ПЕРСПЕКТИВЫ И ЭФФЕКТИВНОСТЬ ВНЕДРЕНИЯ БИЗНЕС-МОДЕЛИ «ОТКРЫТОГО БАНКИНГА» НА ОСНОВЕ МЕЖДУНАРОДНОГО ОПЫТА

Аннотация

This article is aimed at studying the introduction of the “Open banking” business model into the financial sector of Uzbekistan as one of the strategic mechanisms ensuring the digital transformation of the economy. This model allows for the development of innovations, increased competition in the banking services market, and improved the quality of financial services provided to the population. The concept of “Open Banking” was studied with an emphasis on world practice and the experience of Great Britain, and the activities of banks operating in an open system were analyzed. Also, issues such as creating a reliable regulatory framework, strengthening security and confidentiality measures, and developing cooperation between banks, fintech companies, and regulators were studied. The purpose of the article is to draw attention to the expected risks, along with demonstrating the economic opportunities of the “Open Banking” business model in the process of its gradual implementation. Keywords: Open Banking, digital transformation, regulatory framework, data security, risk, competition, quality of financial services, technologies. Кириш. Бугунги жамият шиддат билан ривожланмоқда, бу барча соҳаларда, жумладан банк секторида ҳам ўз аксини топмоқда. Замонавий молиявий бозордаги талаб ва таклиф анъанавий талаб ва таклифдан сезиларли даражада фарқ қилади. Рақамли технологияларнинг тез ривожланиши масофавий ва тез хизмат кўрсатишга бўлган талабнинг ортиши билан бирга, молиявий институтларни янги реалликларга мослашишга мажбур бўлмоқдалар. Молиявий хизматлар бозоридаги рақобат янги инновацион ёндашувлар ва ечимларни талаб қилмоқда. Шундай ёндашувлардан бири "Open Banking" бизнес моделидир. Ривожланган мамлакатларнинг тажрибалари шуни кўрсатмоқдаки "Open Banking"ни ривожлантиришнинг кўплаб ижобий жиҳатлари мавжуд, улар ушбу тадқиқотнинг аналитик қисмида Европани илғор тажрибаси асосида батафсил ёритиб берилган. Ушбу тадқиқотнинг мақсади "Open Banking" бизнес моделининг иқтисодий ва техник имкониятларини ўрганиш ва унинг келгусида инсон жамияти ривожланишидаги ролини кўрсатиб бериш. Ушбу мақсадга эришиш учун янги бизнес моделнинг назарий ва амалий жиҳатлари кўриб чиқилди, ушбу соҳадаги илғор тажрибалар ўрганилди, Ўзбекистон амалиётига киритиш юзасидан илмий асосланган хулосалар ва тавсиялар ишлаб чиқилди. 588 www.sci-p.uz III SON. 2025 Адабиётлар шарҳи. Бу тадқиқот йўналиши нисбатан янги бўлиб, бу соҳадаги назарий-методологик ютуқлар ҳали етарли эмас. Шунга қарамай, ушбу масала бўйича фундаментал тадқиқотларни кўрсатувчи алоҳида илмий ишлар мавжуд. Хусусан, Francesco De Pascalis ва Alan Brehm томонидан ёзилган “Global Development and Regulation of Open Banking” номли нашр алоҳида эътиборга лойиқ (De Pascalis ва Brehm, 2024). Ушбу китобнинг илмий қиймати юқори бўлиб, у дунё бўйлаб “Open Banking” бўйича тўпланган қимматли материаллар ва маълумотларни ўз ичига олади. Китобда “Open Banking” моделининг меъёрий жиҳатлари ёритилган, бу бизнес моделини энди жорий этаётган мамлакатлар учун жуда фойдалидир. Китобда келтирилган “Open Banking” илмий концепцияни жорий қилишни мақсад қилган давлатларни самарали стратегияларни ишлаб чиқишга ёрдам бериб, молиявий бозорларнинг барқарор ривожланишига асос бўлади. Китоб илмий жамоатчиликни эътиборини тортиб, очиқ банкинг моделларини янада ўрганиш ва амалий қўллаш учун кенг назарий ва эмпирик маълумотларни тақдим этади. У шунингдек, глобал иқтисодий ривожланиш контекстида ушбу бизнес моделнинг салоҳиятини чуқур тушуниш ва баҳолашга ёрдам беради. Россиялик иқтисодчини Владислав "Концепция "Открытого банкинга" в регуляторном ландшафте России" номли мақоласида ўз тадқиқот натижаларини ва илмий қарашларини тақдим этган (Пономаренко, 2014). Бу муаллиф очиқ банкингнинг турли жиҳатларини, жумладан, унинг банклар ўртасидаги рақобатга таъсири, мижозлар маълумотларини ҳимоя қилиш ва хавфсизликни таъминлаш каби масалалар кўриб чиқилган, шунингдек, жорий қилиш жараёнида регуляторларнинг роли ўрганилган. В.Е. Пономаренко “Open Banking” муваффақиятли интеграция қилиш учун ҳуқуқий ва техник инфратузилмани яратиш кераклигини таъкидлайди, бу молиявий муассасалар ва уларнинг мижозлари ўртасида хавфсиз маълумот алмашишни таъминлайди. «Концепция «Открытого банка» - Суть и потенциальные последствия для рынка финансовых услуг» номли мақолада очиқ банкинг концепцияси ва унинг молиявий хизматлар бозорига бўлган таъсири кўрсатиб ўтилган (Мелека, 2018). Муаллиф ушбу концепциянинг асосий тушунчаларини белгилайди ва анъанавий банклар бу технологияни қандай қилиб ўз фаолиятларига интеграция қилиши мумкинлиги ҳақида хулоса қилади. Илмий аҳамиятга эга бўлган муаллифни умумий хулосаси шуки, у очиқ банкинг технологияларини жорий қилиш анъанавий банкларнинг рақобатбардошлигини ва самарадорлигини сезиларли даражада ошириши, шунингдек, молиявий хизматларнинг кенг жамоатчилик учун яхшилашини айтиб ўтган. “Открытый банкинг, стандартизация и недискриминационный доступ: инициативы Европейского Союза по повышению эффективности рын