Научные статьиM.H.Sayidova, S.U.Pulatova2025
XALQ OG‘ZAKI IJODI ORQALI BOLALAR NUTQINI O’STIRISH
Imomova Muazzam Rafiqjon qizi (University of Business and Science o‘qituvchisi)
Роль науки в развитии нового Узбекистана и факторы развития · 2026
Аннотация
Ushbu maqolada maktabgacha ta’lim tashkiloti tarbiyalanuvchilarining nutqini o’stirishda xalq og’zaki ijodidan foydalanish mazmunining asosiy yo’nalishlari yoritilgan. Maqolada xalq og’zaki ijodi orqali milliy qadriyatlar yordamida bolalarni to’g’ri tarbiyalashga e’tibor qaratiladi. Taklif etilgan metodik yondashuvlar ta’lim jarayonining samaradorligini oshirishga xizmat qiladi. Kalit so‘zlar: Maktabgacha ta’lim, tarbviyalanuvchi, ma’naviyat, ertaklar, topishmoqlar, maqollar, tez aytishlar, qoʻshiqlar Xalq og‘zaki ijodi (folklor) – bu asrlar davomida xalq tomonidan yaratilgan va avloddan avlodga o‘tib kelayotgan og‘zaki asarlar majmuidir. U bolalar nutqini o‘stirishda juda muhim ahamiyatga ega bo‘lgan bepoyon xazina hisoblanadi. Bolalar uchun moʻljallangan folklor namunalari nafaqat ko‘ngilochar, balki tarbiyaviy va rivojlantiruvchi vosita hamdir. Lug'at boyligini oshirish: Ertaklar, topishmoqlar, maqollarda ko‘plab yangi so‘zlar, tasviriy iboralar va qiyosiy o‘xshatishlar mavjud. Bolalar ularni tinglash orqali yangi so‘zlarni o‘zlashtirib, lug‘at zaxirasini boyitadi. Nutqning grammatik qurilishini shakllantirish: Xalq og‘zaki ijodi namunalari tildagi gap qurilishini, so‘z birikmalarining to‘g‘ri qo‘llanilishini o‘rgatadi. Bolalar ertaklardagi mantiqiy bog‘liqlik orqali gaplarning ketma-ketligini tushunadi. Nutqning ravonligi va ifodaliligini rivojlantirish: Tez aytishlar, she’rlar va qo‘shiqlar bolaning talaffuzini yaxshilaydi, nutq apparatini rivojlantiradi. Ertaklarni hikoya qilish nutqning ifodaliligini, intonatsiya va emotsional bo‘yoqdorligini oshiradi. Mantiqiy va ijodiy fikrlashni rivojlantirish: Topishmoqlar bolalarni mantiqiy fikrlashga, topqirlikka o‘rgatadi. Ertaklar esa ularning tasavvurini, fantaziyasini va ijodiy qobiliyatini rivojlantiradi. Bolalar o‘zlari ham ertaklar to‘qishga, hikoyalar https://scientific-jl.com/ 20-to’plam 1-son May 2025 225 Yangi O'zbekiston taraqqiyotida tadqiqotlarni o'rni va rivojlanish omillari tuzishga intiladi. Tinglab tushunish ko'nikmasini shakllantirish: Ertak yoki hikoyani diqqat bilan tinglash bolaning eshitish xotirasini va diqqatini jamlash qobiliyatini oshiradi. Bu esa nutqni idrok etish va tushunish uchun muhimdir. O‘z-o‘zini ifodalash ko‘nikmasini rivojlantirish: Bolalar ertak qahramonlariga taqlid qilib, ularning dialoglarini qaytarib, o‘z nutqini shakllantiradi. Rollarga kirishish orqali o‘z fikrlarini erkin ifodalashga o‘rganadi. Bolalar Nutqini O‘stirishda Xalq Og‘zaki Ijodidan Foydalanish Metodikasi Ertaklar va afsonalar: O‘qib berish: Bolalarga yoshiga mos ertaklarni ifodali qilib o‘qib berish. Harflarni tanigan bolalar bilan birga o‘qish. Ertakni hikoya qilish: Bolalarni tinglagan ertakni o‘z so‘zlari bilan qayta hikoya qilishga undash. Bu ularning nutqini tizimlashtirishga yordam beradi. Ertakni davom ettirish: Ertakning bir qismini aytib, davomini