ВОЗМОЖНОСТИ ОБЕСПЕЧЕНИЯ УСТОЙЧИВОГО РОСТА В СФЕРЕ ТУРИЗМА РЕСПУБЛИКИ КАРАКАЛПАКСТАН

Аннотация

The article is devoted to priority areas for ensuring sustainable growth of the tourism sector in the Republic of Karakalpakstan. The economic situation of tourism development in Uzbekistan is also analyzed. In addition, practical recommendations are given for solving current problems in the tourism sector in the region. Keywords: competitive tourism complex, tourism product, visit of foreign tourists, tourism authority. 365 365-377 www.sci-p.uz III SON. 2025 Кириш. Иқтисодиётни глобаллашув даврида туризм кўпгина хорижий давлатлар иқтисодиётининг муҳим даромад манбаига айланиб улгурди. БМТнинг туризм бўйича Бош котиби Зураб Пололикашвили шундай деди: “Жамият ривожланиб борар экан, туризм соҳаси ҳам бошқа кўплаб соҳалар каби глобал миқёсда фаровонлик катализаторига айланиши керак. Инсон фаровонлигини ошириш, атроф-муҳитни муҳофаза қилиш, иқисодий ривожланишни рағбатлантириш ва халқаро ҳамжиҳатликни қўллаб-қувватлаш туризмининг асосий мощиятини ва мақсадлардир. Бу айни пайтда иқтисодиётнинг марказий драйверидир (Туризм ООН Делем мир ближе). Жаҳон иқтисодиётининг энг катта юқори даромадли тармоқларидан бири бўлган туризм Ўзбекистон ва унинг минтақалари, жумладан Қорақалпоғистон республикаси иқтисодиёт таркибидаги ўзгаришларга, э ижтимоий-иқтисодий сиёсатни амалга оширишга сезиларли таъсир кўрсатмоқда. Қорақалпоғистон республикаси рақобатбардош туристик мажмуаси минтақанинг ижтимоий-иқтисодий ривожланишига, шу жумладан қўшимча инвестицияларни жалб қилиш, бюджетга солиқ тушумларини жалб қилиш, иш ўринлари сонини кўпайтириш, маданий, тарихий ва табиий меросни сақлаш ва улардан оқилона фойдаланишга катта ҳисса қўшади. Рақобатбардош туристик комплексни яратиш ва ривожлантириш муаммосини назарий ва услубий тушуниш маҳаллий тадқиқотчиларни тобора кўпроқ қизиқтириб бормоқда. Аммо туристик хизматлар бозорини ривожлантиришнинг ташкилий ва иқтисодий тузилмаларини такомиллаштириш жиҳатлари ҳали етарлича ишлаб чиқилмаган. Ушбу ўзгаришларнинг барчасини эътиборга олиб, шуни таъкидлаш керакки, туристик хизматлар бозорини ривожлантиришнинг бир қатор ўзига хос муаммолари уларнинг илмий тадқиқотлари доирасидан ташқарида эди. Хусусан, замонавий туристик минтақанинг иқтисодий, ижтимоий, иқлимий, географик ва бошқа хусусиятларини ҳисобга олган ҳолда туристик хизматлар бозорини ривожлантиришнинг ташкилий-иқтисодий механизмини такомиллаштириш масалалари етарлича ўрганилмаган. Адабиётлар шарҳи. Туризм соҳаси ривожланишининг методологик асослари хорижлик ва маҳаллий олимлар илмий ишларида муҳим тадқиқот предмети сифатида ўрганилган. Жумладан, туризм индустриясининг ривожланишига бағишланган илмий манбалардан энг муҳимларидан бири Азар (2017) тадқиқот ишларини санаб ўтиш мумкин. Сўнгги йилларда чоп этилган маҳаллий олимларнинг илмий ишлари ҳам диққатга молик. Усмонова (2018) томонидан эълон қилинган илмий ишларда туристикрекреацион хизматларнинг ривожланиш тенденциялари таҳлил қилинган. Абиев (2019) миллий иқтисодиётда туризм тармоғини ривожлантиришнинг иқтисодий жиҳатларини тадқиқ этган. Рузиев (2019) томонидан тарихий-маданий туризмни ривожлантиришнинг ташкилий-иқтисодий механизми ва уни такомиллаштириш масалалари ўрганилган. Ҳамидов (2019) томонидан экологик туризмни бошқаришнинг услубий асосларини такомиллаштириш масаласи чуқур ўрганилган. Алимов (2019) экологик туризмни ривожлантиришнинг устувор йўналишлари ва истиқболлари масаласида монографик тадқиқотларни олиб борган. Эштаев (2019) томонидан туризм индустрияси ва уни бошқаришнинг маркетинг стратегиясини ишлаб чиқиш методологияси тадқиқ этилган. Шуни таъкидлаш керакки, етарли даражада ўрганилмаган. Ушбу тадқиқот иши туризм соҳаси муаммоларининг айрим жиҳатларини қамраб олган. 366 www.sci-p.uz III SON. 2025 Тадқиқот методологияси. Тадқиқот иши давомида кузатиш, тизимли ва қиёсий таҳлил, статистик гуруҳлаш, эксперт баҳолаш каби усуллардан фойдаланилди. Таҳлил ва натижалар муҳокамаси. Дунё экспорти таркибида туристик хизматлар ёқилғи, кимё саноати, озиқ-овқат ҳамда автомобиль саноати экспортидан кейин бешинчи ўринни эгаллаганлиги, унинг иқтисодиёт тармоқлари ривожланишига сезиларли даражада таъсир кўрсатаётганлигидан далолат беради (Амонбоев ва Халилов, 2021). Ривожланган давлатларда ўз миллий туристик маҳсулотини янгилаш асосида туристик хизматлар экспорти ҳажмини мунтазам ошириб боришга жиддий эътибор қарата бошлади. Хусусан, Ўзбекистонда туризми билан шуғулланувчи бизнес субъектлари фаолиятини модернизациялаш, туристик хизматларни инновацион технологиялар асосида такомиллаштириш, унинг экспортини диверсификация қилишга давлат сиёсатининг устувор йўналишларидан бири сифатида катта эътибор қаратилмоқда. Республиканинг туризм салоҳиятидан тўлиқ ва самарали фойдаланиш, биринчи навбатда транспорт-логистика ва туризм инфратузилмасидаги муаммоларни тезкор ҳал этиш, шунингдек, мавжуд ресурслар ва имкониятлардан ҳар томонлама фойдаланиш ҳисобига туризм соҳасида фаолият юритаётган тадбиркорлик субектлари учун қўшимча шароитлар яратиш мақсадида “Республиканинг туризм салоҳиятини жадал ривож