ЕДРЕНИЕ ESG-СТАНДАРТОВ В ДЕЯТЕЛЬНОСТЬ СТРАХОВЫХ КОМПАНИЙ

Аннотация

This article analyzes the significance and practical aspects of implementing ESG standards (Environmental, Social, and Governance) in the activities of insurance companies. It highlights the impact of ESG principles on investment processes, particularly in enhancing capital efficiency, improving risk management, and strengthening investor confidence. Based on the analysis of both domestic and international research, the article examines the mechanisms of ESG integration within the insurance sector and identifies key success factors as well as existing barriers. The paper provides practical recommendations for the effective implementation of ESG, including the development of internal policies, ensuring reporting transparency, and revising investment portfolios. Keywords: ESG standards, insurance companies, sustainable finance, investment portfolio, risk management, corporate governance, environmental responsibility, social impact. Кириш. Бугунги глобаллашув ва экологик муаммолар шароитида корхоналар фаолиятининг ижтимоий, экологик ва бошқарув (ESG – Environmental, Social, Governance) жиҳатларини ҳисобга олиш тобора долзарб бўлиб бормоқда. Айниқса, суғурта сектори учун ESG стандартларини жорий этиш молиявий барқарорликни таъминлаш ва ижтимоий ишончни мустаҳкамлашда муҳим ўрин тутади. Жаҳон иқтисодиётининг барқарор ривожланишга ўтиш жараёнида молиявий институтлар, хусусан, суғурта компаниялари, фақат даромад манбаи эмас, балки ижтимоий ва экологик барқарорликка ҳисса қўшувчи муҳим субъектлар сифатида намоён бўлмоқда. Замонавий даврда бизнесни фақат иқтисодий самарадорлик асосида баҳолаш етарли эмас – унинг атроф-муҳитга, жамиятга ва бошқарув маданиятига таъсири ҳам инобатга олиниши лозим. Шу нуқтаи назардан, ESG (Environmental, Social, Governance) стандартларининг жорий этилиши инвестицион амалиётда янги босқични бошлаб берди. Суғурта компаниялари ўзларининг бизнес модели, рискларни баҳолаш салоҳияти ва инвестицион фаолияти орқали ESG тамойилларини ҳаётга татбиқ этишда марказий рол ўйнайди. Улар нафақат капитални йўналтиради, балки ижтимоий масъулиятни ўз зиммасига оладиган ва узоқ муддатли барқарорликни таъминлайдиган субъектлардир. Хусусан, иқлим хавфларини баҳолаш ва уларни молиявий воситалар орқали камайтиришда суғурта компанияларининг роли беқиёс. Бироқ ESG стандартларини амалиётга жорий этиш жараёни осон кечмаяпти. Иқтисодий, ҳуқуқий ва ахборот соҳаларидаги турли тўсиқлар, шу жумладан ҳисобот стандартларининг номутаносиблиги, ESG кўрсаткичларини баҳолашда ягона ёндашувнинг мавжуд эмаслиги бу жараённи мураккаблаштиради. Бу эса суғурта компанияларидан янги билимлар, рақамли технологиялардан фойдаланиш ва халқаро тажрибаларни ҳисобга олишни талаб этади. Адабиётлар шарҳи. Шайисламова ва Кудратова (2023) олимларнинг таъкидлашича, ESG стандартларини жорий этишда давлат бизнесни қўллаб-қувватлаши ва халқаро тажрибаларни адаптация қилиши керак. Уларнинг фикрича, ESG – бу суғурта компаниялари учун стратегик императив ва рақобатбардошликнинг калитидир. Умаров, Эшонқулов ва Баҳадировлар (2024) ESG – Ўзбекистон суғурта бозорида ESG амалиёти ҳали шаклланмаганини қайд этар эканлар, бундай стандартларни жорий 729 www.sci-p.uz III SON. 2025 этишда қонунчилик асоси ва соҳавий методологиянинг йўқлиги энг катта тўсиқлар эканлигини таъкидлайдилар. Шаисломова (2024) ўз тадқиқотида ESG тизимини жорий этишда “манфаатдор томонлар билан иштирок этиш ва шаффофлик” муҳим муваффақият калитлари сифатида қаралган. Бу дегани, ESG стандартларини самарали жорий этиш учун компаниялар нафақат ички жараёнларни такомиллаштириши, балки барча манфаатдор томонлар – инвесторлар, мижозлар, ходимлар, жамоатчилик ва регуляторлар билан доимий ва очиқ мулоқот олиб бориши зарур. Brogi ва бошқалар (2022) фикрига кўра, ESG ишлаб чиқарувчи компанияларнинг катталиги, барқарор даромадлари ва соҳадаги тажрибаси уларнинг ESG даражасини аниқлашда муҳим омиллардан биридир бўлиб хизмат қилади деб таъкидлашган. Khovrak (2020) ўз тадқиқотида биринчи марта 156 та суғурта компаниясининг ESG рискларини баҳолашда қўллаган усулларини ўрганиб, уларнинг баҳолаш жараёнида уч асосий жабҳа – атроф-муҳит (Environmental), ижтимоий (Social) ва бошқарув (Governance) компонентлари – энг муҳим жиҳатлар сифатида ажратилганини таъкидлайди. Бу уч жабҳа ESG тизимининг пойдевори ҳисобланади ва суғурта компаниялари бу соҳалар бўйича ўз хавфларини аниқлаш, баҳолаш ва бошқариш учун махсус методологияларни ишлаб чиқади. Ушбу тадқиқотда компаниялар экологик хавфлар, ижтимоий масъулият ва корпоратив бошқарувга оид хатарларни қандай баҳолашлари ва уларни инвестиция ҳамда суғурта портфелларида қандай инкор этишлари ўрганилган. Khovrak шу билан ESG рискларини комплекс ва тизимли баҳолаш учун мазкур уч жабҳанинг аҳамиятини илк бор умумлаштирган ва бу соҳадаги тадқиқотлар учун асосий йўналишларни белгилаган. Williams (2024) Европа ва Британия суғурта бозорларида ESGнинг тадбиқ этилишини таҳлил қилиб, унинг инвестиция фаолиятига таъсирини кенг таҳлил қилган. Унинг хулосасига кўра, ESG тамойилла