolzarb masalalardan hisoblanadi. Yangi O‘zbekiston kelajagini quruvchi yosh avlodning bilimini, dunyoqarashini, tafakkurini shaklantirishda, malakali mutaxassislar tayyorlashda o‘qituvchi- pedagoglarning o‘rni va maqomi beqiyosdir. Shaxsni har tomonlama rivojlantirishga yo‘naltirilgan ta’lim-tarbiya tizimini nazariy va metodologik jihatdan mustahkamlash bugungi kunda pedagogika fanining asosiy maqsadidir. Shu bois chet til o‘qituvchisiga xos kompetensiyalarni ko‘rib chiqib tahlil qilish nofilologik fakultetlarda ishlovchi o‘qituvchilarga xos kompetensiyani aniqlashga yordam beradi, chunki ularning ish faoliyati, chet tillar o‘qituvchilari tayyorlashga qaratilgan til fakulteti o‘qituvchilari faoliyatidan farqlanadi [1]. Kommunikativ kompetensiyaning turli modellari haqidagi turli yondashuvlar, ilmiy asoslangan ma’lumotlar metodik adabiyotlarda keltirib o‘tilgan [3]. O‘zbekiston metodist olimlariga ko‘ra, kommunikativ kompetensiya uch qismdan iborat: 1. Lingvistik kompetensiya – tilning grammatikasi, leksikasi va fonetikasi bo‘yicha bilim. 2. Sotsiolingvistik kompetensiya – tilni ijtimoiy kontekstda to‘g‘ri ishlatish qobiliyati. 3. Pragmatik kompetensiya – muloqot maqsadini va ifodani tushunish qobiliyati. Lingvistik kompetensiya asosida kommunikativ kompetensiyani shakllantiriladi. Lingvistik kompetensiya nutq faoliyatining barcha turlarida – gapirish, tinglab tushunish, o‘qish va yozishda – til materialini (leksik, fonetik va grammatik) to‘g‘ri qo‘llay olish qobiliyati bilan belgilanadi [4]. 29 Xorijiy lingvistika va lingvodidaktika – Зарубежная лингвистика и лингводидактика – Foreign Linguistics and Linguodidactics Special Issue – 5 (2025) / ISSN 2181-3701 Talabalar chet tildagi, xususan ingliz tilidagi kasbiy matnlarni o‘qib tushunishlari uchun avvalo o‘qish mexanizmini shakllantirish va rivojlantirish kerak. I.A. Gruzinskaya “O‘qish mexanizmi – ko‘z ilg‘aydigan matn materialini tovush obrazlari bilan to‘g‘ri, tez aniq ilg‘ab olish, matnning anglatgan bo‘laklarini to‘la tovush, ohang aniqligida aytish mahorati” deb ta’riflaydi. O‘. Hoshimov, I. Yoqubovlar o‘qish mexanizmlariga harflar, harf birikmalari, so‘zlar, gaplar – ularni to‘g‘ri talaffuz qilish, o‘qish, ritm, ohang, xotira, fahmlay olish, tezlikni kiritganlar. Chet tilda o‘qishga o‘rgatish ushbu mexanizmlarni o‘rgatish orqali amalga oshiriladi, talabalarda oldin o‘qish texnikasi shakllantiriladi, so‘ng shu asosda o‘qiganning mazmunini tushunishga o‘rgatiladi [5]. Yuqorida keltirilgan fikr-mulohazalardan kelib chiqib, o‘qish mexanizmining quyidagi komponentlarini keltirib o‘tish maqsadga muvofiq. O‘qish mexanizmining komponentlari: harflar; harf birikmalari; so‘zlar, so‘z birikmalari; gaplar; o‘qish tezligi; fahmlay olish malakasi (antitsipatsiya); xotira; ohang va ritm. Talabalarning chet tildagi o‘qish ko‘nikma va malakalarini shakllantirishni o‘qish mexanizmi asosiga qurilishi o‘qish texnikasiga oid ko‘nikmalarni shakllantirishda ustuvorlikka ega. Chet tildagi matn mazmunini tushunish uchun o‘qish texnikasiga o‘rgatish juda muhim hisoblanadi. O‘qish texnikasi quyidagi jarayonlarni o‘z ichiga oladi: 1. Harflar va harf birikmalarini ko‘rish analizatori yordamida tanib olish. 2. Harflar va ularning birikmalarini tanib olish orqali ularni ifodalovchi tovushlar bilan bog‘lash. 3. Grammatik belgilarni tanib olish, so‘zning grammatik shakllarini fikran belgilash va ularni grammatik struktura maqomida birlashtirish. 4. Gapdagi yordamchi so‘zlarni tanib olish, ularning ma’lum mustaqil so‘zlarga daxldorligini aniqlash va ularni muayyan strukturalarga fikran birlashtirish. 5. O‘rganilgan mustaqil so‘zlar ma’nolarini tushunish. 6. Notanish yasama va qo‘shma so‘zlarning morfemalarini tanib olish va ularni yaxlit so‘zlar sifatida qabul qilish. 7. Grammatik belgilariga ko‘ra so‘zlarni sintagmatik guruhlarga fikran biriktirish. 8. Grammatik belgilar asosida gap