Использование секвестра на примере международных нормативно-правовых документов

Аннотация

Калит сўзлар: Ушбу мақолада секвестрнинг ўзига хос хусусиятлари, секвестр, суд ҳукмини ижро этишни таъминлашдаги воситаларнинг суд ҳуқми, бири сифатида, шунингдек хорижий давлатларда ижрони таъминлаш, секвестрданг фойдаланишдаги ўзига хос жиҳатларини қарздор, кредитор, хорижий тажриба. ёритишга ҳаракат қилинди. Использование секвестра на примере международных нормативно-правовых документов АННОТАЦИЯ Ключевые слова: В статье предпринята попытка осветить особенности секвестр, секвестра как способа обеспечения исполнения судебного судебное решение, решения, а также особенности его применения в принудительное зарубежных странах. исполнение, должник, кредитор, зарубежный опыт. 1 Judge for Economic Cases of the Court of the Republic of Karakalpakstan. E-mail: Utkirjonsabirov@gmail.com Жамият ва инновациялар – Общество и инновации – Society and innovations Issue – 6 № 3 (2025) / ISSN 2181-1415 Секвестрга, яъни француз тилида «saisie conservatoire» деб юритиладиган ҳимоявий чорага оид қўлланиладиган қонун – бу содда ундириш тартиблари ва ижро чораларини ташкил этиш бўйича умумий ОҲАДА акти (кейинги ўринларда “УА”). УА, ОҲАДА ҳуқуқи каби, континентал (цивил) ҳуқуқ анъаналарига асосланган. Ушбу мақола қиёсий ҳуқуқ нуқтаи назаридан, инглиз ҳуқуқида Секвестр (sequestration) нима эканини қисқача баён этишдан бошламоқчиман [1]. Умуман олганда, Секвестр – бу суд ҳукмини ижро этишни таъминлаш учун ишлатиладиган восита. Халқаро тижорат суд жараёнларида асосий муаммолардан бири – даъвогар суд юрисдикциясида суд қарорини ижро этиш имкони бўлмаслиги учун жавобгар ўз мол-мулкини олиб чиқиб кетишининг олдини олишдир. Бунинг ечими – суд орқали унинг активларини музлатиш ҳақида қарор чиқаришдир. Бу, жавобгарга хабар берилмасдан, яъни ex parte тартибида амалга оширилиши керак; акс ҳолда, жавобгар бу чорани амалга оширишдан аввал активларни яшириб қўйиши мумкин. Англияда бундай қарорлар 1975 йилга қадар мумкин эмас эди. Ўша йили Апелляция суди 1925 йилдаги Юқори судлар тўғрисидаги Қонуннинг 45-моддасига асосланиб, активларни музлатиш бўйича қарор чиқаришга рухсат берди. Бу Nippon Yusen Kaisha v Karageorgis ва Mareva Compania Naviera SA v International Bulkcarriers SA ишларида амалга ошди [2]. Бу қарорлар дастлаб “Mareva Injunctions” (Марава буйруқлари) деб номланган, иккинчи иш номи билан. Бугунги кунда Англияда улар “freezing orders” (музлатиш буйруқлари) деб юритилади, аммо коммонвелс мамлакатларида ҳали ҳам Марава буйруғи деб аталади [3]. Дастлаб, фақат жавобгар мамлакат ташқарисида бўлганда бу буйруқлар бериларди, лекин бу чеклов судлар томонидан бекор қилинди. Бугунги кунда 1981 йилдаги Юқори Судлар тўғрисидаги Қонуннинг 37(3)-моддасига кўра, буйруқ нафақат активларни юрисдикциядан чиқаришни тақиқлайди, балки улар билан суд қарорини бажаришга тўсқинлик қиладиган тарзда муомала қилишни ҳам тақиқлайди. Бу буйруқ шахсга қаратилади (in personam) ва унга нисбатан чиқарилган шахс активларини суд қарорига халақит бермайдиган тарзда сақлаши керак бўлади. Lord Denning ушбу тартибни Third Chandris Shipping Corporation v Unimarine SA ишида шундай изоҳлаган: “Бу ерда тўрт йилдирки, бизда Mareva буйруқлари жорий қилинган. Дунёдаги бошқа ҳуқуқ тизимларида ҳам бундай процедура бор. Цивил ҳуқуқ тизимида бу saisie conservatoire деб аталади… Бу кредиторга жавобгар суд жараёни тугамагунча ўз активларини йўқотишининг олдини олиш имконини беради…”. The Siskina ишида Лордлар палатаси Mareva буйруқлари фақат “вақтинчалик буйруқ” (interlocutory order) сифатида берилиши мумкинлигини қайд этган. Бундай буйруқ олиш учун: Даъвогар тўлиқ ва холис маълумотларни тақдим этиши керак; Даъвонинг асосларини кўрсатиши ва суммани белгилаши керак; Жавобгарнинг активлари ҳақида етарли маълумот тақдим этиши керак; Активларнинг йўқолиш хавфи борлигини кўрсатиши керак; Агар даъво бекор қилинса ёки нотўғри бўлиб чиқса, шикастларни қоплаш мажбуриятини ўз зиммасига олиши керак [4]. 267 Жамият ва инновациялар – Общество и инновации – Society and innovations Issue – 6 № 3 (2025) / ISSN 2181-1415 Z. Ltd v A-Z ишида Лорд Denning банклар ёки активларни сақловчи учинчи шахсларнинг жавобгарликларини шундай тушунтирган: “Банк Mareva буйруғини олган заҳоти жавобгарнинг ҳисоб рақамини музлатиши керак. Агар буни қилмаса, суд адолатига халақит берган ҳисобланади ва судга бўйсунмасликда айбланади.” [5] ОҲАДА ҳуқуқида Секвестр – бу қарздорнинг активларини вақтинча музлатиш орқали қарзни таъминлаш чорасидир. Бу кредиторга қарздор мол-мулкини йўқотиш ёки йўқ қилишнинг олдини олиш имконини беради [6]. УАнинг 54-моддасида шундай дейилади: “Даъвоси назарий жиҳатдан асосли кўринадиган ҳар қандай шахс, жамғаришга хавф соладиган ҳолатлар мавжудлигини кўрсата олса, қарздорнинг яшаш жойидаги ваколатли судга мурожаат қилиб, унинг кўчар ва кўчмас активларига нисбатан ҳимоя чоралари кўриш ҳақида рухсат сўраши мумкин.” Бу модда қуйидаги шартларни кўрсатади: Даъво назарий жиҳатдан асосли бўлиши керак; Тахдид мавжудлиги судга асосли кўринишда кўрсатилиши керак; Ариза қарздор яшайдиган ҳудуддаги судга б