Научные статьиM.H.Sayidova, S.U.Pulatova2025
МЕТОДИКИ ОЦЕНКИ ДОХОДОВ И УРОВНЯ ЖИЗНИ НАСЕЛЕНИЯ МЕЖДУНАРОДНЫМИ ОРГАНИЗАЦИЯМИ И НАПРАВЛЕНИЯ ИХ ИСПОЛЬЗОВАНИЯ
www.sci-p.uz III SON. · ФОЙДАЛАНИШ ЙЎНАЛИШЛАРИ · Илёсова Дилбар
Передовая экономика и педагогические технологии · 2025
Аннотация
The guidelines proposed by the United Nations High Commission on Human Rights stated that the development and use of indicators to assess the standard of living of the population should follow a human rights approach to data, focusing primarily on the self-determination of the population and the principles of participation. The total income of the population is made up of proceeds in the form of money and in-kind, which fall on the household or its individual members during an annual or less time period, of a permanent or recurring nature. This article focuses on the study of methodologies and areas of use by international organizations for assessing the income and standard of living of the population. Keywords: population income, transfer income, benefits, income from entrepreneurship, wages, budget, indexation, consumer basket, food consumption, social payments, modernization, diversification. Кириш. Халқаро ташкилотлар томонидан аҳоли даромадлари ва турмуш даражасини баҳолаш бўйича янги ёндашувлар ва услубиётларни халқаро статистик амалиётга жорий этиш бўйича фаолият 2009 йилда Стиглица-Сена-Фитусси халқаро комиссияси томонидан тайёрланган “Иқтисодий ривожланиш ва ижтимоий тараққиётни баҳолаш тўғрисидаги ҳисобот " чоп этилгандан сўнг сезиларли даражада фаоллашди (Stiglitz, 2009). Ҳисобот доирасида ялпи ички маҳсулот (ЯИМ) кўрсаткичида акс эттирилган иқтисодиётнинг ўсиши ҳар доим ҳам аҳоли турмуш даражасининг ўсиши билан мутоносиб бўлмаслиги кўрсатиб ўтилган. Шу билан бирга, макроиқтисодий статистикага оид қуйидаги тавсиялар таклиф қилинган: - аҳоли турмуш даражасини баҳолашда ишлаб чиқаришга эмас, балки аҳолининг даромади ва истеъмолига эътибор бериш; - уй хўжаликларининг истиқболига эътибор қаратиш; - аҳоли даромади ва истеъмолни фаровонлик билан биргаликда кўриб чиқиш; - аҳолининг даромади, истеъмоли ва фаровонлигини баҳолашда, уларнинг тақсимлашга кўпроқ эътибор қаратиш; Бирлашган Миллатлар Ташкилотининг инсон ҳуқуқлари бўйича олий комиссияси томонидан таклиф қилинган кўрсатмаларда, аҳолининг турмуш даражасини баҳолаш учун кўрсаткичларни ишлаб чиқиш ва улардан фойдаланишда, биринчи навбатда, аҳолининг ўз тақдирини ўзи белгилаши ва иштирок этиш тамойилларига эътибор қаратган ҳолда, маълумотларга инсон ҳуқуқлари ёндашувига риоя қилиши кераклиги таъкидлаб ўтилган. Шуни таъкидлаш керакки, вақт ўтиши билан камбағаллик даражасининг ўзгаришини акс эттирувчи ва узоқ вақт давомида камбағаллик чангалида яшовчи ёки камбағаллик хавфи юқори бўлган уй хўжаликларни аниқлашга имкон берадиган батафсил маълумотлар, нафақат глобал ва миллий барқарор ривожланиш мақсадларига эришиш балки миллий сиёсатнинг муваффақиятини баҳолаш учун зарур бўлади (Мирзиёев, 2023). Адабиётлар шарҳи. Уй хўжаликлари фаровонлигини ўлчаш услубиётларини уйғунлаштириш мақсадида аҳоли турмуш даражаси статистикасини ишлаб чиқишда иштирок этувчи 239 www.sci-p.uz III SON. 2025 асосий халқаро ташкилотлар (Жаҳон банки, Бирлашган Миллатлар ташкилотининг иқтисодий ва ижтимоий масалалар департаменти статистика бўлими ҳомийлигида фаолият юритувчи уй хўжаликларини ўрганиш бўйича Котибиятлараро ишчи