СТРАТЕГИЯ РАЗВИТИЯ КРЕАТИВНОЙ ЭКОНОМИКИ В УЗБЕКИСТАНЕ

Аннотация

In this work, the role and significance of the creative economy in modern socio- economic processes are analyzed. It substantiates the role of creative fields - such as art, design, advertising, information technologies - in diversifying the country's economy and creating new jobs. The author put forward innovative strategic approaches suitable for the conditions of Uzbekistan. In particular, measures such as the creation of creative clusters and hubs, the expansion of public-private partnerships, support for digital platforms and startup ecosystems, and the introduction of special educational programs for creative industries are recommended. Keywords: creativity, creative economy, artificial intelligence, rectangular watermelon, tourism, startup, innovation, cashing, content, diversification, economy, digitalization, concept, advertising, IT, ICT. Кириш. Замонавий дунёда иқтисодий ривожланиш тамойиллари тубдан ўзгармоқда. Анъанавий ишлаб чиқариш усулларига асосланган саноат иқтисодиётинг аҳамияти тушиб, билим ва ижодкорликка асосланган янги иқтисодий модель – ижодий иқтисодиёт алоҳида аҳамият қасб этиб бормоқда. БМТ маълумотларига кўра, жаҳон ижодий иқтисодиёти йилига 2,25 трлн АҚШ доллари даромад келтириб, 30 млн кишини иш ўрни билан таъминламоқда (World Bank, 2023). Рақамли технологияларнинг жадал ривожланиши, глобаллашув жараёнлари ва COVID-19 пандемияси натижасида юзага келган ижтимоий-иқтисодий ўзгаришлар ижодий иқтисодиёт аҳамиятини янада оширди. Масофавий иш, рақамли контент истеъмоли ва виртуал ҳамкорлик муҳитининг ривожланиши ана шу соҳани дунё иқтисодиётининг етакчи йўналишларидан бирига айлантирди. Ўзбекистон учун ижодий иқтисодиёт алоҳида аҳамият касб этади. Мамлакатимизнинг бой маданий мероси, таърихий анъаналари, ёш авлоднинг билим даражаси ва АКТ соҳасидаги истиқболли имкониятлари ижодий иқтисодиётни ривожлантириш учун пойдевор яратади. “Рақамли Ўзбекистон-2030” дастури ва маданий соҳани модернизациялаш бўйича олиб борилаётган ислоҳотлар бу йўналишдаги саъй-ҳаракатларнинг намунаси ҳисобланади (Фармон, 2020). Бугунги кунда дунё мамлакатлари учун ижодий иқтисодиётни ривожлантириш – бу шунчаки танлов эмас, балки рақобатбардошлик ва узоқ муддатли иқтисодий барқарорликни таъминлаш учун зарурий шарт ҳисобланади. Япония мисолида ижодий иқтисодиётни таҳлил қилиб кўрадиган бўлсак, Япония кичик, лекин аҳолиси кўп давлат. Эҳтимол, шунинг учун японлар тинмай ҳамма нарсани имкон қадар мувофиқлаштиришга, қулайлаштиришга ҳаракат қилишади. Айнан шу мамлакатда кайдзен (ёки кайзен) тизими – иш жараёнларини босқичма-босқич кичик- кичик янги ўзгаришлар орқали доимий равишда такомиллаштириш концепцияси ишлаб чиқилган. Бу тизим корхонадаги самарасиз жараёнларни бартараф этишга, ишлаб чиқаришни мувофиқлаштириш ва қулайлаштириш (оптималлаштириш) орқали, маҳсулот ва хизматлар сифатини яхшилашга ва шу орқали самарадорликни оширишга хизмат қилади. Кўпчилик, айнан Японияда ихтиро қилинган тўртбурчак тарвуз ҳақида эшитган бўлса керак. Бундай тарвуз 1978 йилда график дизайнер Томоюки Оно томонидан ихтиро қилинган. Албатта, тўртбурчак тарвуз кимнингдир инжиқ истаги ёки тасодиф туфайли эмас, балки соф маркетинг мақсадида ўйлаб топилган, чунки агар тарвузлар 738 www.sci-p.uz III SON. 2025 ноодатий кўринишда, хусусан тўртбурчак шаклда бўлса, бу янги мижозларнинг эътиборини ўзига жалб қилишини тушунишган. Бундай тарвузлар тўртбурчак қутиларда ўстирилади ва шу сабабли қути шаклини олади. Тўртбурчак тарвузлар дастлаб амалий жиҳатдан фойдаланиш қулайлиги учун яратилган деган фикр мавжуд бўлса-да уларни ташиш ва музлатгичга жойлаштириш осон, улар пайдо бўлиши билан биринчи навбатда қимматбаҳо нарса сифатида қабул қилинган. Ўша пайтдан бери уларнинг нархи унчалик тушмади, бугунги кунда ҳам бир дона шундай тарвузнинг нархи ўртача 100-200 АҚШ доллар атрофида (800 ёки ҳатто 1000 доллардан ошган ҳолатлар ҳам кузатилган). Айтиб ўтилганидек, японлар уларни истеъмол қилишдан кўра, кўпроқ безак ва совға сифатида ишлатишади. Тўртбурчак тарвузлар пайдо бўлгандан бери, юрак ва пирамида шаклдаги тарвузлар ҳам етиштирила бошлади. Зеро, буларнинг барчаси маркетинг, яъни сотув мақсадида қилинади. Ижодий иқтисодиётнинг ҳам асосий мазмуни ресурслардан имкон қадар самарали фойдаланишда креативликни қўллашдир. Бизнинг фикримизча, айнан тўрбурчак тарвузлар бутун дунё бўйлаб одамларни биринчи навбатда, мутахассисларни нарсаларга бошқа кўз билан қарашга ундади ва бу ўз навбатида “ижодий” иқтисодиётнинг “creative economy” ривожланишига туртки берди. Адабиётлар шарҳи. Зеленцова (2021) ижодий иқтисодиёт доимо янгилик яратиш қобилияти. Яъни ижодий қобилият ёки креативликдир. Шу билан бирга, технология, ижодкорлик ёки ахборотнинг аҳамиятини биринчи ўринга қўядиган ёндашув ижтимоий динамиканинг ҳақиқий сабаби бўлиб хизмат қилиши ҳақидаги тасаввурлардан бири эканлигини тушуниш муҳимдир. Танқидий фикрловчи тадқиқотчилар бу ёндашувни қабул қилмайдилар ва уларнинг нуқтаи назаридан, ижодий иқтисодиёт, рақамли иқтисодиёт, шунингдек, ахборот жамияти тушунчаси ўз мо