Современные тенденции правового регулирования земельных отношений

Аннотация

Калит сўзлар: Мазкур мақолада ер муносабатларини ҳуқуқий тартибга ер муносабатлари, солишнинг замонавий тенденциялари таҳлил қилинади. ҳуқуқий тартибга солиш, Халқаро амалиёт, миллий қонунчилик ва жамиятдаги замонавий тенденциялар, ижтимоий ўзгаришлар асосида ер ресурсларидан ер ислоҳотлари, рақамли кадастр, фойдаланиш ва уларни бошқаришдаги ҳуқуқий геоахборот тизими. ёндашувлар ўрганилади. Ерга бўлган мулкий ҳуқуқ, ижара муносабатлари, давлат ва хусусий сектор ўртасидаги ҳамкорлик, ҳамда рақамли технологияларнинг жорий этилиши каби масалаларга алоҳида эътибор қаратилган. Шунингдек, соҳада юзага келаётган ҳуқуқий муаммолар ва уларни ҳал этиш бўйича илғор халқаро тажрибалар асосида тавсиялар ишлаб чиқилган. 1 Chief Legal Counsel of the Legal Department for Contractual Legal Relations and Litigation, The State Assets Management Agency of the Republic of Uzbekistan. Жамият ва инновациялар – Общество и инновации – Society and innovations Issue – 6 № 3 (2025) / ISSN 2181-1415 Современные тенденции правового регулирования земельных отношений АННОТАЦИЯ Ключевые слова: В данной статье рассматриваются современные земельные отношения, тенденции правового регулирования земельных правовое регулирование, отношений. На основе анализа международной практики, современные тенденции, национального законодательства и социальных изменений земельные реформы, цифровой кадастр, в обществе изучаются правовые подходы к использованию геоинформационная и управлению земельными ресурсами. Особое внимание система. уделяется вопросам собственности на землю, аренды, взаимодействия государственного и частного сектора, а также внедрения цифровых технологий. В статье также предложены рекомендации по устранению правовых пробелов с учетом передового международного опыта. Ер – табиий ресурс сифатида нафақат иқтисодий, балки ижтимоий-сиёсий аҳамиятга ҳам эга. Ўзбекистонда амалга оширилаётган ер ислоҳотлари, мулкчилик шаклларининг диверсификацияси ва ердан фойдаланиш самарадорлигини оширишга қаратилган чора-тадбирлар мамлакат тараққиёти учун муҳим аҳамият касб этмоқда. Бу жараёнда ер муносабатларини ҳуқуқий тартибга солишнинг замонавий механизмлари алоҳида ўрин тутади. Мамлакатимизда ўтган йиллар мобайнида ижтимоий ҳаётнинг барча соҳаларини, шу жумладан, ерлардан фойдаланиш ва муҳофаза қилиш билан боғлиқ ижтимоий муносабатларни тартибга солишга қаратилган мустаҳкам қонунчилик асослари шаклланди. МДҲ давлатлари орасида биринчилардан бўлиб, Ўзбекистон Республикасининг Ер кодекси қабул қилинди, шунингдек, давлат ер кадастри, ерларнинг мелиоратив ҳолатини яхшилаш тизими, ер участкаларини ажратиш тартиби ва бошқа муносабатларни тартибга солувчи қонун ва қонун ости норматив-ҳуқуқий ҳужжатлар тизими шакллантирилди. Айни дамда Ер кодексига шу кунга қадар бир қатор ўзгартириш ва қўшимчалар киритилди. Ушбу ўзгартиш ва қўшимчалар асосида Ер кодексининг моддалари янада такомиллаштирилди ва замон талабларига мослаштирилди. Хусусан, Ўзбекистон Республикасининг Қонуни билан Ер кодексига жамоатчилик назорати асосларини аниқлаштиришга қаратилган бир қатор ўзгартиш ва қўшимчалар киритилди. Масалан, Ер кодексининг ерлардан фойдаланиш ҳамда уларни муҳофаза қилиш устидан назоратни амалга оширувчи органлар ва назоратни амалга ошириш тартибига оид 84-85-моддаларида фуқароларнинг ўзини ўзи бошқариш органларининг ерлардан фойдаланиш ҳамда уларни муҳофаза қилиш устидан жамоатчилик назоратини амалга ошириш билан боғлиқ ваколатлари аниқлаштирилди. Ер кодексига табиатни муҳофаза қилиш мақсадларига мўлжалланган ерларнинг ҳуқуқий муҳофазасини янада кучайтиришга қаратилган бир қатор ўзгартириш ва қўшимчалар киритилди. Чунончи, эндиликда туманлар давлат ҳокимияти органларининг ер муносабатларини тартибга солиш соҳасидаги ваколатларидан табиатни муҳофаза қилиш мақсадларига мўлжалланган ерларни олиб қўйиш чиқарилди ҳамда табиатни муҳофаза қилиш мақсадларига 433 Жамият ва инновациялар – Общество и инновации – Society and innovations Issue – 6 № 3 (2025) / ISSN 2181-1415 мўлжалланган ерлар доираси миллий боғларнинг ерлари билан тўлдирилди, шунингдек, миллий боғларнинг ерлари давлат ва жамоат эҳтиёжлари учун олиб қўйилишига йўл қўйилмаслиги белгилаб қўйилди. Айни дамда Ўзбекистон Республикасининг “Ўзбекистон Республикасининг айрим қонун ҳужжатларига хусусий мулкни, тадбиркорлик субъектларини ишончли ҳимоя қилишни янада кучайтиришга, уларни жадал ривожлантириш йўлидаги тўсиқларни бартараф этишга қаратилган ўзгартиш ва қўшимчалар киритиш тўғрисида”ги Қонуни ушбу субъектларнинг ер соҳасидаги қонуний манфаатларини муҳофаза қилишга қаратилган ўзгартиришларни киритди. Яъни, башарти, қишлоқ хўжалиги соҳасига тааллуқли бўлмаган эҳтиёжлар учун бериб қўйилган ер участкасидан фойдаланилмаганида ер участкасига бўлган ҳуқуқлар бекор қилинган бўлса, эндиликда ушбу муддат “уч йил”га узайтирилди ва шу орқали фуқароларнинг ер участкаларига бўлган ҳуқуқларини ҳимоя қилиш учун қўшимча механизм яратилди. Бу борада Ўзбекистон Республикаси Президенти ва Вазирлар Маҳкамаси томонидан қабул қилинган норматив