bolalardan o‘ylab topishni so‘rash. Bu ijodiy fikrlashni rag‘batlantiradi. Ertakni sahnalashtirish: Qo‘g‘irchoq teatri yoki o‘yinlar orqali ertaklarni sahnalashtirish. Bu bolalarning nutqiy faoliyatini va emotsional ifodaliligini oshiradi. Ertak qahramonlari haqida suhbat: Har bir qahramonning xususiyatlari, xulq-atvori haqida savol-javoblar o‘tkazish. Topishmoqlar: Aytish va javob topish: Topishmoqlarni aytib, bolalardan javobini topishni so‘rash. O‘z topishmog‘ini tuzish: Bolalarni o‘zlari ham oddiy topishmoqlar tuzishga undash. Bu ularning tasavvurini va so‘zlarni bog‘lash qobiliyatini rivojlantiradi. Tez aytishlar: O‘rganish va takrorlash: Bolalarga tez aytishlarni o‘rgatish va ularni tez va to‘g‘ri takrorlashga mashq qildirish. Bu nutq apparatini rivojlantirib, talaffuzni yaxshilaydi. Tanlovlar o‘tkazish: Tez aytishlar bo‘yicha kichik tanlovlar o‘tkazish bolalarda qiziqish uyg‘otadi. Maqollar va matallar: Ma'nosini tushuntirish: Maqollarni aytib, ularning chuqur ma'nosini https://scientific-jl.com/ 20-to’plam 1-son May 2025 226 Yangi O'zbekiston taraqqiyotida tadqiqotlarni o'rni va rivojlanish omillari bolalarning yoshiga mos tushuntirish. Hayotiy vaziyatlarga bog‘lash: Maqollarni real hayotiy vaziyatlar bilan bog‘lab hikoya qilish. "Maqol to‘plash": Bolalarni kattalardan maqollar o‘rganishga undash. Allalar va qo‘shiqlar: Kattalar tomonidan aytish: Bolalarga allalar va xalq qo‘shiqlarini kuylash. Bu ularning eshitish qobiliyatini, musiqiy idrokini rivojlantiradi. Birga kuylash: Bolalar bilan birga oddiy xalq qo‘shiqlarini kuylash. Bu ularning nutqiy ritmini va ohangini rivojlantiradi. O‘yin jarayonida foydalanish: Barmoq o‘yinlari, sanama-aytishlar orqali bolalarni o‘yinga jalb qilish va nutqini rivojlantirish. Tavsiyalar: Muntazamlik: Xalq og‘zaki ijodi namunalari bilan ishlash muntazam bo‘lishi kerak. Har kuni qisqa vaqt bo‘lsa ham bunga e'tibor qaratish lozim. O‘yin shakli: Mashg‘ulotlarni majburlash emas, balki o‘yin shaklida tashkil etish bolalarning qiziqishini oshiradi. Shaxsiy namuna: Tarbiyachi yoki ota-ona o‘zi ifodali va to‘g‘ri nutq namunasi bo‘lishi kerak. Rag‘batlantirish: Bolalarni
Доказательный фрагмент
«Ushbu maqolada maktabgacha ta’lim tashkiloti tarbiyalanuvchilarining nutqini o’stirishda xalq og’zaki ijodidan foydalanish mazmunining asosiy yo’nalishlari yoritilgan.»
Образец извлечения
Демо-превьюUshbu maqolada maktabgacha ta’lim tashkiloti tarbiyalanuvchilarining nutqini o’stirishda xalq og’zaki ijodidan foydalanish mazmunining asosiy yo’nalishlari yoritilgan. Полный текст публикации CiteX не хранит — доступ к первоисточнику открывается по DOI согласно лицензии издателя и выбранному плану.
- Цитирований
- 0
- Тип
- Журнал
- Страна
- Узбекистан
- Ключевые слова
- tarbviyalanuvchi, ma’naviyat, ertaklar, maqollar, qoʻshiqlar, topishmoqlar, Kalit so‘zlar: Maktabgacha ta’lim, tez aytishlar
Смежные источники
Общество и инновацииKhosiyat MAMATKULOVA2024
Академические исследования в современной наукеKhudaiberdiyeva Arafat Israilovna, Ph.D Professor hudayberdiyevaarofat@gmail.com +12026
Научные статьиI.B.Yangiboyev, E.X.Berdanov +22025