ИНКЛЮЗИВНЫЙ ПОДХОД К РАЗВИТИЮ ПРЕДПРИНИМАТЕЛЬСТВА (НА ПРИМЕРЕ ХОРЕЗМСКОЙ ОБЛАСТИ)

Аннотация

The article highlights the essence, characteristics and advantages of inclusive entrepreneurship, its role in state socio-economic policy, and defines the concept of "inclusive entrepreneurship". The possibilities of an inclusive approach to entrepreneurial activity are revealed. The work carried out in the country, in particular in the Khorezm region, to support inclusive entrepreneurship is analyzed. Proposals for their development based on the principles of equality are put forward. Keywords: inclusion, inclusive entrepreneurship, entrepreneurship, employment, government support, social policy. Кириш. Жаҳонда юз бераётган воқеалар, инқирозлар ва ўзгарувчан тартибот шароитида жамият ҳаётининг асосини ташкил этувчи маънавий-маърифий қадриятлар ва одоб- аҳлоқий меъёрларнинг ўрни ва аҳамиятини кўриб чиқиш зарурияти бугунги кунда ҳар кунгидан долзарблигини англатмоқда. Дунё ҳамжамиятида тадбиркорликка инклюзив ёндашув, уни ижтимоий-иқтисодий ҳаётнинг турли соҳаларига фаол тарғиб қилиш, муаммоларни ҳал этиш, ушбу йўналишда инновацияларни рағбатлантириш, мамлакатнинг рақобатбардошлик устунликларини таъминлаш ҳамда унинг обрў- эътиборини (имидж) юксалтириш масалаларига чуқурроқ ўрганишга эътибор қаратилаётганлигини илғаш мумкин. Ҳар бир шахснинг ҳуқуқ ва эркинликлари ҳимоя қилиниши халқаро ҳамжамият томонидан ҳам кафолатланган. Хусусан, БМТ Бош Ассамблеяси томонидан қабул қилинган “Инсон ҳуқуқлари умумжаҳон декларацияси” (1948 йил 10 декабрь, 217А (III) резолюция) бунинг яққол бир мисолидир. Ушбу ҳужжатда барча инсонлар яшаш, эркинлик ва шахсий дахлсизлик, шунингдек, меҳнат қилиш ва камситишлардан ҳимояланиш ҳуқуқига эга эканлиги қайд этилган1. Таъкидлаш жоизки, мамлакатимизда ҳам халқаро ҳужжатларнинг, жумладан, “Ногиронлар ҳуқуқлари тўғрисида”ги конвенциянинг ратификация қилиниши имконияти чекланган шахсларга қулай жисмоний муҳит яратиш бўйича муайян талабларни белгилаш ва мажбуриятларни бажариш ногиронликка асосланган ҳар қандай камситишнинг олдини олиш, ногиронларни ижтимоий-сиёсий ҳаётга жалб қилиш, таълим олиш ва иш билан таъминлаш ва ушбу жараёнини такомиллаштириш борасида муҳим қадамлардан бири бўлди. Ўзбекистон Республикаси Президент Шавкат Мирзиёев раислигида ижтимоий ҳимоя соҳасидаги устувор вазифалар муҳокамаси юзасидан 2024 йил 20 февраль куни ўтказилган видеоселектор йиғилишида ишчи-ходимларининг 50 фоизида ногиронлик бўлган тадбиркорларга давлат буюртмачилари билан тўғридан-тўғри шартнома тузиш имконияти берилиши, бундай шахсларни касбга тайёрлайдиган ихтисослашган мактабларни саноат тармоқларига бириктириш, ногиронлиги борлар касаначилик ва ҳунармандчилик асосида яратган маҳсулотларини электрон платформа 1 Всеобщая декларация прав человека. Электрон. ресурс: https://www.un.org/ru/documents/decl_conv/declarations/declhr.shtml 859 www.sci-p.uz III SON. 2025 орқали сотишни йўлга қўйиш бўйича бир қатор вазифалар белгилаб берилди (Мирзиёев, 2024). Жамият ҳаётида имконияти чекланган шахсларнинг иштирокларини фаоллаштириш, уларнинг ҳуқуқларини таъминлаш соҳасида аниқ вазифалар Ўзбекистон Республикаси Президентининг “2022-2026 йилларга мўлжалланган Янги Ўзбекистоннинг тараққиёт стратегияси тўғрисида” 2022 йил 28 январдаги ПФ-60-сон, “Тадбиркорлик муҳитини яхшилаш ва хусусий секторни ривожлантириш орқали барқарор иқтисодий ўсиш учун шарт-шароитлар яратиш борасидаги навбатдаги ислоҳотлар тўғрисида” 2022 йил 8 апрелдаги ПФ-101-сон Фармонларида ҳамда Ўзбекистон Республикаси Президентининг “Аҳолининг ижтимоий заиф қатлами бандлигини таъминлашни рағбатлантиришнинг ташкилий чора-тадбирлари тўғрисида” 2018 йил 11 июндаги ПҚ-3782-сон қарорида2 ўз ифодасини топган. Хусусан, инклюзив ва барқарор иқтисодий ўсишга эришиш орқали камбағалликни икки баробарга қисқартириш, иқтисодиётда рақобатни таъминлаш, тадбиркорлик субъектларига тенг шароитлар яратиш, бозор муносабатларига тўлақонли ўтишни жадаллаштириш, миллий иқтисодиётнинг рақобатбардошлигини ошириш, хусусий инвестициялар ҳажмини кескин ошириш ҳамда бизнес доираларнинг ишончини янада мустаҳкамлаш мақсадида келгуси йиллардаги устувор вазифалар белгилаб берилган. Адабиётлар шарҳи. Илмий адабиётларда инклюзия ва инклюзив тадбиркорликни таърифлашда ягона нуқтаи назар мавжуд эмас, бу борада хорижий иқтисодчи олимлар томонидан турлича ёндашилган. Хусусан, I.Emanuelson фикрича, инклюзия – бу жамият ёки жамоанинг масъулиятни ўз зиммасига олиши ва шахснинг келиб чиқиш хусусиятлари билан боғлиқ муамоларни ҳал этишга ҳисса қўшиш қобилиятидир, деб ҳисоблайди (Ytterstad, 2011). Шихалиева (2023) инклюзия (“inclusion” лотин тилидан қамраб олиш, жалб қилиш деган маъноларни англатади) – жисмоний ва ақлий нуқсонлари бўлган шахсларни тўлиқ ижтимоий ҳаётга жалб қилиш, бунинг учун аниқ ечимларни ишлаб чиқиш ва қабул қилиш жараёни, инклюзив тадбиркорлик эса – ижтимоий мақсадларни амалга оширишни таъминлайдиган, шунингдек, бир томондан, ижтимоий ҳимояга муҳтож фуқаролар учун иш ўринлари яратиш, иккинчи томондан, аҳолини арзон маҳсулотлар (товар, хизмат) билан таъминлашга қаратилган инкл