Заимствованная военная лексика в английском языке в диахроническом аспекте

Аннотация

Мазкур мақолада XIV-XVII асрларда француз ва итальян тиллари орқали инглиз тилига ўзлашиб кирган ҳарбий терминларнинг ривожланиш масалалари кўриб чиқилди. Хусусан, инглиз тили ҳарбий терминологиясининг ривожланишига экстралингвистик омиллар сабаб бўлганлиги ҳамда кўриб чиқилаётган материаллар доирасида инглиз тили ҳарбий терминологиясининг ривожланиш тарихи таҳлил қилинган. Калит сўзлар: ҳарбий лексика, ҳарбий терминология, деспециализация, детерминологизация, диахрок аспект. ЗАИМСТВОВАННАЯ ВОЕННАЯ ЛЕКСИКА В АНГЛИЙСКОМ ЯЗЫКЕ В ДИАХРОНИЧЕСКОМ АСПЕКТЕ Курганов Анваржон Мухторович Заместитель начальника кафедры Изучения языков Академии МВД Республики Узбекистан Тел: 97 700-54-10 anvarjon74_74@mail.ru Аннотация: В статье рассматривается развитие военных терминов, которые были усвоены в английский язык через французский и итальянские языки в XIV-XVII веках. В частности, на развитие английской военной терминологии повлияли экстралингвистические факторы, а в контексте рассматриваемых материалов проанализирована история развития английской военной терминологии. Ключевые слова: военная лексика, военная терминология, деспециализация, детерминологизация, диахронический аспект. MILITARY LOAN WORDS IN THE ENGLISH LANGUAGE: A DIACHRONIC ASPECT Kurganov Anvarjon Mukhtarovich Deputy chief of the Languages learning department of the Academy of the Ministry of Internal Affairs of the Republic of Uzbekistan 230 НамДУ илмий ахборотномаси - Научный вестник НамГУ 2020 йил 8-сон Phone: 97 700-54-10 anvarjon74_74@mail.ru Annotation: The article deals with the development of military terms that were borrowed from French and Italian to English in the XIV-XVII centuries. In particular, extralinguistic factors influenced the development of English military terminology and in the context of the materials under consideration, the history of development of English military terminology is analyzed. Keywords: military vocabulary, military terms, despecialization, determinologization, diachrony. Британия ороллари ҳудудида инглиз тилининг пайдо бўлиши қадимги даврдаги Германия истилоси билан бевосита боғлиқ. Мамлакатни христианлаштириш натижасида бу тил лотин ва юнон тилларидан ўзлаштирилган сўзлар билан бойиди. Кейинчалик англосаксонлар ўз чегараларини скандинавлар босқинидан ҳимоя қилишди, ўрта асрда эса Вильгельм бошчилигидаги норманд қўшинлари босимига дош бера олишмади, бу эса инглиз тилининг француз тили таъсири остида сезиларли даражада ўзгаришига олиб келди. Илк янги Англия даври Испания билан кечган ҳарбий тўқнашувлар ва жаҳон инглиз экспанцияси бошланиши билан изоҳланади. Шуни алоҳида таъкидлаш жоизки, ҳарбий иш, умуман ҳарбий фаолиятга оид лексика инглиз тилида энг қадимий, антик давр ёдгорликларидан бошланади. Лекин бу жараён ҳарбий терминологияни бугунги кундагидек алоҳида тизим сифатида шакллантирмади. Чунки ҳарбий терминология нафақат терминлар рўйхати, балки семиологик яхлит тизимдир. Яъни ўз навбатида махсуслашган муайян касб доирасида ижтимоий-иқтисодий, сиёсий, илмий-техникавий билимлар ва дунёқарашни акс эттирувчи тушунчаларнинг муайян тизимини ифодалашдир[1.]. Биз тадқиқотда XIV-XVII асрларда, яъни инглиз тили ривожланишининг янги инглиз тили давригача француз ва итальян тилларидан ўзлашган ҳарбий терминларнинг ривожланиши ва ассимиляциясини ўрганишга ҳаракат қиламиз. Ўзлашган лексик қатлам ассимиляциясининг чуқурлиги, унинг замонавий тилга кириб келиш жараёни катта қизиқиш уйғотади, албатта. Тадқиқотда француз ва итальян тилларидан инглиз тилига ўзлашган, кетма- кет танлов методи асосида этимологик луғатдан[2.] танлаб олинган 100 та ҳарбий термин таҳлилга тортилди. Таҳлил қилинадиган лексик бирликлар қуйидаги тематик гуруҳларга ажратилди: 1) уруш ва уруш ҳаракатлари; 2) ҳарбий техника; 3) ҳарбий унвонлар; 4) ҳарбий қисмлар; 5) ҳарбий хизматчилар; 6) ҳарбий ҳаёт аттрибутлари. Шу ўринда тадқиқот натижалари қуйидагиларни эътироф этиш имконини беради. Ўрта ва илк янги инглиз даври ҳарбий терминлар тизимидаги ўзлашмалари 4 та йўналишда ривожланган: 1. Фақат ҳарбий соҳада сақланиб қолган терминлар; 2. Истеъмолдан тўлиқ чиққан терминлар; 3. Тизимдан қисман чиққан терминлар; 4. Бошқа терминологик тизимга кўчган терминлар. 231 НамДУ илмий ахборотномаси - Научный вестник НамГУ 2020 йил 8-сон Шубҳасиз, терминни шакллантириш, мавқеини муайян терминлар тизимида мустаҳкамлаш, унинг умумистеъмол лексикага миграцияси, муқим лексик бирликлар таркибига кириши узоқ вақтни талаб қилади. Ўзлаштирилган лексик бирликлар учун тилнинг фонетик, грамматик ва лексик босқичларида - ассимиляция зарурати сабабли бу жараён узоқ давом этади. Таъкидлаш лозимки, барча таҳлил қилинган терминлар инглиз тилида муваффақиятли ассимиляциялашган ва асл инглиз тили сўзларидан деярли фарқ қилмайди. XVI аср бошларида Англияда инглиз миллатининг пайдо бўлиши ва бирлашиши, ягона миллий тилнинг шаклланиши ва ўзига хос адабий инглиз тили туғилиши билан боғлиқ янги тил муҳити юзага келди. Бу даврда 300 йилдан ортиқ давлат тили сифатида ҳукмронлик қилган француз тилинин