BO’LAJAK MUTAXASSISLARDA KASBIY KOMPETENTLIKNI RIVOJLANTIRISHNING PSIXOLOGIK MEXANIZMLARI

Аннотация

Yoshlarda oilaviy qadriyatlarni shakllantirish zamonaviy jamiyatda muhim ahamiyatga ega, chunki bu jarayon shaxsning har tomonlama rivojlanishiga ta'sir qiladi. Oila, jamiyatning asosiy hujayrasi sifatida, yoshlarni axloqiy va ma'naviy jihatdan tarbiyalashda muhim rol o'ynaydi. Hozirgi kunda oilaviy qadriyatlarni shakllantirishda bir qator muammolar mavjud, jumladan, o'zgaruvchan ijtimoiy va iqtisodiy sharoitlar, ota-onalarning tarbiyaviy rollarini to'liq bajarmaslik, va yoshlar orasida oilaviy mas'uliyatga nisbatan pasaygan qiziqish kabi masalalar yuzaga kelmoqda. Ushbu maqola yoshlarda oilaviy qadriyatlarni shakllantirishning dolzarb muammolarini tahlil qilishga va ularga yechimlar topishga qaratilgan. Kalit so’zlar: yoshlarda tarbiya, oilaviy qadriyatlar, axloqiy tarbiya, ma'naviy rivojlanish, jamiyat, ijtimoiy sharoitlar, oilaviy mas'uliyat, tarbiyaviy roller, ota-onalar roli, yoshlar tarbiyasi. Yoshlarda oilaviy qadriyatlarni shakllantirish, jamiyatning kelajagi uchun muhim vazifani bajaradi. Oila har bir shaxsning tarbiyasining birinchi maktabi bo'lib, insonning axloqiy, ma'naviy, va ijtimoiy rivojlanishida muhim o'rin tutadi. Oilaviy qadriyatlar nafaqat shaxsiy hayotda, balki jamiyatning umumiy barqarorligi va rivojlanishida ham alohida ahamiyatga ega. Bugungi kunda yoshlar orasida oilaviy Выпуск журнала №-27 Часть–2_Июнь –2025 57 MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT qadriyatlar, mas'uliyat, mehr-oqibat va boshqa muhim atributlar shakllanishi juda muhimdir. Ammo zamonaviy ijtimoiy, iqtisodiy va madaniy o'zgarishlar, texnologiyalar rivojlanishi va oilaviy muhitdagi o'zgarishlar, oilaviy qadriyatlarni shakllantirishda qator qiyinchiliklarni yuzaga keltirgan. Ota-onalarning tarbiyaviy rollari, yoshlarning oilaviy mas'uliyatga nisbatan qiziqishining kamayishi, oilaviy munosabatlarning o'zgarishi kabi muammolar yoshlarning oilaviy qadriyatlarni to'liq qabul qilishlariga to'sqinlik qilmoqda. Ushbu maqolada yoshlarda oilaviy qadriyatlarni shakllantirishning dolzarb muammolari tahlil qilinadi va bu muammolarni bartaraf etish yo'llari ko'rib chiqiladi.[1] Yoshlarda oilaviy qadriyatlarni shakllantirishning dolzarb muammolari bugungi kunning eng muhim ijtimoiy masalalaridan biriga aylangan. Oilaviy qadriyatlar, birinchi navbatda, odamlarning axloqiy va ma'naviy rivojlanishida asosiy omil sifatida faoliyat ko'rsatadi. Biroq, o'zgaruvchan ijtimoiy, iqtisodiy va madaniy sharoitlar bu jarayonni murakkablashtirgan. Ushbu muammolarni yanada chuqurroq tahlil qilish, ularning ildizlarini aniqlash va muvofiq choralarni belgilash uchun bir qancha omillarni ko'rib chiqish lozim.[2] 1. Ota-onalar va oilaviy muhitning roli: Yoshlarda oilaviy qadriyatlarning shakllanishi, avvalo, ota-onalarning tarbiyaviy roliga bog'liq. Aksariyat hollarda, ota-onalar oilaviy qadriyatlarni bolalarga to'g'ri etkazishga harakat qilishsa ham, vaqtinchalik yoki uzoq muddatli tashqi omillar, masalan, ishdagi bandlik, iqtisodiy muammolar yoki shaxsiy qiyinchiliklar, ularning tarbiyaviy funktsiyasini cheklaydi. Bu, o'z navbatida, yoshlarning oilaviy qadriyatlar va mas'uliyatni to'liq qabul qilmasligiga olib keladi. Ota-onalar o'rtasidagi munosabatlarning noto'g'ri va beqarorligi, yoshlar uchun o'ziga xos namuna bo'lib, ular oilaviy qadriyatlarni shakllantirishda muammo yuzaga keltiradi.[3] 2. Texnologik rivojlanish va ijtimoiy media: Zamonaviy texnologiyalar, ayniqsa, internet va ijtimoiy media yoshlarning hayotida katta o'rin egallamoqda. O'z-o'zidan, bu texnologiyalar yoshlar uchun bilim va axborot manbai bo'lishi mumkin, ammo ulardan noto'g'ri foydalanish oilaviy Выпуск журнала №-27 Часть–2_Июнь –2025 58 MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT qadriyatlarni buzishiga olib keladi. Ijtimoiy media orqali yoshlar o'zaro munosabatlar va oilaviy qadriyatlar haqida noto'g'ri tasavvurlarni qabul qilishlari mumkin. Bu esa oilaning asosiy qadriyatlarini zaiflashtirishi va o'ziga xos ijtimoiy-psixologik muammolarga olib kelishi mumkin. 3. Oilaviy qadriyatlarning ijtimoiy o'zgarishlar bilan bog'liqligi: Zamonaviy jamiyatda oilaviy qadriyatlar o'zgarishi, ijtimoiy va madaniy sharoitlarga bog'liq holda yuzaga kelmoqda. Ko'plab o'zgarishlar yoshlarning qadriyatlarini shakllantirishda turli xil ijtimoiy bosimlar yaratadi. Masalan, yoshlar orasida erkinlik, individualizm va yangi g'oyalar haqida ko'proq fikr yuritilishi, ularning oilaviy qadriyatlar va oilaviy mas'uliyatni anglashida qiyinchiliklarga olib keladi. Bu o'zgarishlar, o'z navbatida, oilaviy qadriyatlarning shakllanishiga va yoshlarning oilaga bo'lgan mas'uliyatini tushunishga salbiy ta'sir ko'rsatadi. 4. Ta'lim tizimi va oilaviy qadriyatlarni shakllantirish: Ta'lim tizimi ham yoshlarni oilaviy qadriyatlar bilan tanishtirishda muhim rol o'ynaydi. O'qituvchilar, pedagoglar va boshqa ta'lim xodimlari yoshlar uchun oilaviy qadriyatlar haqida aniq va samarali ma'lumotlarni etkazishda muhim o'rin tutishlari kerak. Biroq, ayrim hollarda ta'lim tizimining o'zi bu masalalarga yetarlicha e'tibor bermayapti. Ta'lim dastur