НАПРАВЛЕНИЯ СОВЕРШЕНСТВОВАНИЯ МЕХАНИЗМОВ РЕГУЛИРОВАНИЯ ПРИВЛЕЧЕНИЯ ИНОСТРАННЫХ ИНВЕСТИЦИЙ В ЭКОНОМИКУ РЕСПУБЛИКИ УЗБЕКИСТАН

Аннотация

The directions of improving the mechanisms of regulation and stimulation of attracting foreign investments into the economy of Uzbekistan and their activities are highlighted. As a "single window" within the framework of the agency for attracting foreign investment, it is proposed to create an Investor Center that operates online and coordinates interaction between investors, interested government agencies and local authorities. Also, in modern conditions, the directions of improving the mechanisms for regulating the attraction of foreign investment in the economy were studied. Keywords: single window policy, foreign investment, economic policy, strategy, export opportunities, investment activity, investment environment, investment potential, investment projects, investment attractiveness, investment policy. Кириш. Ўзбекистон иқтисодиётига хорижий инвестицияларни жалб қилишни тартибга солиш ва рағбатлантириш механизмларини такомиллаштириш йўналишлари ва уларнинг фаолиятига тўхталиб ўтадиган бўлсак. Жахон мамлакатлари хорижий инвестицияларни жалб қилиш учун турли усуллар ва воситалардан фойдаланадилар, Сиёсий ва иқтисодий вазиятнинг барқарорлигини, ресурсларнинг мавжудлигини, қонунчилик ва ҳуқуқий тизимнинг шаффофлигини, инвесторлар ҳуқуқларини ҳимоя қилишни ўз ичига олган қулай инвестицион муҳитни яратиш асосий йўллардан биридир. Бугунги кунда хорижий инвестицияларини жалб қилиш учун мамлакатлар махсус иқтисодий зоналар ёки ишлаб чиқаришни жойлаштириш шартлари, солиқларни камайтириш ва имтиёзлар бериш, субсидиялар каби турли йўналишдаги воситаларни қўлламоқда. Бундан ташқари, турли давлатларда мамлакат маҳсулотларини кўргазмасини ташкил этиш, инвестиция форумларини ўтказиш орқали ўзларини халқаро бозорларда фаол равишда тарғибот ишларини олиб боради. Шу билан бирга, хорижий инвестицияларни жалб қилишни тартибга солиш миллий манфаатларни сақлаб қолиш ва барқарор иқтисодий ўсишни таъминлаш учун ҳам эҳтиёткорлик ва мувозанатни талаб қилади. Кўпгина мамлакатлар стратегик тармоқларни, миллий хавфсизликни ва технологик ривожланишни ҳимоя қилиш учун хорижий инвестицияларни тартибга солишга ҳаракат қилади. Адабиётлар шарҳи. Ўзбекистон иқтисодиётга хорижий инвестицияларни жалб этишнинг тартибга солиш механизмларини такомиллаштириш йўналишлари жараёнларини ўрганишга бағишланган илмий адабиётлар қаторида хориж олимлари билан бир қаторда Ғарб олимиларидан Макконнелл (1993) фикрича, инвестиция ишлаб чиқариш ва жамғариш воситалари асбоб-ускуналар, машина, завод-фабрика, транспорт воситалари, товар ва хизматларни истеъмолчига етказиб бериш тизими жараёнидир. Кэмбелл (1993) инвестицияларнинг туб моҳиятини ёритиб берган, инвстициялар – бу ишлаб чиқариш ва ишлаб-чиқариш воситаларини тўплаш ҳамда моддий заҳираларни кўпайтириш ҳаражатларидир деб берилган таъриф амалий назарий жиҳатдан ифодалаб беради. 402 www.sci-p.uz III SON. 2025 Розенберг (2007) ўзининг «Инвестициялар» луғатида инвестицияларга таъриф берар экан, инвестиция – кўпайтириш, даромад олиш ёки капитал ўстириш мақсадида пул сарфланишидир, деган фикирни юритади. Миллий иқтисодиётдаги инвестицияларнинг ролига баҳо бериб, россиялик иқтисодчи олим Михайлова (2007) «инвестициялар келажакда даромад ёки ижтимоий самара олиш мақсадида капитални ҳар қандай шаклда қўйиш сифатида ифодаланади» деган фикрни илгари сурди. Ўзбекистонда мазкур соҳада олиб борилган тадқиқотлар таҳлили кўрсатишича, миллий иқтисодиётга хорижий инвестициялар оқимига таъсир қилувчи омиллар кенг доираси ўрганилган ҳолда, келгуси давр прогнозларини ишлаб чиқишда асосан иқтисодий кўрсаткичлар, жумладан, ЯИМ ва унинг ўсиши динамикаси, инвестиция фаоллиги, ишлаб чиқариш салоҳияти, савдо баланси, табиий ресурс салоҳияти, истеъмол салоҳияти, меҳнат салоҳияти, инфратузилма салоҳияти кабилар киритилган ҳолда институционал жиҳатлар омил сифатида эътибордан четда қолдирилган. Жумладан, Валиев (2021) Ўзбекистонда ҳудудлар иқтисодиётини барқарор ривожлантиришда инвестиция салоҳиятини ошириш механизмларини таҳлил этишга доир тадқиқотида “ялпи ҳудудий маҳсулот ўсиш суръатларига асосий капиталга инвестициялар ўсиш суръатлари таъсири панел маълумотлар базасига асосланган регрессия функциялари орқали баҳолаган. Кадирова миллий иқтисодиётни ривожлантиришда инвестицияларнинг ролини ошириш масалалари (эркин иқтисодий зоналар мисолида)га қаратилган тадқиқотда ЯИМ дефлятори, инфляция даражаси, нарх индекси, кичик бизнеснинг ишлаб чиқариш ҳажми ва мамлакат савдо баланси (Аманова, 2023). кўрсаткичларидан мамлакатга киритилаши мумкин бўлган хорижий инвестицияларнинг ҳажмини прогноз қилишга қаратилган эконометрик моделларни ишлаб чиқишда омил сифатида фойдаланган. Юқорида қайд этилган тадқиқотлардан фарқли равишда фақат институционал кўрсаткичларга таянган ҳолда инвестициялаш жараёнларини макроиқтисодий тартибга солишда унга таъсир кўрсатувчи омилларга бағишланган тадқиқот ишлари ҳам амалга оширилган. Жумладан, Абдурахимова (2022) Ўзбекистонда инвестиция жараёнларини макроиқтисодий тартибга солишни такомиллаштириш доирасидаги та