гуруҳи, иқтисодий ҳамкорлик ва тараққиёт ташкилоти (ОЕCД), Бирлашган Миллатлар ташкилотининг тараққиёт дастури (БМТТД), Евростат), бир қатор асосий методологик нашрлар тайёрланган, улар орасида: - 2011 йилда Канберра гуруҳи томонидан тайёрланган уй хўжаликлари даромадлари статистикаси бўйича қайта кўриб чиқилган қўлланма, уй хўжаликлари даромадлари тушунчалари ва таркибий қисмларини ҳамда мамлакатларнинг энг яхши амалиётларини ўз ичига олади; - ОЕCД томонидан 2013 йилда чиқарилган "уй хўжаликлари даромадлари, истеъмол ва бойлик тақсимотининг статистик ҳисоби асослари" нашр этилган бўлиб, унда уй хўжаликларининг даромадлари, истеъмоли ва бойлиги статистикасини биргаликда таҳлил қилишнинг халқаро миқёсда келишилган асосий тамойиллари баён этилган; - 2017 йилда БМТнинг камбағалликни ўлчаш бўйича ишчи гуруҳ томонидан тайёрланган "Бирлашган Миллатлар ташкилотининг Европа иқтисодий комиссияси камбағалликни ўлчаш бўйича қўлланмаси" ва камбағаллик статистикасини тузиш учун асосий стандарт сифатида мамлакатларга тавсия этилган; Aҳоли турмуш даражасини баҳолаш муаммоларини маҳаллий олимлардан Соатов (2003), Aбдуллаев (1998) , Aбдураҳмонов (2016), Зокирова, Назаров, Aбулқосимов, Ваҳобов, Саидова, Ғуломов, Ғойибназаров (2005), Aкрамов, Мухитдинов, Ўлмасов, Хасанов, Шодмонов, .Хакимова, Раҳимова, ва бошқалар ўз асарларида кенг баён етганлар. Рутгайзер (2007) Aҳолининг пул даромадларини таҳлил қилиш ўз-ўзидан уларнинг моддий неъматлар ва хизматлардан фойдаланиш даражаси, пул жамғармалари кўрсаткичлари билан ўзаро алоқасини назарда тутади ва буларга қиладиган харажатларини ҳам статистиқ ўрганишни талаб етади. Бу таҳлилни мукаммаллаштириш вазифаси аҳоли ёки оиланинг турли мақсадлари учун қилган харажатларини асосли равишда илмий ўрганишни талаб етади. Салин, (2019) “Aҳоли турмуш даражаси”- бу аҳолининг истеъмолини қондирилишининг моддий имкониятларини характерлайди. У ўз ичига и
Доказательный фрагмент
«The guidelines proposed by the United Nations High Commission on Human Rights stated that the development and use of indicators to assess the standard of living of the population should follow a human rights approach…»
Образец извлечения
Демо-превьюThe guidelines proposed by the United Nations High Commission on Human Rights stated that the development and use of indicators to assess the standard of living of the population should follow a human rights approach… Полный текст публикации CiteX не хранит — доступ к первоисточнику открывается по DOI согласно лицензии издателя и выбранному плану.
- Цитирований
- 0
- Тип
- Журнал
- Страна
- Узбекистан
- Ключевые слова
- population income, transfer income, benefits, income from entrepreneurship, social payments, diversification, wages, modernization, индексация, consumer basket, тадбиркорликдан олинган даромадлар, трансфертный доход, заработная плата, истеъмол савати, диверсификация, доходы населения, потребление продуктов питания, потребительская корзина, трансферт даромадлар, пособия, бюджет, food consumption, аҳоли даромадлари, меҳнат ҳақи, доходы от предпринимательства, озиқ-овқат истеъмоли, ижтимоий тўловлар, budget, социальные выплаты, модернизация, indexation, нафақа
Смежные источники
Общество и инновацииKhosiyat MAMATKULOVA2024
Академические исследования в современной наукеKhudaiberdiyeva Arafat Israilovna, Ph.D Professor hudayberdiyevaarofat@gmail.com +12026
Научные статьиI.B.Yangiboyev, E.X.Berdanov +22025